జ్ఞస్య సాజ్ఞం జగన్ నాస్తి ధీరస్యేవ పిశాచధీః । జ్ఞమ్ అజ్ఞో భావయత్య్ అజ్ఞం స్వభావం సర్వగం విదుః
తెలిసినవాడికి ఈ లోకం నిజంగా ఉండదు, ఎలా అంటే, ధీరుడికి పిచ్చివాడి భ్రమలు నిజంగా అనిపించనట్టు. తెలియని వారు తెలివైనవాడిని ఊహిస్తారు, కానీ తెలివైనవారు అజ్ఞానాన్ని తమ సహజ స్వభావంగా, అన్నింటినీ కప్పేసినదిగా తెలుసుకుంటారు.
మనశ్శబ్దార్థరహితం విభాగాన్తవివర్జితమ్ । బోధవారి మనో విద్ధి తరఙ్గమ్ ఇవ నిర్మలమ్
మనస్సు అనేది మాటలకీ, వస్తువులకీ అతీతంగా, ఏ విభాగమూ, అంతమూ లేకుండా ఉంటుంది. అవగాహన అనే నీటిలో, మనస్సు ఒక నిర్మలమైన అలలా ఉంటుంది అని తెలుసుకో.
క్వ సమ్భవత ఏవాతẖ కే వార్థమనసీ కిల । నిరర్థకైవ విద్భ్రాన్తిస్ స్వభావమయమ్ ఆస్యతామ్
ఏక్కడా ఆది కలుగుతుందో చెప్పగలమా? ఈ వస్తువులు, మనస్సులు అని పిలవబడేవి ఎవరు? అసలు అర్థం లేని ఈ మాయా భ్రమ తన స్వభావంలోనే కలిసిపోవాలని వదిలేయండి.
శుద్ధబోధస్వభావస్థైర్ ఆకాశైర్ ఇవ శారదైః । జాగ్రత్స్వప్నసుషుప్తాన్తైర్ మనస్త్వం నానుభూయతే
వర్షాకాలం తరువాత ఆకాశం మేఘాలతో కలుషితం కాకుండా స్వచ్ఛంగా ఉండినట్లే, నీవు సహజంగా శుద్ధమైన జ్ఞానస్వరూపుడవు; మేల్కొనడం, కలలు, గాఢనిద్ర వంటి మనస్సు స్థితులు నిన్ను ఏమాత్రం తాకవు.
విధూయానన్తనానాత్వమ్ అసమ్భవమ్ అనామయే । జ్ఞేయం రజ ఇవాశేషం స్వభావే తిష్ఠ చిద్ఘనే
అనేక విధాలైన భేదాలు, అసాధ్యాలు, వ్యాధులను వదిలేసి, తెలిసినదంతా ధూళిలా అశేషంగా తెలుసుకో. నీవు చైతన్యస్వరూపుడిగా నీ స్వభావంలోనే నిలిచిపో.
జ్ఞప్తిర్ ఏవాన్తరం బాహ్యం చార్థత్వమ్ అధితిష్ఠతి । బీజం శాఖాఫలానీవ క్వాతో ఽర్థమనసీ వద
లోపలి, బయటివి అన్నీ జ్ఞానం రూపాలే; విత్తనం కొమ్మలు, ఫలాలుగా మారినట్లే అవి వెలువడతాయి. మరి, నిజంగా వస్తువులు, మనస్సు ఎక్కడ ఉన్నాయి చెప్పు.
జ్ఞేయాసమ్భవతో జ్ఞప్తిర్ అప్య్ అనాఖ్యం పదం గతా । శాన్తాశేషవిశేషాత్మా తేన శేషో ఽసి సన్ స్వభాః
విషయాలు అసాధ్యమైపోయినప్పుడు, ఆ జ్ఞానం కూడా వర్ణించలేని స్థితికి చేరుతుంది. ఆ స్థితిలో అన్ని భేదాలు పూర్తిగా శాంతించిపోతాయి. అప్పుడు నీవు స్వచ్ఛమైన ప్రకాశంగా మిగిలిపోతావు.
అర్థ ఏవ మనస్కారస్ స చాభావాత్మకో భ్రమః । మన ఏవార్థసంస్కారస్ స చాభావాత్మకో భ్రమః
విషయం అనేది మనస్సులో కలిగే ఒక ముద్ర మాత్రమే, అది అసలే లేని భ్రమ. మనస్సు కూడా విషయాల ముద్ర మాత్రమే, అది కూడా అసలే లేని భ్రమ.
సర్వాత్మత్వాద్ అజస్యైతద్ అపకారణకం మనః । భ్రమానుభవతో ఽర్థశ్ చ మిథ్యైవాస్తీవ భాసతే
అజన్ముడైన ఆత్మ అన్నింటిలోనూ ఉన్నందున, ఈ మనస్సుకు నిజమైన కారణం లేదు. భ్రమ అనుభవం వల్ల, విషయం కూడా నిజంగా లేనిది అయినా నిజమై ఉన్నట్లు కనిపిస్తుంది.
అకారణకమ్ ఏవార్థనిర్భాసం భాసతే మనః । విద్యుద్విలసితాకారమ్ అస్థిరం తరలాయతే
ఏ కారణం లేకుండానే మనస్సు విషయాలను చూపిస్తున్నట్లు కనిపిస్తుంది. అది మెరుపు వలె అశాశ్వతంగా, చంచలంగా మారిపోతుంది.
త్వం మనస్కారమాత్రాత్మా సంసృతౌ విభ్రమాయసే । స్వభావైకపరిజ్ఞానాన్ నాసి నాపి భ్రమాయసే
నీవు మనస్సు పెట్టినదానికే రూపం, ఈ జనన మరణ చక్రంలో తిరుగుతూ ఉంటావు. కానీ నీ అసలు స్వరూపాన్ని తెలుసుకున్నప్పుడు, నీవు నిజంగా లేవు, తిరుగడమూ లేదు.
మనస్తైవ హి సంసార ఆత్మబోధేన శామ్యతి । శుక్తిరుప్యభ్రమాకారో జనో మిథ్యైవ తామ్యతి
ఈ లోక చక్రం అన్నది మనస్సే. ఆత్మ జ్ఞానంతో అది శాంతిస్తుంది. ముత్యపు పొరలో వెండి ఉందని ఊహించి జనులు వృథాగా బాధపడినట్టే, మనస్సు మాయలోనే మనం తిప్పలు పడతాం.
అభావభావస్ తు పరం బోధరూపమ్ అసంసృతిః । నిర్వాణాద్ ఇతరా సత్తా దుẖఖాయాహమ్ ఇతి భ్రమః
ఏదీ లేదు, ఏదో ఉంది అన్న భావనలన్నీ పరమ జ్ఞాన స్వరూపమే; ఇది సంసారం నుండి విముక్తి. ముక్తి కాకుండా మిగిలిన ఏ స్థితి అయినా 'నేనేను' అన్న మాయతో కలిగే బాధే.
మృగతృష్ణామ్బురూపో ఽహమ్ అసచ్ ఛూన్యస్వరూపకః । ఇత్య్ ఏవాత్మపరిజ్ఞానాద్ అహమ్ ఇత్య్ ఆశు శామ్యతి
నేను మృగత్రిష్ణలో నీటిలా, నా స్వభావం అసత్యం, శూన్యమే. ఇలా ఆత్మ జ్ఞానం వల్ల 'నేను' అనే భావన త్వరగా శాంతిపొందుతుంది.
జ్ఞాత్వా జ్ఞానపరో భూత్వా సబాహ్యాభ్యన్తరార్థతామ్ । గతం స్వమ్ అత్యజద్ రూపం తరఙ్గత్వం యథా పయః
తెలుసుకొని, జ్ఞానంలో నిమగ్నుడై, బయటపైనో లోపలయినో ఉన్నవన్నీ దాటి, తన పాత రూపాన్ని వదిలిపెట్టి, నీరు తన అలల స్వభావాన్ని వదిలినట్టు మారిపోతాడు.
మూలశాఖాగ్రపర్యన్తా సత్తా విటపినో యథా । నిర్వికారామలా జ్ఞప్తిర్ జ్ఞేయాన్తైకైవ భాసతే
ఎలా వృక్షానికి మూలం నుండి కొమ్మ చివర వరకు ఒకటే జీవం ఉంటుందో, అలాగే మార్పులేని, నిర్మలమైన జ్ఞానం కూడా తెలిసినదాని చివర వరకు ఒక్కటిగా వెలుగుతుంది.
యథా యోజనలక్షాభమ్ ఏకమ్ ఏవామలం నభః । ఏకమ్ ఏవ తథా జ్ఞానం జ్ఞేయాన్తం భాత్య్ అఖణ్డితమ్
ఎలా వందల యోజనాల పొడవునా, మచ్చలేని ఆకాశం ఒక్కటే, విభజన లేకుండా విస్తరించిందో, అలాగే జ్ఞానం కూడా తెలిసినదానికి చివర వరకు ఒక్కటే, విడిపోని వెలుగులా ఉంటుంది.
శూన్యత్వాద్ ఏకమ్ అమలం యథా సర్వగమ్ ఏవ ఖమ్ । తథైకమ్ అమలం జ్ఞత్వాజ్ జ్ఞానం జ్ఞేయదశాస్వ్ అపి
ఎలా ఖాళీగా ఉన్న ఆకాశం ఒక్కటే, నిర్మలంగా, అన్నిచోట్ల వ్యాపించి ఉంటుందో, అలాగే జ్ఞానం కూడా ఒక్కటే, నిర్మలంగా, తెలిసిన వాటి అన్ని స్థితులలో కూడా అలాగే ఉంటుంది.
ఘృతేనాత్మా ఘనీభూయ పాషాణీక్రియతే యథా । చితా చేత్యతయాత్మైవ స్వశ్ చిత్తీక్రియతే తథా
ఎలాగైతే నెయ్యి గట్టి రాయి లా మారిపోతుందో, అలాగే మనసు ఊహల వల్ల, ఆత్మ కూడా మనస్సుగా మారుతుంది.
దేశకాలం వినైవాత్మా బోధాద్ బోధేన చిత్తతామ్ । అబుద్ధో నీయతే న్యాయ ఏవమ్ ఏవైష సుస్థితః
దేశం, కాలం లాంటి పరిమితులు లేకుండానే, ఆత్మకు అవగాహన ఉంటే లేదా లేకపోతే, అది మనస్సు స్వరూపం దాల్చుతుంది. అవగాహన లేని వారు దానికి అనుగుణంగా నడిపించబడతారు. ఇదే స్థిరమైన సత్యం.
అత్ర యద్య్ అపి బోధాదేస్ సమ్భవో నాస్తి కశ్చన । తథాపి కల్ప్యతే ఽత్రైవం బోధనాయ పరస్పరమ్
ఇక్కడ నిజంగా అవగాహన వల్ల ఏదీ పుట్టడం జరగదు. అయినా పరస్పర బోధన కోసం అలా ఊహించబడుతుంది.
మహానుభావా విగతాభిమానా విమూఢభావోపశమే లగన్తి । నిర్భ్రాన్తయో ఽనన్తతయైవ శాన్తా నిత్యం సమాధానమయా భవన్తి
మహాత్ములు, అహంకారం లేని వారు, మాయను జయించిన వారు స్థిరంగా ఉంటారు. వారు తప్పులు లేని వారు, అనంతమైన శాంతితో నిండిన వారు, ఎప్పుడూ సమాధి స్థితిలో ఉంటారు.
క్రమాత్ సమాధానతరోర్ ఆజీవం ఫలశాలినీమ్ । సలతాకుసుమాం బ్రూహి సత్తాం విశ్రాన్తిదాం మునే
ఓ మునీశ్వరా, దయచేసి సమాధి వృక్షం యొక్క స్వరూపాన్ని క్రమంగా వివరించండి. అది జీవితాంతం ఫలాలు ఇస్తూ, కొత్త కొమ్మలు, పువ్వులు పూస్తూ, మనసుకు విశ్రాంతిని ప్రసాదిస్తుంది.
ఆజీవమ్ ఉద్యదుత్సేధం వివేకిజనకాననే । పుష్పపత్త్రఫలోపేతం సమాధానతరుం శృణు
జీవితాంతం పెరుగుతూ, వివేకం అనే అరణ్యంలో పుష్పాలు, ఆకులు, ఫలాలతో అలంకరించబడిన సమాధి వృక్షం గురించి వినండి.
యథా కథఞ్చిద్ ఉదితం దుẖఖేన స్వయమ్ ఏవ వా । సంసారనవనిర్వేదం బీజమ్ అస్య విదుర్ బుధాః
ఏ విధంగా వచ్చినా, కష్టపడి వచ్చినా, సహజంగా వచ్చినా, సంసార సముద్రం మీద విరక్తి కలగడం ఈ వృక్షానికి విత్తనమని జ్ఞానులు చెబుతారు.
శుభజాలహలాకృష్టం రసాసిక్తమ్ అహర్నిశమ్ । ప్రవహచ్ఛ్వసనాకుల్యం క్షేత్రమ్ అస్య మనో విదుః
శుభ సంకల్పాల దున్నెతో దున్నబడుతూ, రసంతో రాత్రింబవళ్ళు తడిపించబడుతూ, నిరంతర శ్వాస వాయువులతో కలకలం అయ్యే మనస్సే ఈ వృక్షానికి భూమిగా చెప్పబడింది.
సమాధిబీజం సంసారనిర్వేదḫ పతతి స్వయమ్ । చిత్తభూమౌ వివిక్తాయాం వివేకిజనకాననే
ఈ లోక జీవితం మీద విసుగు అనేది సమాధి యొక్క విత్తనంగా, మనసు అనే నేలపై, వివేకాన్ని పుట్టించే ఒంటరి అరణ్యంలో, తానే తాను పడిపోతుంది.
స్వచిత్తభూమౌ పతితం ధ్యానబీజం మహాధియా । సేకైర్ అమీభిర్ యత్నేన సంసేక్తవ్యమ్ అఖిన్దతా
మహత్తరమైన బుద్ధి వల్ల మనసు నేలపై పడిన ధ్యానం విత్తనాన్ని, ఈ ప్రయత్నాల ప్రవాహాలతో జాగ్రత్తగా, ఎలాంటి అంతరాయం లేకుండా తడిపించాలి.
శుద్ధైస్ స్నిగ్ధైḫ పవిత్రైశ్ చ మధురైర్ ఆత్మనేహితైః । సత్సఙ్గమనవక్షీరైర్ ఐన్దవైర్ అమృతైర్ ఇవ
శుద్ధమైనవి, మృదువైనవి, పవిత్రమైనవి, మధురమైనవి, మనకు మేలు చేసే నీటిలా, సత్సంగమనే అమృత పాలు పోసినట్టు, ఆ విత్తనాన్ని పోషించాలి.
అన్తశ్శైత్యప్రదైḫ పూర్ణైస్ స్వచ్ఛైర్ అమృతశీతలైః । విసృతైర్ మతికుల్యాసు శాస్త్రార్థవరవారిభిః
లోపల చల్లదనాన్ని ఇచ్చే, పరిపూర్ణమైన, స్వచ్ఛమైన, అమృత సీతలమైన ప్రవాహాలతో, శాస్త్రార్థాల పరమ జలాలను బుద్ధి కాలువల్లో పోసినట్టు తడిపించాలి.