జగద్గన్ధర్వనగరాగారగర్ధేన నశ్యథ । సుఖరూపాణి దుẖఖాని శాసనాయైవ పశ్యథ
ఈ మాయా లోకపు వేశ్యాగృహపు దుర్గంధంలో మీరు నశిస్తున్నారు; ఆనందాలని మీరు బాధలుగా చూస్తున్నారు, అది కేవలం నియమం కోసం మాత్రమే.
జగత్కేశోణ్డుకం భ్రాన్త్యై మా మహామ్బరమధ్యగమ్ । అవలోకయతాభ్రాన్తే స్వరూపే పరిణమ్యతామ్
ఈ లోకం ఆకాశంలో తేలియాడే జుట్టు గుండ్రంగా ఉంది; మాయలో ఉన్నవాడు దాన్ని చూడక, తన అసలు స్వభావంలో లీనమవాలి.
మానవా వాతలోలోచ్చపత్త్రప్రాన్తామ్బుభఙ్గురాః । మా నవాసు నవాస్వ్ అన్ధగర్భశయ్యాసు శయ్యతామ్
మనుషులు గాలిలో ఊగే ఆకుపై నీటి బొట్టు లా బలహీనంగా ఉంటారు; వారు మళ్లీ మళ్లీ కొత్త జన్మల చీకటి గర్భాలలో పడకూడదు.
అవిరామమ్ అనాద్యన్తం స్వభావే శాన్తమ్ ఆస్యతామ్ । ద్రష్టృదృశ్యదశాదోషాద్ అస్వభావాద్ విరమ్యతామ్
ఆది అంతం లేని, శాంతమైన నీ స్వభావంలో ఎల్లప్పుడూ నిలుచుండి ఉండాలి; దృష్టికర్త, దృష్టిపదార్థం అనే భ్రమ వల్ల వచ్చే అసలు కాని స్వభావాన్ని వదిలేయాలి.
అజ్ఞావబుద్ధస్ సంసారస్ సాహం నాస్తి మనాగ్ అపి । అవిశిష్టం తు యత్ సత్యం తస్య నామ న విద్యతే
అజ్ఞానం ఉన్నవారికే ఈ జనన మరణాల చక్రం ఉంటుంది. నిజంగా ఏకరూపంగా ఉన్నదానికి చిన్న పేరు కూడా ఉండదు.
త్రోటయిత్వా తు తృష్ణాయశ్శృఙ్ఖలావలితం బలాత్ । సంసారపఞ్జరం తిష్ఠ సర్వస్యోర్ధ్వే మృగేన్ద్రవత్
తనపై చుట్టుకున్న తృష్ణ అనే గొలుసులను బలవంతంగా తెంచేసి, ఈ లోకబంధనపు పంజరాన్ని దాటి, అందరికన్నా ఎత్తుగా సింహంలా నిలువుము.
ఆత్మాత్మీయగ్రహభ్రాన్తిశాన్తిమాత్రం విముక్తతా । యథాతథాస్థితస్యాపి సా స్వసత్తైవ యోగినః
నేను, నాది అనే మాయా భావన పోయినప్పుడు కలిగే శాంతే విముక్తి. యోగికి ఎక్కడ ఉన్నా అదే అతని నిజమైన స్థితి.
నిర్వాణతావాసనతా పరోపశమతా జ్ఞతా । సంసారాధ్వని ఖిన్నస్య శీతా విశ్రమభూమయః
ఈ సంసార మార్గంలో అలసిపోయినవారికి విముక్తిలో నివాసం, పరశాంతిలో విశ్రాంతి, ఇతరుల బాధలు తీరినదాన్ని తెలుసుకోవడం — ఇవన్నీ చల్లని విశ్రాంతి స్థలాలవంటివి.
తజ్జ్ఞజ్ఞాతో న మూర్ఖాణాం మూర్ఖజ్ఞాతో న తద్విదామ్ । విద్యతే జగదర్థో ఽసావ్ అవాచ్యో ఽన్యస్ తయోర్ మిథః
అది జ్ఞానులు తెలుసుకుంటారు, మూర్ఖులు కాదు. మూర్ఖులు తెలుసుకున్నదాన్ని ఆ జ్ఞానులు మాత్రం తెలుసుకోరు. అందుకే, ఈ లోకార్థం ఇద్దరి మధ్య చెప్పలేనిది.
విశ్వతా భ్రాన్తిసంశాన్తౌ సంస్థితైవ న లభ్యతే । మహార్ణవామ్బువలితా పుత్రికేవ పయోమయీ
ఈ విశ్వమంతా భ్రమ తొలగిపోయినప్పుడు, అది ఉండిపోతుంది గానీ పట్టుకోలేం — అది మహాసముద్రంలో తేలుతున్న నీటితో చేసిన కుమార్తె లాంటిది.
భ్రాన్తిశాన్తౌ విముక్తస్య వినిర్వాణస్య విశ్వతా । యథా స్థితైవ గలితా విద్యతే చ యథాస్థితమ్
భ్రమ శాంతమైనప్పుడు, విముక్తుడికి, నిశ్చలుడికి ఈ విశ్వం ఉన్నట్టే ఉంటుంది, అయినా అది లీనమై పోయినట్టే ఉంటుంది, ఉన్నదానిలా ఉండిపోతుంది.
నిర్దగ్ధతృణభస్మాలీ క్వాపి యాతి యథానిలైః । సతాం స్వభావవిశ్రామైẖ క్వాపి యాతి తథా జగత్
ఎలాగైతే కాలిన పొలంలో బూడిదను గాలి ఎక్కడికో తీసుకెళ్తుందో, అలాగే సజ్జనుల సహజ విశ్రాంతితో ఈ లోకం ఎక్కడికో పోతుంది.
జగద్ బ్రహ్మపదార్థస్య సన్నివేశస్ స తూత్తమః । బ్రహ్మశబ్దార్థరూపాత్మా న జగచ్ఛబ్దకార్థభాక్
ఈ లోకమంతా పరబ్రహ్మ తత్వాన్ని వివరిస్తుంది. ఇది అత్యుత్తమమైనది. దీని అసలు స్వరూపం 'బ్రహ్మ' అనే పదానికి ఉన్న అర్థమే, 'లోకం' అనే పదానికి ఉన్న అర్థం కాదు.
నవజాతస్య బాలస్య పదార్థా యాదృశా ఇమే । విదుషస్ తాదృశా ఏవ తిష్ఠతẖ క్షీణవాసనమ్
కొత్తగా పుట్టిన శిశువుకి వస్తువులు ఎలా ఉంటాయో, అన్ని ఆశలు తగ్గిన జ్ఞానికి కూడా అవి అలాగే కనిపిస్తాయి.
యా నిశా సర్వభూతానాం తస్యాం జాగర్తి సంయమీ । యస్యాం జాగ్రతి భూతాని సా రాత్రిḫ పశ్యతో మునేః
ప్రపంచంలోని అన్ని జీవులు నిద్రపోయే ఆ రాత్రిలో నియమంగా ఉండే వాడు మేల్కొని ఉంటాడు. జీవులు మేల్కొని ఉండే సమయం, సాక్షాత్కారాన్ని పొందిన మునికి అది రాత్రిలా ఉంటుంది.
స్థితమ్ ఏవ విరామాయ జాగ్రజ్ జ్ఞస్య సుషుప్తవత్ । చిత్రావలోకిన ఇవ జాగ్రత్య్ అస్య రసైషణాః
జ్ఞానికి స్థిరంగా ఉన్నదంతా విరమించడానికే. అతడు మేల్కొని ఉన్నా, అది నిద్రలో ఉన్నట్టే. రంగుల ప్రదర్శనను చూస్తున్నవాడిలా, అతడు మేల్కొని ఉన్నా, రసాల వేట మాత్రం అతడిలో ఉండదు.
జాత్యన్ధరూపానుభవసమం భువనవేదనమ్ । భ్రాన్తప్రాయమ్ అసద్రూపం జ్ఞస్య భాతి న భాతి చ
ఈ లోకాన్ని చూడటం జన్మతో అంధుడైనవాడికి అనుభవమెలా ఉంటుందో అలాగే ఉంటుంది. జ్ఞానికి ఇది కొన్నిసార్లు కనిపిస్తుంది, కొన్నిసార్లు కనిపించదు; ఎక్కువగా ఇది అసత్యమైన రూపంగా, మాయగా అనిపిస్తుంది.
విమూఢబుద్ధం త్రిజగద్ విబుద్ధవిషయం న సత్ । విబుద్ధబుద్ధం త్రిజగద్ విమూఢవిషయం న సత్
మూఢబుద్ధి గలవాడికి కనిపించేది జాగృతుడికి నిజంగా ఉండదు; అలాగే జాగృతుడికి అనిపించేది మూఢునికి నిజంగా ఉండదు.
స్వప్నే స్వప్నతయా జ్ఞాతే రూపాలోకమనẖక్రియాః । న స్వదన్తే యథా తద్వజ్ జాగ్రత్స్వప్నే స్ఫురన్తు మా
కలలో కలగానే రూపాలు, వెలుతురు, చర్యలు కనిపించినా అవి కలగాడిని నిజంగా ప్రభావితం చేయవు. అలాగే మెలకువలోనూ కలలోనూ ఏదైనా జరిగినా అవి ఆత్మను తాకవు.
నిర్విభాగస్ సమాశ్వస్తో నిరోధం పరమ్ ఆగతః । ఆశీతలాన్తẖకరణో నిర్వాణో జ్ఞో ఽవతిష్ఠతే
ఏకత్వంలో స్థిరంగా, పరమ నియమాన్ని సాధించి, లోపల మనస్సు చల్లబడిన జ్ఞాని మోక్షంలో నిలిచిపోతాడు.
తజ్జ్ఞస్యాక్లిష్టముక్తస్య సమం ధ్యానం వినా స్థితిః । నిమ్నం వినేవ తోయస్య న సమ్భవతి కాచన
తెలివిగలవాడు, కష్టాలు లేని, విముక్తుడైనవాడు ధ్యానం లేకుండా ఉండడం అసాధ్యం — నీరు దిగువ వైపు లేకుండా నిలవలేనట్టు.
అర్థ ఏవ మనస్కారో మన ఏవార్థరఞ్జనమ్ । ఏక ఏవైష ఆభాసస్ సబాహ్యాభ్యన్తరాత్మకః
విషయం అనేది మనస్సు దృష్టి మాత్రమే; మనస్సు అనేది విషయాల రంగు మాత్రమే. ఇది ఒకటే రూపం, లోపల కూడా, బయట కూడా కనిపిస్తుంది.
ఆసముద్రం నదీవాహశతసఙ్గమయాత్మకమ్ । యథైకశ్లేషపిణ్డాత్మ నయత్య్ అమ్బు తరఙ్గితమ్
ఎన్ని నదుల నీళ్ళు కలిసిపోతే అవి సముద్రాన్ని చేరే ఒకటే ప్రవాహంగా మారినట్టు, అనుభవాలన్నీ కూడా ఒకే మూలం నుంచి ఒకే తరంగంలా ప్రవహిస్తాయి.
సబాహ్యాభ్యన్తరాకారమ్ అర్థానర్థమయాత్మకమ్ । మన ఏవ స్ఫురత్య్ అర్థనిర్భాసం వ్యాతతం తథా
మనస్సే, లోపల బయట రెండింటి రూపాలతో, విషయాలు మరియు అవి కానివాటితో కూడి, అన్ని రూపాలను ఇలా వెలిగిస్తూ విస్తరించి ఉంటుంది.
నాస్త్య్ అర్థమనసోర్ ద్విత్వం యథా జలతరఙ్గయోః । ఏకాభావే ద్వయోశ్ శాన్తిḫ పవనస్పన్దయోర్ ఇవ
వస్తువు, మనస్సు రెండింటికీ వాస్తవంగా భేదం లేదు; అది నీళ్ళకు, అలలకు మధ్య ఉన్న ఏకత్వంలా ఉంటుంది. రెండూ లేనప్పుడు, గాలి కదలక నీరు ప్రశాంతంగా ఉండేలా, మనసూ, వస్తువూ కూడా నిశ్శబ్దంగా ఉంటాయి.
నూనమ్ ఏకోపశాన్త్యైవ నిస్సారే పరమార్థతః । ఏకత్వాద్ అర్థమనసీ సమమ్ ఏవాశు శామ్యతః
నిజంగా, వాటిలో ఏదో ఒకటి నిశ్చలమైతే, అసలు లోపల ఏమీ లేకపోవడం వల్ల, వస్తువు, మనస్సు రెండూ ఒక్కటే అయినట్టు త్వరగా ప్రశాంతమవుతాయి.
అర్థస్ సఙ్కల్పరూపాత్మా నేహితవ్యో విజానతా । మనశ్ చ సమ్యగ్జ్ఞానేన శాన్తిర్ ఏవం భవేత్ తయోః
వస్తువు అనేది సంకల్ప రూపంలోనే ఉందని తెలిసినవాడు అలా గ్రహించాలి. నిజమైన జ్ఞానంతో మనస్సు కూడా నిశ్చలమవుతుంది. ఇలా రెండింటికీ ప్రశాంతత కలుగుతుంది.
అనష్టే నశ్యతశ్ చైవ జ్ఞస్యార్థమనసీ స్వతః । మృణ్మయే ద్విషతి జ్ఞానాద్ ద్విషద్భావభయే యథా
తెలిసినవాడికి వస్తువు, మనస్సు రెండూ కనిపించడానికైనా, కనపడకపోయినప్పటికీ అసలు మారవు. మట్టి తాడును పాము అని భయపడినట్టు, అది మట్టే అని తెలిసినప్పుడు ఆ భయం పోయినట్లు.
యథాసంస్థం స్థితే ఏవ జ్ఞస్యార్థమనసీ సదా । కిమ్ అప్య్ అపూర్వమ్ ఏవాన్యత్ సమ్పన్నే ఽభావరూపిణీ
తెలివైనవానికి, వస్తువూ మనస్సూ ఎప్పుడూ యథాతథంగా ఉంటాయి. అయినా, అసత్యమైనది నిండినట్లు అనిపించినప్పుడు, కొత్తదైన, ప్రత్యేకమైన అనుభూతి ఒకటి, లేకపోవడమే రూపంలో కనిపిస్తుంది.
సఞ్చితార్థజగజ్జాలో ఽప్య్ అజ్ఞో జ్ఞవిషయే ఽప్య్ అసన్ । పార్శ్వసుప్తనరస్వప్న ఇవ క్షీవాగ్రయక్షవత్
ఈ లోకంలోని ఎన్నో వస్తువులూ, ప్రపంచమూ, తెలియని వాడికి తెలిసినవాడి దృష్టిలో అసలు లేవు. పక్కనే నిద్రపోతున్నవాడి కలలు, లేదా అలసిపోయిన జ్వరపట్టినవాడికి కనిపించే దృశ్యాల్లా అవి ఉంటాయి.