తజ్జ్ఞస్యాక్లిష్టముక్తస్య సమం ధ్యానం వినా స్థితిః । నిమ్నం వినేవ తోయస్య న సమ్భవతి కాచన
తెలివిగలవాడు, కష్టాలు లేని, విముక్తుడైనవాడు ధ్యానం లేకుండా ఉండడం అసాధ్యం — నీరు దిగువ వైపు లేకుండా నిలవలేనట్టు.
అర్థ ఏవ మనస్కారో మన ఏవార్థరఞ్జనమ్ । ఏక ఏవైష ఆభాసస్ సబాహ్యాభ్యన్తరాత్మకః
విషయం అనేది మనస్సు దృష్టి మాత్రమే; మనస్సు అనేది విషయాల రంగు మాత్రమే. ఇది ఒకటే రూపం, లోపల కూడా, బయట కూడా కనిపిస్తుంది.
ఆసముద్రం నదీవాహశతసఙ్గమయాత్మకమ్ । యథైకశ్లేషపిణ్డాత్మ నయత్య్ అమ్బు తరఙ్గితమ్
ఎన్ని నదుల నీళ్ళు కలిసిపోతే అవి సముద్రాన్ని చేరే ఒకటే ప్రవాహంగా మారినట్టు, అనుభవాలన్నీ కూడా ఒకే మూలం నుంచి ఒకే తరంగంలా ప్రవహిస్తాయి.
సబాహ్యాభ్యన్తరాకారమ్ అర్థానర్థమయాత్మకమ్ । మన ఏవ స్ఫురత్య్ అర్థనిర్భాసం వ్యాతతం తథా
మనస్సే, లోపల బయట రెండింటి రూపాలతో, విషయాలు మరియు అవి కానివాటితో కూడి, అన్ని రూపాలను ఇలా వెలిగిస్తూ విస్తరించి ఉంటుంది.
నాస్త్య్ అర్థమనసోర్ ద్విత్వం యథా జలతరఙ్గయోః । ఏకాభావే ద్వయోశ్ శాన్తిḫ పవనస్పన్దయోర్ ఇవ
వస్తువు, మనస్సు రెండింటికీ వాస్తవంగా భేదం లేదు; అది నీళ్ళకు, అలలకు మధ్య ఉన్న ఏకత్వంలా ఉంటుంది. రెండూ లేనప్పుడు, గాలి కదలక నీరు ప్రశాంతంగా ఉండేలా, మనసూ, వస్తువూ కూడా నిశ్శబ్దంగా ఉంటాయి.
నూనమ్ ఏకోపశాన్త్యైవ నిస్సారే పరమార్థతః । ఏకత్వాద్ అర్థమనసీ సమమ్ ఏవాశు శామ్యతః
నిజంగా, వాటిలో ఏదో ఒకటి నిశ్చలమైతే, అసలు లోపల ఏమీ లేకపోవడం వల్ల, వస్తువు, మనస్సు రెండూ ఒక్కటే అయినట్టు త్వరగా ప్రశాంతమవుతాయి.
అర్థస్ సఙ్కల్పరూపాత్మా నేహితవ్యో విజానతా । మనశ్ చ సమ్యగ్జ్ఞానేన శాన్తిర్ ఏవం భవేత్ తయోః
వస్తువు అనేది సంకల్ప రూపంలోనే ఉందని తెలిసినవాడు అలా గ్రహించాలి. నిజమైన జ్ఞానంతో మనస్సు కూడా నిశ్చలమవుతుంది. ఇలా రెండింటికీ ప్రశాంతత కలుగుతుంది.
అనష్టే నశ్యతశ్ చైవ జ్ఞస్యార్థమనసీ స్వతః । మృణ్మయే ద్విషతి జ్ఞానాద్ ద్విషద్భావభయే యథా
తెలిసినవాడికి వస్తువు, మనస్సు రెండూ కనిపించడానికైనా, కనపడకపోయినప్పటికీ అసలు మారవు. మట్టి తాడును పాము అని భయపడినట్టు, అది మట్టే అని తెలిసినప్పుడు ఆ భయం పోయినట్లు.
యథాసంస్థం స్థితే ఏవ జ్ఞస్యార్థమనసీ సదా । కిమ్ అప్య్ అపూర్వమ్ ఏవాన్యత్ సమ్పన్నే ఽభావరూపిణీ
తెలివైనవానికి, వస్తువూ మనస్సూ ఎప్పుడూ యథాతథంగా ఉంటాయి. అయినా, అసత్యమైనది నిండినట్లు అనిపించినప్పుడు, కొత్తదైన, ప్రత్యేకమైన అనుభూతి ఒకటి, లేకపోవడమే రూపంలో కనిపిస్తుంది.
సఞ్చితార్థజగజ్జాలో ఽప్య్ అజ్ఞో జ్ఞవిషయే ఽప్య్ అసన్ । పార్శ్వసుప్తనరస్వప్న ఇవ క్షీవాగ్రయక్షవత్
ఈ లోకంలోని ఎన్నో వస్తువులూ, ప్రపంచమూ, తెలియని వాడికి తెలిసినవాడి దృష్టిలో అసలు లేవు. పక్కనే నిద్రపోతున్నవాడి కలలు, లేదా అలసిపోయిన జ్వరపట్టినవాడికి కనిపించే దృశ్యాల్లా అవి ఉంటాయి.
జ్ఞస్య సాజ్ఞం జగన్ నాస్తి ధీరస్యేవ పిశాచధీః । జ్ఞమ్ అజ్ఞో భావయత్య్ అజ్ఞం స్వభావం సర్వగం విదుః
తెలిసినవాడికి ఈ లోకం నిజంగా ఉండదు, ఎలా అంటే, ధీరుడికి పిచ్చివాడి భ్రమలు నిజంగా అనిపించనట్టు. తెలియని వారు తెలివైనవాడిని ఊహిస్తారు, కానీ తెలివైనవారు అజ్ఞానాన్ని తమ సహజ స్వభావంగా, అన్నింటినీ కప్పేసినదిగా తెలుసుకుంటారు.
మనశ్శబ్దార్థరహితం విభాగాన్తవివర్జితమ్ । బోధవారి మనో విద్ధి తరఙ్గమ్ ఇవ నిర్మలమ్
మనస్సు అనేది మాటలకీ, వస్తువులకీ అతీతంగా, ఏ విభాగమూ, అంతమూ లేకుండా ఉంటుంది. అవగాహన అనే నీటిలో, మనస్సు ఒక నిర్మలమైన అలలా ఉంటుంది అని తెలుసుకో.
క్వ సమ్భవత ఏవాతẖ కే వార్థమనసీ కిల । నిరర్థకైవ విద్భ్రాన్తిస్ స్వభావమయమ్ ఆస్యతామ్
ఏక్కడా ఆది కలుగుతుందో చెప్పగలమా? ఈ వస్తువులు, మనస్సులు అని పిలవబడేవి ఎవరు? అసలు అర్థం లేని ఈ మాయా భ్రమ తన స్వభావంలోనే కలిసిపోవాలని వదిలేయండి.
శుద్ధబోధస్వభావస్థైర్ ఆకాశైర్ ఇవ శారదైః । జాగ్రత్స్వప్నసుషుప్తాన్తైర్ మనస్త్వం నానుభూయతే
వర్షాకాలం తరువాత ఆకాశం మేఘాలతో కలుషితం కాకుండా స్వచ్ఛంగా ఉండినట్లే, నీవు సహజంగా శుద్ధమైన జ్ఞానస్వరూపుడవు; మేల్కొనడం, కలలు, గాఢనిద్ర వంటి మనస్సు స్థితులు నిన్ను ఏమాత్రం తాకవు.
విధూయానన్తనానాత్వమ్ అసమ్భవమ్ అనామయే । జ్ఞేయం రజ ఇవాశేషం స్వభావే తిష్ఠ చిద్ఘనే
అనేక విధాలైన భేదాలు, అసాధ్యాలు, వ్యాధులను వదిలేసి, తెలిసినదంతా ధూళిలా అశేషంగా తెలుసుకో. నీవు చైతన్యస్వరూపుడిగా నీ స్వభావంలోనే నిలిచిపో.
జ్ఞప్తిర్ ఏవాన్తరం బాహ్యం చార్థత్వమ్ అధితిష్ఠతి । బీజం శాఖాఫలానీవ క్వాతో ఽర్థమనసీ వద
లోపలి, బయటివి అన్నీ జ్ఞానం రూపాలే; విత్తనం కొమ్మలు, ఫలాలుగా మారినట్లే అవి వెలువడతాయి. మరి, నిజంగా వస్తువులు, మనస్సు ఎక్కడ ఉన్నాయి చెప్పు.
జ్ఞేయాసమ్భవతో జ్ఞప్తిర్ అప్య్ అనాఖ్యం పదం గతా । శాన్తాశేషవిశేషాత్మా తేన శేషో ఽసి సన్ స్వభాః
విషయాలు అసాధ్యమైపోయినప్పుడు, ఆ జ్ఞానం కూడా వర్ణించలేని స్థితికి చేరుతుంది. ఆ స్థితిలో అన్ని భేదాలు పూర్తిగా శాంతించిపోతాయి. అప్పుడు నీవు స్వచ్ఛమైన ప్రకాశంగా మిగిలిపోతావు.
అర్థ ఏవ మనస్కారస్ స చాభావాత్మకో భ్రమః । మన ఏవార్థసంస్కారస్ స చాభావాత్మకో భ్రమః
విషయం అనేది మనస్సులో కలిగే ఒక ముద్ర మాత్రమే, అది అసలే లేని భ్రమ. మనస్సు కూడా విషయాల ముద్ర మాత్రమే, అది కూడా అసలే లేని భ్రమ.
సర్వాత్మత్వాద్ అజస్యైతద్ అపకారణకం మనః । భ్రమానుభవతో ఽర్థశ్ చ మిథ్యైవాస్తీవ భాసతే
అజన్ముడైన ఆత్మ అన్నింటిలోనూ ఉన్నందున, ఈ మనస్సుకు నిజమైన కారణం లేదు. భ్రమ అనుభవం వల్ల, విషయం కూడా నిజంగా లేనిది అయినా నిజమై ఉన్నట్లు కనిపిస్తుంది.
అకారణకమ్ ఏవార్థనిర్భాసం భాసతే మనః । విద్యుద్విలసితాకారమ్ అస్థిరం తరలాయతే
ఏ కారణం లేకుండానే మనస్సు విషయాలను చూపిస్తున్నట్లు కనిపిస్తుంది. అది మెరుపు వలె అశాశ్వతంగా, చంచలంగా మారిపోతుంది.
త్వం మనస్కారమాత్రాత్మా సంసృతౌ విభ్రమాయసే । స్వభావైకపరిజ్ఞానాన్ నాసి నాపి భ్రమాయసే
నీవు మనస్సు పెట్టినదానికే రూపం, ఈ జనన మరణ చక్రంలో తిరుగుతూ ఉంటావు. కానీ నీ అసలు స్వరూపాన్ని తెలుసుకున్నప్పుడు, నీవు నిజంగా లేవు, తిరుగడమూ లేదు.
మనస్తైవ హి సంసార ఆత్మబోధేన శామ్యతి । శుక్తిరుప్యభ్రమాకారో జనో మిథ్యైవ తామ్యతి
ఈ లోక చక్రం అన్నది మనస్సే. ఆత్మ జ్ఞానంతో అది శాంతిస్తుంది. ముత్యపు పొరలో వెండి ఉందని ఊహించి జనులు వృథాగా బాధపడినట్టే, మనస్సు మాయలోనే మనం తిప్పలు పడతాం.
అభావభావస్ తు పరం బోధరూపమ్ అసంసృతిః । నిర్వాణాద్ ఇతరా సత్తా దుẖఖాయాహమ్ ఇతి భ్రమః
ఏదీ లేదు, ఏదో ఉంది అన్న భావనలన్నీ పరమ జ్ఞాన స్వరూపమే; ఇది సంసారం నుండి విముక్తి. ముక్తి కాకుండా మిగిలిన ఏ స్థితి అయినా 'నేనేను' అన్న మాయతో కలిగే బాధే.
మృగతృష్ణామ్బురూపో ఽహమ్ అసచ్ ఛూన్యస్వరూపకః । ఇత్య్ ఏవాత్మపరిజ్ఞానాద్ అహమ్ ఇత్య్ ఆశు శామ్యతి
నేను మృగత్రిష్ణలో నీటిలా, నా స్వభావం అసత్యం, శూన్యమే. ఇలా ఆత్మ జ్ఞానం వల్ల 'నేను' అనే భావన త్వరగా శాంతిపొందుతుంది.
జ్ఞాత్వా జ్ఞానపరో భూత్వా సబాహ్యాభ్యన్తరార్థతామ్ । గతం స్వమ్ అత్యజద్ రూపం తరఙ్గత్వం యథా పయః
తెలుసుకొని, జ్ఞానంలో నిమగ్నుడై, బయటపైనో లోపలయినో ఉన్నవన్నీ దాటి, తన పాత రూపాన్ని వదిలిపెట్టి, నీరు తన అలల స్వభావాన్ని వదిలినట్టు మారిపోతాడు.
మూలశాఖాగ్రపర్యన్తా సత్తా విటపినో యథా । నిర్వికారామలా జ్ఞప్తిర్ జ్ఞేయాన్తైకైవ భాసతే
ఎలా వృక్షానికి మూలం నుండి కొమ్మ చివర వరకు ఒకటే జీవం ఉంటుందో, అలాగే మార్పులేని, నిర్మలమైన జ్ఞానం కూడా తెలిసినదాని చివర వరకు ఒక్కటిగా వెలుగుతుంది.
యథా యోజనలక్షాభమ్ ఏకమ్ ఏవామలం నభః । ఏకమ్ ఏవ తథా జ్ఞానం జ్ఞేయాన్తం భాత్య్ అఖణ్డితమ్
ఎలా వందల యోజనాల పొడవునా, మచ్చలేని ఆకాశం ఒక్కటే, విభజన లేకుండా విస్తరించిందో, అలాగే జ్ఞానం కూడా తెలిసినదానికి చివర వరకు ఒక్కటే, విడిపోని వెలుగులా ఉంటుంది.
శూన్యత్వాద్ ఏకమ్ అమలం యథా సర్వగమ్ ఏవ ఖమ్ । తథైకమ్ అమలం జ్ఞత్వాజ్ జ్ఞానం జ్ఞేయదశాస్వ్ అపి
ఎలా ఖాళీగా ఉన్న ఆకాశం ఒక్కటే, నిర్మలంగా, అన్నిచోట్ల వ్యాపించి ఉంటుందో, అలాగే జ్ఞానం కూడా ఒక్కటే, నిర్మలంగా, తెలిసిన వాటి అన్ని స్థితులలో కూడా అలాగే ఉంటుంది.
ఘృతేనాత్మా ఘనీభూయ పాషాణీక్రియతే యథా । చితా చేత్యతయాత్మైవ స్వశ్ చిత్తీక్రియతే తథా
ఎలాగైతే నెయ్యి గట్టి రాయి లా మారిపోతుందో, అలాగే మనసు ఊహల వల్ల, ఆత్మ కూడా మనస్సుగా మారుతుంది.
దేశకాలం వినైవాత్మా బోధాద్ బోధేన చిత్తతామ్ । అబుద్ధో నీయతే న్యాయ ఏవమ్ ఏవైష సుస్థితః
దేశం, కాలం లాంటి పరిమితులు లేకుండానే, ఆత్మకు అవగాహన ఉంటే లేదా లేకపోతే, అది మనస్సు స్వరూపం దాల్చుతుంది. అవగాహన లేని వారు దానికి అనుగుణంగా నడిపించబడతారు. ఇదే స్థిరమైన సత్యం.