జీవన్ముక్తత్వమ్ అస్మింస్ తు శ్రుతే సమనుభూయతే । స్వయమ్ ఏవ యథా పీతే నీరోగత్వం వరౌషధే
ఈ గ్రంథాన్ని వినగానే జీవన్ముక్తి అనుభూతి ప్రత్యక్షంగా కలుగుతుంది; అది గొప్ప ఔషధాన్ని తాగిన తర్వాత ఆరోగ్యం అనుభవించడంలా ఉంటుంది.
శ్రూయమాణే హి శాస్త్రే ఽస్మిఞ్ శ్రోతా వేత్త్య్ ఏతద్ ఆత్మనా । యథావద్ ఇదమ్ అస్మాభిర్ న తూక్తం వరశాపవత్
ఈ గ్రంథాన్ని వినే వారు దీని సత్యాన్ని తామే అనుభవిస్తారు; మేము ఇది యాదృచ్ఛికంగా, శాపం లేదా వరంలా చెప్పలేదు.
శామ్యతి సంసృతిదుఃఖమ్ ఇదం తే స్వాత్మవిచారమహాకథయైవ । నో ధనదానతపశ్శ్రుతవేదైస్ తత్కథనోజ్ఝితయత్నశతేన
ఈ జన్మజాలంలో కలిగే బాధలు నీ స్వరూపాన్ని తెలుసుకునే గొప్ప విచారణ వల్లే తగ్గిపోతాయి. ధనం, దానం, తపస్సు, వేదపఠనం లేదా ఆత్మవిచారణ లేకుండా వందలాది ప్రయత్నాలు చేసినా ఈ బాధలు పోవు.
తచ్చిత్తాస్ తద్గతప్రాణా బోధయన్తః పరస్పరమ్ । కథయన్తశ్ చ తన్ నిత్యం తుష్యన్తి రమయన్తి యే
వారి మనస్సు అందులో లీనమై, ప్రాణం కూడా దానిలోనే నిలిచి, ఒకరిని ఒకరు బోధిస్తూ, ఎప్పుడూ ఆ విషయమే మాట్లాడుతూ, అలాంటి వారు ఆనందంగా, సంతోషంగా ఉంటారు.
తేషాం జ్ఞానైకనిష్ఠానామ్ ఆత్మజ్ఞానవిచారణాత్ । సా జీవన్ముక్తతోదేతి విదేహోన్ముక్తతైవ యా
జ్ఞానంలో మాత్రమే స్థిరంగా ఉండే వారికి, ఆత్మజ్ఞానాన్ని విచారించడం వల్ల, జీవంతుండే విముక్తి అనే స్థితి కలుగుతుంది. అదే శరీరం విడిచిన తర్వాత కలిగే విముక్తి కూడా.
బ్రహ్మన్ విదేహముక్తస్య జీవన్ముక్తస్య లక్షణమ్ । బ్రూహి యేన తథైవాహం యతే శాస్త్రదృశా ధియా
బ్రహ్మన్, జీవంతుండే విముక్తి, శరీరం విడిచిన తర్వాత కలిగే విముక్తి—ఈ రెండింటికి లక్షణాలు చెప్పు. నేను కూడా శాస్త్రాలు, బుద్ధి ద్వారా తెలుసుకుని ఆ దిశగా ప్రయత్నించేందుకు.
యథాస్థితమ్ ఇదం యస్య వ్యవహారవతో ఽపి చ । అస్తఙ్గతం స్థితం వ్యోమ స జీవన్ముక్త ఉచ్యతే
ఈ లోకం యావన్నీ పనుల్లో నిమగ్నుడై ఉన్నప్పటికీ, అతనికి అది కనబడకుండా, ఆకాశంలా శాశ్వతంగా ఉండిపోతే, అలాంటి వాడిని జీవన్ముక్తుడు అంటారు.
బోధైకనిష్ఠతాం యాతో జాగర్త్య్ ఏవ సుషుప్తవత్ । య ఆస్తే వ్యవహర్తైవ స జీవన్ముక్త ఉచ్యతే
బోధలో స్థిరతను పొందినవాడు, మేలుకున్నా నిద్రలో ఉన్నట్టు ఉండేవాడు, పనులు చేస్తూ కూడా నిశ్చలంగా ఉండేవాడు — వాడే జీవన్ముక్తుడు.
నోదేతి నాస్తమ్ ఆయాతి సుఖే దుఃఖే ముఖప్రభా । యథాప్రాప్తస్థితేర్ యస్య స జీవన్ముక్త ఉచ్యతే
ఆనందం వచ్చినా, దుఃఖం వచ్చినా, ముఖంలో వెలుగు పెరగకపోయినా, తగ్గకపోయినా, ఎలాంటి పరిస్థితిలోనైనా యథావిధిగా ఉండేవాడే జీవన్ముక్తుడు.
యో జాగర్తి సుషుప్తస్థో యస్య జాగ్రన్ న విద్యతే । యస్య నిర్వాసనో బోధస్ స జీవన్ముక్త ఉచ్యతే
ఎవడు నిద్రలో ఉన్నప్పటికీ మేలుకుని ఉంటాడో, ఎవడికి మేలుకోవడమే తెలియదో, ఎవడి బోధకు ఎలాంటి వాసనలు ఉండవో, వాడే జీవన్ముక్తుడు.
రాగద్వేషభయాదీనామ్ అనురూపం చరన్న్ అపి । యో ఽన్తర్ వ్యోమవద్ అత్యచ్ఛస్ స జీవన్ముక్త ఉచ్యతే
ఆకర్షణ, ద్వేషం, భయం వంటివాటికి అనుగుణంగా ప్రవర్తించినా, లోపల ఆకాశంలా నిర్మలంగా ఉండేవాడు జీవన్ముక్తుడు అని అంటారు.
యస్య నాహఙ్కృతో భావో బుద్ధిర్ యస్య న లిప్యతే । కుర్వతో ఽకుర్వతో వాపి స జీవన్ముక్త ఉచ్యతే
ఎవరికి 'నేను' అన్న భావన ఉండదో, ఎవరి బుద్ధి ఏ పనిలోనూ కలుషితమవదో, చేయడంలోనైనా, చేయకపోయినా, ఆవాడు జీవన్ముక్తుడు అని అంటారు.
యశ్ చోన్మేషనిమేషాభ్యాం విధేః ప్రలయసమ్భవౌ । పశ్యేత్ త్రిలోక్యాః ఖసమస్ స జీవన్ముక్త ఉచ్యతే
ఎవరైనా కనురెప్పలు తెరుచుకునే, మూసుకునే సమయంలోనే ఈ మూడు లోకాల్లో సృష్టి, లయములను ఆకాశంలా చూస్తాడో, ఆవాడు జీవన్ముక్తుడు అని అంటారు.
భోక్తైవ యో న భోక్తైవ శుద్ధబోధైకతాం గతః । బుద్ధస్ సుప్త ఇవాస్తే ఽన్తస్ స జీవన్ముక్త ఉచ్యతే
ఎవరైనా అనుభవించేవాడిలా కనిపించినా, నిజంగా అనుభవించని వాడై, శుద్ధమైన జ్ఞానంలో లీనమై, లోపల బుద్ధుడిలా, నిద్రలో ఉన్నవాడిలా ఉండేవాడు జీవన్ముక్తుడు అని అంటారు.
నిత్యం ద్రష్టైవ చాద్రష్టా జీవన్న్ ఏవ మృతోపమః । వ్యవహర్తైవ శైలాభస్ స జీవన్ముక్త ఉచ్యతే
ఎప్పుడూ చూసేవాడిగా ఉండి, అయినా చూడని వాడిలా, బ్రతికుండానే చనిపోయిన వాడిలా, లోకంలో వ్యవహరించేవాడైనా, కొండలా కదలకుండా ఉండేవాడు — వాడినే జీవన్ముక్తుడు అంటారు.
యస్మాన్ నోద్విజతే లోకో లోకాన్ నోద్విజతే చ యః । హర్షామర్షభయోన్ముక్తస్ స జీవన్ముక్త ఉచ్యతే
ఎవరిని చూసి లోకం వెనక్కి తగ్గదో, ఎవడు లోకాన్ని చూసి వెనక్కి తగ్గడో, ఆనందం, అసహ్యం రెండింటినీ వదిలివేశాడో — వాడినే జీవన్ముక్తుడు అంటారు.
శాన్తసంసారకలనః కలావాన్ అపి నిష్కలః । యస్ సచిత్తో ఽపి నిశ్చిత్తస్ స జీవన్ముక్త ఉచ్యతే
ఎవడికి ఈ లోక జీవన గణనలు నిశ్శబ్దంగా పోయాయో, భాగాలు ఉన్నా భాగాల్లేని వాడిలా, మనస్సు ఉన్నా మనస్సులేనివాడిలా ఉంటాడో — వాడినే జీవన్ముక్తుడు అంటారు.
యస్ సమస్తార్థజాతేషు వ్యవహార్య్ అపి శీతలః । పరార్థేష్వ్ ఇవ పూర్ణాత్మా స జీవన్ముక్త ఉచ్యతే
ఎవరైనా అన్ని పనుల్లో పాల్గొంటూ చల్లగా ఉంటాడో, తన అంతరాత్మను పరుల కోసం నిండుగా ఉంచుకున్నాడో — వాడినే జీవన్ముక్తుడు అంటారు.
జీవన్ముక్తపదం త్యక్త్వా దేహే కాలవశాత్ క్షతే । చిద్ యాత్య్ అదేహముక్తత్వం పవనో ఽస్పన్దతామ్ ఇవ
జీవన్ముక్తి స్థితిని వదిలి, శరీరం కాలబలంతో నశించినప్పుడు, ఆ చైతన్యం శరీరరహిత ముక్తిని పొందుతుంది. ఇది గాలి ఊపిరాడక నిశ్చలమయ్యేలా ఉంటుంది.
విదేహముక్తో నోదేతి నాస్తమ్ ఏతి న శామ్యతి । న సన్ నాసన్ న దూరస్థం న చాహం న చ వేతరత్
శరీరరహిత ముక్తుడు పుట్టడు, అస్తమించడు, శాంతించడు కూడా. అతడు ఉనికిలో లేడు, లేనిలో లేడు; దూరంగా లేడు, దగ్గరగా లేడు; 'నేను' కాదు, 'వేరెవడు' కూడా కాదు.
సూర్యో భూత్వా ప్రతపతి విష్ణుః పాతి జగత్త్రయమ్ । రుద్రస్ సర్వాన్ సంహరతి సర్వాన్ సృజతి పద్మభూః
సూర్యుడై ప్రకాశిస్తాడు; విష్ణువై మూడు లోకాలను కాపాడుతాడు; రుద్రుడై అన్నింటినీ లయంచేస్తాడు; పద్మభూవై అన్నింటినీ సృష్టిస్తాడు.
ఖం భూత్వా పవనస్కన్ధాన్ ధత్తే సర్క్షసురాసురాన్ । కులాచలగణో భూత్వా లోకపాలపురాస్పదమ్
ఆతడు ఆకాశమై గాలి ప్రవాహాలను, నక్షత్రాలు, దేవతలు, అసురులతో పాటు మోయుతాడు; పర్వత సమూహమై లోకపాలుల నగరాలకు ఆధారంగా ఉంటాడు.
భూమిర్ భూత్వా బిభర్తీమాం లోకస్థితిమ్ అఖణ్డితామ్ । తృణగుల్మలతా భూత్వా దదాతి ఫలసన్తతిమ్
భూమిగా మారి ఈ లోకాల స్థితిని అఖండంగా నిలబెడుతుంది; మళ్లీ గడ్డి, ముల్లు, లతలుగా మారి ఫలాల పరంపరను ఇస్తుంది.
బిభ్రజ్ జలానలాకారఞ్ జ్వలతి ద్రవతి ద్రుతః । చన్ద్రో ఽమృతం ప్రసవతి మృతిం హాలాహలం విషమ్
నీరు, అగ్ని రూపాల్లో ప్రకాశిస్తూ, మండుతూ, కరుగుతూ, ప్రవహిస్తుంది; చంద్రుడిగా అమృతాన్ని ప్రసవిస్తుంది, మరణంగా విషాన్ని, అపాయాన్ని కలిగిస్తుంది.
తేజః ప్రకటయత్య్ ఆశాస్ తనోత్య్ ఆన్ధ్యం తమో భవన్ । శూన్యం సన్ వ్యోమతామ్ ఏతి గిరిస్ సన్ రోధయత్య్ అలమ్
ప్రకాశం ఆశను వెలిగిస్తుంది, చీకటి అంధకారాన్ని వ్యాపింపజేస్తుంది; శూన్యంగా ఉన్నప్పుడు ఆకాశ స్వరూపం దాల్చుతుంది, పర్వతంగా ఉన్నప్పుడు విరివిగా అడ్డుకుంటుంది.
కరోతి జఙ్గమం చిత్త్వే స్థావరం స్థావరాక్ర్టిః । భూత్వార్ణవో వలయతి భూస్త్రియం వలయో యథా
చైతన్యంగా ఉన్నప్పుడు జంగమాన్ని, స్థిర రూపంగా ఉన్నప్పుడు స్థావరాన్ని చేస్తుంది; సముద్రంగా మారి భూమిని, వలయంలా ఒక స్త్రీ చేతికి వలయంలా చుట్టేస్తుంది.
పరమార్కవపుర్ భూత్వా ప్రకాశే ఽన్తర్ విసారయన్ । త్రిజగత్త్రసరేణ్వోఘం శాన్తమ్ ఏవావతిష్ఠతి
పరమ సూర్యుని రూపంగా మారి, తనలో వెలుగు వ్యాపింపజేస్తూ, మూడు లోకాల భయాల ప్రవాహం ఎగసిపడుతున్నా, ఆత్మ శాంతంగా స్థిరంగా ఉంటుంది.
యత్ కిఞ్చిద్ ఇదమ్ ఆభాతి భాతం వా భామ్ ఉపైష్యతి । కాలత్రయగతం దృశ్యం తద్ అసౌ సర్వమ్ ఏవ వా
ఈ లోకంలో ఏది కనబడుతున్నదో, కనబడబోయేదో, కనబడినదో, మూడు కాలాల్లో కనిపించే ప్రతిదీ నిజానికి అదే ఒకటి.
కథమ్ ఏవం వద బ్రహ్మన్ భూయతే విషమా హి మే । దృష్టిర్ ఏషా తు దుష్ప్రాపా దురాక్రమ్యేతి నిశ్చయః
బ్రహ్మన్, ఇది ఎలా జరుగుతుందో చెప్పండి. నా మనస్సు గందరగోళంగా ఉంది. ఈ దృష్టి అందరికీ సులభంగా రాకపోవడం, సులభంగా గ్రహించలేనిదని నాకు స్పష్టంగా తెలుస్తోంది.
ముక్తిర్ ఏషోచ్యతే రామ బ్రహ్మైతత్ సముదాహృతమ్ । నిర్వాణమ్ ఏతత్ కథితం శృణు సమ్ప్రాప్యతే కథమ్
ఇదే మోక్షమని అంటారు రామా, ఇదే బ్రహ్మమని చెప్పబడింది. ఇదే నిర్వాణమని వివరించారు. ఇది ఎలా సాధ్యమవుతుందో విను.