భ్రాన్తిశాన్తౌ విముక్తస్య వినిర్వాణస్య విశ్వతా । యథా స్థితైవ గలితా విద్యతే చ యథాస్థితమ్
భ్రమ శాంతమైనప్పుడు, విముక్తుడికి, నిశ్చలుడికి ఈ విశ్వం ఉన్నట్టే ఉంటుంది, అయినా అది లీనమై పోయినట్టే ఉంటుంది, ఉన్నదానిలా ఉండిపోతుంది.
నిర్దగ్ధతృణభస్మాలీ క్వాపి యాతి యథానిలైః । సతాం స్వభావవిశ్రామైẖ క్వాపి యాతి తథా జగత్
ఎలాగైతే కాలిన పొలంలో బూడిదను గాలి ఎక్కడికో తీసుకెళ్తుందో, అలాగే సజ్జనుల సహజ విశ్రాంతితో ఈ లోకం ఎక్కడికో పోతుంది.
జగద్ బ్రహ్మపదార్థస్య సన్నివేశస్ స తూత్తమః । బ్రహ్మశబ్దార్థరూపాత్మా న జగచ్ఛబ్దకార్థభాక్
ఈ లోకమంతా పరబ్రహ్మ తత్వాన్ని వివరిస్తుంది. ఇది అత్యుత్తమమైనది. దీని అసలు స్వరూపం 'బ్రహ్మ' అనే పదానికి ఉన్న అర్థమే, 'లోకం' అనే పదానికి ఉన్న అర్థం కాదు.
నవజాతస్య బాలస్య పదార్థా యాదృశా ఇమే । విదుషస్ తాదృశా ఏవ తిష్ఠతẖ క్షీణవాసనమ్
కొత్తగా పుట్టిన శిశువుకి వస్తువులు ఎలా ఉంటాయో, అన్ని ఆశలు తగ్గిన జ్ఞానికి కూడా అవి అలాగే కనిపిస్తాయి.
యా నిశా సర్వభూతానాం తస్యాం జాగర్తి సంయమీ । యస్యాం జాగ్రతి భూతాని సా రాత్రిḫ పశ్యతో మునేః
ప్రపంచంలోని అన్ని జీవులు నిద్రపోయే ఆ రాత్రిలో నియమంగా ఉండే వాడు మేల్కొని ఉంటాడు. జీవులు మేల్కొని ఉండే సమయం, సాక్షాత్కారాన్ని పొందిన మునికి అది రాత్రిలా ఉంటుంది.
స్థితమ్ ఏవ విరామాయ జాగ్రజ్ జ్ఞస్య సుషుప్తవత్ । చిత్రావలోకిన ఇవ జాగ్రత్య్ అస్య రసైషణాః
జ్ఞానికి స్థిరంగా ఉన్నదంతా విరమించడానికే. అతడు మేల్కొని ఉన్నా, అది నిద్రలో ఉన్నట్టే. రంగుల ప్రదర్శనను చూస్తున్నవాడిలా, అతడు మేల్కొని ఉన్నా, రసాల వేట మాత్రం అతడిలో ఉండదు.
జాత్యన్ధరూపానుభవసమం భువనవేదనమ్ । భ్రాన్తప్రాయమ్ అసద్రూపం జ్ఞస్య భాతి న భాతి చ
ఈ లోకాన్ని చూడటం జన్మతో అంధుడైనవాడికి అనుభవమెలా ఉంటుందో అలాగే ఉంటుంది. జ్ఞానికి ఇది కొన్నిసార్లు కనిపిస్తుంది, కొన్నిసార్లు కనిపించదు; ఎక్కువగా ఇది అసత్యమైన రూపంగా, మాయగా అనిపిస్తుంది.
విమూఢబుద్ధం త్రిజగద్ విబుద్ధవిషయం న సత్ । విబుద్ధబుద్ధం త్రిజగద్ విమూఢవిషయం న సత్
మూఢబుద్ధి గలవాడికి కనిపించేది జాగృతుడికి నిజంగా ఉండదు; అలాగే జాగృతుడికి అనిపించేది మూఢునికి నిజంగా ఉండదు.
స్వప్నే స్వప్నతయా జ్ఞాతే రూపాలోకమనẖక్రియాః । న స్వదన్తే యథా తద్వజ్ జాగ్రత్స్వప్నే స్ఫురన్తు మా
కలలో కలగానే రూపాలు, వెలుతురు, చర్యలు కనిపించినా అవి కలగాడిని నిజంగా ప్రభావితం చేయవు. అలాగే మెలకువలోనూ కలలోనూ ఏదైనా జరిగినా అవి ఆత్మను తాకవు.
నిర్విభాగస్ సమాశ్వస్తో నిరోధం పరమ్ ఆగతః । ఆశీతలాన్తẖకరణో నిర్వాణో జ్ఞో ఽవతిష్ఠతే
ఏకత్వంలో స్థిరంగా, పరమ నియమాన్ని సాధించి, లోపల మనస్సు చల్లబడిన జ్ఞాని మోక్షంలో నిలిచిపోతాడు.
తజ్జ్ఞస్యాక్లిష్టముక్తస్య సమం ధ్యానం వినా స్థితిః । నిమ్నం వినేవ తోయస్య న సమ్భవతి కాచన
తెలివిగలవాడు, కష్టాలు లేని, విముక్తుడైనవాడు ధ్యానం లేకుండా ఉండడం అసాధ్యం — నీరు దిగువ వైపు లేకుండా నిలవలేనట్టు.
అర్థ ఏవ మనస్కారో మన ఏవార్థరఞ్జనమ్ । ఏక ఏవైష ఆభాసస్ సబాహ్యాభ్యన్తరాత్మకః
విషయం అనేది మనస్సు దృష్టి మాత్రమే; మనస్సు అనేది విషయాల రంగు మాత్రమే. ఇది ఒకటే రూపం, లోపల కూడా, బయట కూడా కనిపిస్తుంది.
ఆసముద్రం నదీవాహశతసఙ్గమయాత్మకమ్ । యథైకశ్లేషపిణ్డాత్మ నయత్య్ అమ్బు తరఙ్గితమ్
ఎన్ని నదుల నీళ్ళు కలిసిపోతే అవి సముద్రాన్ని చేరే ఒకటే ప్రవాహంగా మారినట్టు, అనుభవాలన్నీ కూడా ఒకే మూలం నుంచి ఒకే తరంగంలా ప్రవహిస్తాయి.
సబాహ్యాభ్యన్తరాకారమ్ అర్థానర్థమయాత్మకమ్ । మన ఏవ స్ఫురత్య్ అర్థనిర్భాసం వ్యాతతం తథా
మనస్సే, లోపల బయట రెండింటి రూపాలతో, విషయాలు మరియు అవి కానివాటితో కూడి, అన్ని రూపాలను ఇలా వెలిగిస్తూ విస్తరించి ఉంటుంది.
నాస్త్య్ అర్థమనసోర్ ద్విత్వం యథా జలతరఙ్గయోః । ఏకాభావే ద్వయోశ్ శాన్తిḫ పవనస్పన్దయోర్ ఇవ
వస్తువు, మనస్సు రెండింటికీ వాస్తవంగా భేదం లేదు; అది నీళ్ళకు, అలలకు మధ్య ఉన్న ఏకత్వంలా ఉంటుంది. రెండూ లేనప్పుడు, గాలి కదలక నీరు ప్రశాంతంగా ఉండేలా, మనసూ, వస్తువూ కూడా నిశ్శబ్దంగా ఉంటాయి.
నూనమ్ ఏకోపశాన్త్యైవ నిస్సారే పరమార్థతః । ఏకత్వాద్ అర్థమనసీ సమమ్ ఏవాశు శామ్యతః
నిజంగా, వాటిలో ఏదో ఒకటి నిశ్చలమైతే, అసలు లోపల ఏమీ లేకపోవడం వల్ల, వస్తువు, మనస్సు రెండూ ఒక్కటే అయినట్టు త్వరగా ప్రశాంతమవుతాయి.
అర్థస్ సఙ్కల్పరూపాత్మా నేహితవ్యో విజానతా । మనశ్ చ సమ్యగ్జ్ఞానేన శాన్తిర్ ఏవం భవేత్ తయోః
వస్తువు అనేది సంకల్ప రూపంలోనే ఉందని తెలిసినవాడు అలా గ్రహించాలి. నిజమైన జ్ఞానంతో మనస్సు కూడా నిశ్చలమవుతుంది. ఇలా రెండింటికీ ప్రశాంతత కలుగుతుంది.
అనష్టే నశ్యతశ్ చైవ జ్ఞస్యార్థమనసీ స్వతః । మృణ్మయే ద్విషతి జ్ఞానాద్ ద్విషద్భావభయే యథా
తెలిసినవాడికి వస్తువు, మనస్సు రెండూ కనిపించడానికైనా, కనపడకపోయినప్పటికీ అసలు మారవు. మట్టి తాడును పాము అని భయపడినట్టు, అది మట్టే అని తెలిసినప్పుడు ఆ భయం పోయినట్లు.
యథాసంస్థం స్థితే ఏవ జ్ఞస్యార్థమనసీ సదా । కిమ్ అప్య్ అపూర్వమ్ ఏవాన్యత్ సమ్పన్నే ఽభావరూపిణీ
తెలివైనవానికి, వస్తువూ మనస్సూ ఎప్పుడూ యథాతథంగా ఉంటాయి. అయినా, అసత్యమైనది నిండినట్లు అనిపించినప్పుడు, కొత్తదైన, ప్రత్యేకమైన అనుభూతి ఒకటి, లేకపోవడమే రూపంలో కనిపిస్తుంది.
సఞ్చితార్థజగజ్జాలో ఽప్య్ అజ్ఞో జ్ఞవిషయే ఽప్య్ అసన్ । పార్శ్వసుప్తనరస్వప్న ఇవ క్షీవాగ్రయక్షవత్
ఈ లోకంలోని ఎన్నో వస్తువులూ, ప్రపంచమూ, తెలియని వాడికి తెలిసినవాడి దృష్టిలో అసలు లేవు. పక్కనే నిద్రపోతున్నవాడి కలలు, లేదా అలసిపోయిన జ్వరపట్టినవాడికి కనిపించే దృశ్యాల్లా అవి ఉంటాయి.
జ్ఞస్య సాజ్ఞం జగన్ నాస్తి ధీరస్యేవ పిశాచధీః । జ్ఞమ్ అజ్ఞో భావయత్య్ అజ్ఞం స్వభావం సర్వగం విదుః
తెలిసినవాడికి ఈ లోకం నిజంగా ఉండదు, ఎలా అంటే, ధీరుడికి పిచ్చివాడి భ్రమలు నిజంగా అనిపించనట్టు. తెలియని వారు తెలివైనవాడిని ఊహిస్తారు, కానీ తెలివైనవారు అజ్ఞానాన్ని తమ సహజ స్వభావంగా, అన్నింటినీ కప్పేసినదిగా తెలుసుకుంటారు.
మనశ్శబ్దార్థరహితం విభాగాన్తవివర్జితమ్ । బోధవారి మనో విద్ధి తరఙ్గమ్ ఇవ నిర్మలమ్
మనస్సు అనేది మాటలకీ, వస్తువులకీ అతీతంగా, ఏ విభాగమూ, అంతమూ లేకుండా ఉంటుంది. అవగాహన అనే నీటిలో, మనస్సు ఒక నిర్మలమైన అలలా ఉంటుంది అని తెలుసుకో.
క్వ సమ్భవత ఏవాతẖ కే వార్థమనసీ కిల । నిరర్థకైవ విద్భ్రాన్తిస్ స్వభావమయమ్ ఆస్యతామ్
ఏక్కడా ఆది కలుగుతుందో చెప్పగలమా? ఈ వస్తువులు, మనస్సులు అని పిలవబడేవి ఎవరు? అసలు అర్థం లేని ఈ మాయా భ్రమ తన స్వభావంలోనే కలిసిపోవాలని వదిలేయండి.
శుద్ధబోధస్వభావస్థైర్ ఆకాశైర్ ఇవ శారదైః । జాగ్రత్స్వప్నసుషుప్తాన్తైర్ మనస్త్వం నానుభూయతే
వర్షాకాలం తరువాత ఆకాశం మేఘాలతో కలుషితం కాకుండా స్వచ్ఛంగా ఉండినట్లే, నీవు సహజంగా శుద్ధమైన జ్ఞానస్వరూపుడవు; మేల్కొనడం, కలలు, గాఢనిద్ర వంటి మనస్సు స్థితులు నిన్ను ఏమాత్రం తాకవు.
విధూయానన్తనానాత్వమ్ అసమ్భవమ్ అనామయే । జ్ఞేయం రజ ఇవాశేషం స్వభావే తిష్ఠ చిద్ఘనే
అనేక విధాలైన భేదాలు, అసాధ్యాలు, వ్యాధులను వదిలేసి, తెలిసినదంతా ధూళిలా అశేషంగా తెలుసుకో. నీవు చైతన్యస్వరూపుడిగా నీ స్వభావంలోనే నిలిచిపో.
జ్ఞప్తిర్ ఏవాన్తరం బాహ్యం చార్థత్వమ్ అధితిష్ఠతి । బీజం శాఖాఫలానీవ క్వాతో ఽర్థమనసీ వద
లోపలి, బయటివి అన్నీ జ్ఞానం రూపాలే; విత్తనం కొమ్మలు, ఫలాలుగా మారినట్లే అవి వెలువడతాయి. మరి, నిజంగా వస్తువులు, మనస్సు ఎక్కడ ఉన్నాయి చెప్పు.
జ్ఞేయాసమ్భవతో జ్ఞప్తిర్ అప్య్ అనాఖ్యం పదం గతా । శాన్తాశేషవిశేషాత్మా తేన శేషో ఽసి సన్ స్వభాః
విషయాలు అసాధ్యమైపోయినప్పుడు, ఆ జ్ఞానం కూడా వర్ణించలేని స్థితికి చేరుతుంది. ఆ స్థితిలో అన్ని భేదాలు పూర్తిగా శాంతించిపోతాయి. అప్పుడు నీవు స్వచ్ఛమైన ప్రకాశంగా మిగిలిపోతావు.
అర్థ ఏవ మనస్కారస్ స చాభావాత్మకో భ్రమః । మన ఏవార్థసంస్కారస్ స చాభావాత్మకో భ్రమః
విషయం అనేది మనస్సులో కలిగే ఒక ముద్ర మాత్రమే, అది అసలే లేని భ్రమ. మనస్సు కూడా విషయాల ముద్ర మాత్రమే, అది కూడా అసలే లేని భ్రమ.
సర్వాత్మత్వాద్ అజస్యైతద్ అపకారణకం మనః । భ్రమానుభవతో ఽర్థశ్ చ మిథ్యైవాస్తీవ భాసతే
అజన్ముడైన ఆత్మ అన్నింటిలోనూ ఉన్నందున, ఈ మనస్సుకు నిజమైన కారణం లేదు. భ్రమ అనుభవం వల్ల, విషయం కూడా నిజంగా లేనిది అయినా నిజమై ఉన్నట్లు కనిపిస్తుంది.
అకారణకమ్ ఏవార్థనిర్భాసం భాసతే మనః । విద్యుద్విలసితాకారమ్ అస్థిరం తరలాయతే
ఏ కారణం లేకుండానే మనస్సు విషయాలను చూపిస్తున్నట్లు కనిపిస్తుంది. అది మెరుపు వలె అశాశ్వతంగా, చంచలంగా మారిపోతుంది.