కదాచిన్ నిర్వృతిం యాతẖ క్షణం శమతరౌ క్వచిత్ । మనోహరిణకో రాజన్ రాజీవమ్ ఇవ భాస్వతి
ఓ రాజా, మనస్సు అనే జింక కొన్నిసార్లు క్షణకాలానికి శాంతిని పొందుతుంది. అది ఎలాగంటే, సూర్యరశ్మిలో కమలపువ్వు మెరిసేలా.
తాలీతమాలబకులాదికవృక్షగుల్మవిశ్రాన్తిషు ప్రచురపుష్పవిలాసహాసైః । నామాపి యస్య న విదన్తి సుఖస్య మూఢాḫ ప్రాప్నోతి తచ్ ఛమతరోస్ స్వమనోమృగో వః
తాళి, తమాల, బకుల మొదలైన చెట్ల మధ్య విరివిగా పువ్వులు పూసి, నవ్వులా అలరారే తోటల్లో, మూర్ఖులు సుఖం అనే మాట కూడా వినరు. కానీ మీ మనస్సు అనే జింక ఆ శాంతి చెట్టును చేరుకుంటుంది.
ఇతి విశ్రాన్తిమాన్ ఏష మనోహరిణకో ఽరిహన్ । తత్రైవ రతిమ్ ఆయాతి న యాతి విటపాన్తరమ్
ఇలా ఆ మనస్సు జింక విశ్రాంతి పొందిన తర్వాత, అదే చోట ఆనందంగా ఉంటుంది, ఇంకొక చెట్టు వైపు పోదు.
ఏతావతాథ కాలేన స వివేకద్రుమḫ ఫలమ్ । అన్తస్స్థం పరమార్థాత్మ శనైḫ ప్రకటయత్య్ అలమ్
కొంతకాలం తర్వాత, ఆ వివేకం అనే చెట్టు లోపల దాగి ఉన్న పరమార్థాత్మ అనే ఫలాన్ని నెమ్మదిగా పూర్తిగా వెలికి చూపిస్తుంది.
ధ్యానద్రుమఫలం పుణ్యం తద్ అసౌ స్వమనోమృగః । అధస్స్థితḫ ప్రాన్తగతం తస్య పశ్యతి సత్తరోః
ధ్యానం అనే వృక్షానికి పండుగా పుట్టిన పుణ్యఫలాన్ని, తన మనస్సు అనే జింక క్రింద నిలబడి, పైకి చూచి, ఆ కొమ్మపై ఉన్నదాన్ని గమనిస్తుంది.
ఆరోహతి తతో వృక్షం తద్ ఆస్వాదయితుం ఫలమ్ । అన్యగర్ధపరిత్యాగే వితతాధ్యవసాయవాన్
అన్నీ ఇతర ఆశలను వదిలేసి, దృఢమైన సంకల్పంతో, ఆ ఫలాన్ని ఆస్వాదించేందుకు ఆ వృక్షాన్ని ఎక్కుతాడు.
వివేకరసమ్ ఆక్రామన్ వృత్తీస్ త్యజతి భూగతాః । ఉత్తమం పదమ్ ఆసాద్య భూయో నాధస్ సమీహతే
వివేకరసాన్ని పొందినవాడు, క్రింద ఉన్న వృత్తులను వదిలిపెడతాడు; అత్యుత్తమ స్థితిని చేరిన తరువాత, ఇక క్రిందివాటిని కోరడంలేదు.
తేనోత్తమఫలార్థేన సంస్కారాన్ ప్రాక్తనాన్ అసౌ । వివేకపదమ్ ఆరూఢస్ త్యజత్య్ అహిర్ ఇవ త్వచమ్
ఆ పరమఫలాన్ని పొందేందుకు, వివేకస్థితికి చేరినవాడు, పాములా తన పాత సంస్కారాలను వదిలిపెడతాడు.
హసత్య్ ఉచ్చైḫ పదారూఢమ్ ఆత్మానమ్ అవలోకయన్ । ఏతావన్తమ్ అహం కాలం కృపణẖ కో ఽభవం త్వ్ ఇతి
తాను పరమస్థితిలో నిలిచినవాడినని చూసి, గట్టిగా నవ్వుతూ, 'ఇంతకాలం నేను ఎంత దయనీయుడిని అయ్యానో!' అని అంటాడు.
కరుణాదిషు తేష్వ్ అస్తభ్రమశ్ శాఖాన్తరేషు సః । లోభవ్యాలమ్ అధẖ కుర్వన్ సమ్రాడ్ ఇవ విరాజతే
కరుణ వంటి గొప్ప గుణాలలో స్థిరంగా ఉండి, పక్కలలో ఏ మాత్రం కదలకుండా, లోపల లోభం అనే పామును అదుపులో పెట్టుకొని, రాజులా ప్రకాశిస్తాడు.
హృదయేన్దోర్ ఘనశ్రేణీర్ ముఖాబ్జతిమిరావలీః । కృష్ణాయశ్శృఙ్ఖలాస్ తృష్ణా దినానుదినమ్ ఉజ్ఝతి
హృదయ చంద్రుని మీద మబ్బులా ఉన్న ముదురు భావాలను, నోటిపద్మం చుట్టూ ఉన్న చీకటి వరుసలను, తృష్ణ అనే ఇనుప గొలుసులను, రోజుకో రోజు వదులుకుంటాడు.
ఉపేక్షతే న సమ్ప్రాప్తం నాప్రాప్తమ్ అభివాఞ్ఛతి । సోమసోమ్యో భవత్య్ అన్తశ్శీతలస్ సర్వవృత్తిషు
వచ్చినదాన్ని పట్టించుకోడు, రాని దాన్ని కోరడు; లోపల చంద్రునిలా చల్లగా ఉండి, అన్ని పనుల్లో ప్రశాంతంగా ఉంటాడు.
శాస్త్రార్థపల్లవేష్వ్ ఏవ నిషణ్ణాత్మావతిష్ఠతే । ఉన్నతావనతాపాతా అధḫ పశ్యఞ్ జగద్గతీః
శాస్త్రాల సారాన్ని మాత్రమే హృదయంలో నిలిపినవాడు, లోకంలో జరిగే ఎత్తుపల్లాలను క్రింద నుండీ చూస్తూ, స్థిరంగా ఉంటాడు.
భీమద్రుమలతోత్కీర్ణపుష్పప్రకరదన్తురాః । ప్రాక్తనీస్ స్వాస్ స్థలీḫ పశ్యన్ హసత్య్ అన్తర్ వరాకతామ్
గొప్ప చెట్లు, చిక్కటి తాడులు, పుష్పాల సమూహాలతో అలంకరించబడిన తన పూర్వ నివాసాలను చూసి, వాటి దయనీయ స్థితిని లోపల మనసులో నవ్వుకుంటాడు.
తేషు తత్స్కన్ధదేశేషు తయోడ్డీనవిడీనయా । హారిణ్యా విహరన్ గత్యా రాజేవ పరిరాజతే
ఆ ప్రాంతాల్లో, వాటి కొమ్మలు, ప్రదేశాల్లో, చక్కటి జింక నడకలా సంచరిస్తూ, రాజు లాగా ప్రకాశిస్తాడు.
పుత్రదారకలత్రాణి మిత్రాణి చ ధనాని చ । జన్మాన్తరకృతానీవ స్వప్నజానీవ పశ్యతి
కుమారులు, భార్యలు, స్నేహితులు, ధనం — ఇవన్నీ గత జన్మంలో జరిగినవాటిలా, లేదా కలలో చూసినవాటిలా చూస్తాడు.
రాగద్వేషభయోన్మాదమానమోహమహార్తయః । నటస్యేవాస్య దృశ్యన్తే శీతలామలచేతసః
ఎవరికి మనసు చల్లగా, నిర్మలంగా ఉంటుందో, అతనికి రాగం, ద్వేషం, భయం, పిచ్చితనం, గర్వం, గొప్ప మాయ—all ఇవన్నీ నాటకంలో నటుల్లా కనిపిస్తాయి.
ఉన్మత్తచేష్టితాకారా హసత్య్ అపి పురో ఽసతీః । తరఙ్గభఙ్గురాధారాస్ సంసారసరితో గతీః
ఈ లోకంలో కనిపించే అబద్ధపు ప్రదర్శనలపై అతను నవ్వుతాడు; అవి అలల మాదిరిగా నిలకడలేని ఆధారాలతో, సంసారనదిలో తాత్కాలికంగా ప్రవహించే మార్గాలే.
న స చేతయతే కాశ్చిల్ లోకదారధనైషణాః । అపూర్వపదవిశ్రాన్తో జీవన్న్ ఏవ యథా శవః
అతను లోకంలో వాళ్లు, భార్యలు, ధనం కోసం చేసే ప్రయత్నాలేవీ పట్టించుకోడు; అపూర్వమైన స్థితిలో విశ్రాంతి పొందినవాడిగా, బ్రతికుండానే శవంలా ఉంటాడు.
కేవలం కేవలే శుద్ధే బోధాత్మని మహోన్నతౌ । దత్తదృష్టిḫ ఫలే తస్మిన్ దూరం సమధిరోహతి
పరిపూర్ణమైన, నిర్మలమైన జ్ఞానస్వరూపంలోనే దృష్టిని స్థిరపరిచి, ఆ ఫలితంలో లీనమై, చాలా ఎత్తుకు ఎదుగుతాడు.
స్మృత్వా స్మృత్వాపదḫ పూర్వాస్ సన్తోషామృతపోషితః । అర్థానామ్ అప్య్ అనర్థానాం నాశే న పరితప్యతే
గతంలో ఎదురైన కష్టాలను మళ్లీ మళ్లీ గుర్తు చేసుకుంటూ, సంతుష్టి అనే అమృతంతో పోషింపబడినవాడు, ఇష్టమైనా, అనిష్టమైనా వస్తువులు పోయినా ఎలాంటి బాధపడడు.
వ్యవహారేషు కార్యేషు భోగసమ్పాదకేష్వ్ అపి । పరమ్ ఉద్వేగమ్ ఆయాతి సనిద్ర ఇవ బోధితః
కార్యాలలో, బాధ్యతల్లో, ఆనందాలను సంపాదించడంలో కూడా, అతడు లోతైన నిద్రలోంచి లేపినవాడిలా తీవ్రమైన కలవరం అనుభవిస్తాడు.
దీర్ఘాధ్వగ ఇవోదారామ్ అనారతమ్ అబాధితామ్ । చిరం మౌర్ఖ్యశ్రమాక్రాన్తో విశ్రాన్తిమ్ అభివాఞ్ఛతి
చిరకాలంగా మూర్ఖత్వపు శ్రమతో అలసిపోయిన దూర ప్రయాణికుడిలా, అతడు ఎప్పుడూ గొప్పదైన, నిరంతరమైన విశ్రాంతిని కోరుకుంటూ ఉంటాడు.
నిశ్శ్వాసబోధితో ఽప్య్ అగ్నిర్ అనిన్ధన ఇవాత్మని । శ్వాసమాత్రభ్రమే ఽప్య్ అన్తర్ అతిష్ఠన్న్ ఏవ శామ్యతి
ఉపిరి తీసుకునే సమయంలో కూడా, ఆత్మలోని అగ్ని, ఇంధనం లేని అగ్నిలా, కేవలం ఊపిరి మాయలోనైనా లోపలే ఉండి, మౌనంగా శాంతిస్తుంది.
ఆపతన్తీం బలాద్ ఏవ పదార్థేష్వ్ అరతిం శనైః । న శక్నోతి నిరాకర్తుం వృష్టిమ్ అభ్రచ్యుతామ్ ఇవ
విషయాల పట్ల బలవంతంగా కలిగే విరక్తిని, మేఘం నుండి వర్షం పడటాన్ని ఆపలేనట్టు, ఎవ్వరూ ఆపలేరు.
తాం మహాపదవీం గచ్ఛన్ పరమార్థఫలప్రదామ్ । భూమిం కామ్ అప్య్ ఉపాయాతి వచసామ్ అప్య్ అగోచరామ్
ఆ పరమార్థఫలాన్ని ప్రసాదించే గొప్ప మార్గంలో నడిచేవాడు, మాటలకు అందని, ఏదో ప్రత్యేకమైన స్థితిని పొందుతాడు.
కుతో ఽప్య్ అచేష్టితేష్వ్ ఏవ సమ్ప్రాప్తేషు విధేర్ వశాత్ । భోగేష్వ్ అరతిమ్ ఆయాతి పాన్థో మరుమహీష్వ్ ఇవ
ఏ ప్రయత్నం లేకుండానే, విధి వల్ల అనుభవాలు వచ్చినప్పుడు, ప్రయాణికుడు ఎడారి భూముల్లో ఆసక్తి లేకుండా నడిచినట్టు, అతనికి వాటిపట్ల ఆసక్తి ఉండదు.
ఘూర్ణన్ క్షీవ ఇవానన్దీ సుప్తస్ సంసారవృత్తిషు । అన్తḫపూర్ణమనా మౌనీ కామ్ అపి స్థితిమ్ ఋచ్ఛతి
తాగినవాడిలా ఊగుతూ, లోపల నిండుగా, నిశ్శబ్దంగా ఉండి, లోకవ్యవహారాల్లో నిద్రలో ఉన్నట్టు ఉన్నా, అతను ఏదో అసాధారణమైన స్థితిని పొందుతాడు.
స తాదృగ్రూపతామ్ ఏత్య పరమార్థఫలస్య తత్ । క్రమాన్ నికటమ్ ఆప్నోతి ఖగో ఽర్కపదవీమ్ ఇవ
అలాంటి స్థితిని పొందినవాడు, పక్షి సూర్యుని దారిని చేరుకునేలా, పరమార్థ ఫలానికి క్రమంగా దగ్గరవుతాడు.
తతస్ తద్ అఖిలా బుద్ధీర్ విహాయ వియతా సమః । గృహ్ణాత్య్ అథాస్వాదయతి భుఙ్క్తే ఽథ పరితృప్యతి
అంతటితో అన్ని ఆలోచనలను వదిలేసి, ఆకాశంలా సమంగా ఉండి, ఆ స్థితిని పొందినవాడు దాన్ని అనుభవించి, ఆస్వాదించి, పూర్తిగా తృప్తి చెందుతాడు.