ఉపాయం కల్పనాత్మానమ్ అనుపాయం విదుర్ బుధాః । దుẖఖదత్వాన్ నిమేషేణ భావాభావైషణభ్రమైః
కల్పన మీద ఆధారపడే మార్గాలు ఫలప్రదమవని, అవి తక్షణమే బాధను కలిగిస్తాయని, ఉండటానికి లేదా ఉండకపోవడానికి తపనపడే అయోమయంతో కలవరపడి పోతాయని జ్ఞానులు బాగా తెలుసు.
జగద్భ్రమం పరిజ్ఞాయ యద్ అవాసనమ్ ఆసితమ్ । విరసాశేషవిషయం తద్ ధి నిర్వాణమ్ ఉచ్యతే
ఈ లోకమంతా మాయ అని గ్రహించి, ఏ విషయానికీ ఆసక్తి లేకుండా, అన్నీ రుచిలేని వాటిలా అనిపిస్తూ ఉండటం — ఇదే నిజమైన విముక్తి అని అంటారు.
ఆఖ్యాయికార్థప్రతిభానరూపమ్ అచేత్యచిద్వారిభరద్రవాత్మా । అవేద్యవిద్రూపమ్ అశేషమ్ అచ్ఛం పశ్యన్ వినిర్వామి జగత్స్వరూపమ్
ఈ జగత్తు స్వరూపాన్ని, కథల వెనుక అర్థంలా, తెలిసినదానికి తెలియనిదానికి అతీతంగా, నీటి స్వరూపంలా పారదర్శకంగా, కలుషితం కానిదిగా చూస్తూ, నేను విముక్తిలో విశ్రాంతి పొందుతున్నాను.
జాత్యన్ధరూపానుభవానురూపం యద్ ఆగమైర్ బుద్ధమ్ అబోధరూపమ్ । అధస్పదీకృత్య తద్ అన్తర్ అస్మిన్ బోధే నిపత్యానుభవే భవాభూః
పుట్టుకతో అంధుడివంటి అనుభవాన్ని, గ్రంథాల ద్వారా తెలిసిన జ్ఞానాన్ని పక్కన పెట్టి, లోపలికి మునిగి నేరుగా అనుభవంలో లీనమైతే, జనన మరణాల చక్రం ఆగిపోతుంది.
అహన్తాది జగచ్ చేదం పరిజ్ఞానాద్ అసత్యతామ్ । యాతి సానుభవే మోహాత్ సత్యమ్ ఏవాన్యథాధియామ్
ఈ లోకం, 'నేను' అనే భావనతో మొదలై, సరిగ్గా తెలుసుకున్నప్పుడు అసత్యమైపోతుంది. కానీ మాయలో ఉన్నవారికి మాత్రం ఇది నిజంగా కనిపిస్తుంది.
అజ్ఞానజ్వరముక్తస్య బోధశీతలితాత్మనః । ఏతద్ ఏవ భవేచ్ చిహ్నం యద్ భోగామ్బు న రోచతే
అజ్ఞానం అనే జ్వరం నుండి విముక్తుడై, జ్ఞానంతో మనస్సు చల్లబడినవాడికి ఒక లక్షణం ఉంటుంది — అనుభవాల ఆనందం అతనికి ఇక ఆకర్షణగా ఉండదు.
అలమ్ అన్యైḫ పరిజ్ఞానైర్ వాచ్యవాచకవిభ్రమైః । అనహంవేదనామాత్రం నిర్వాణం తద్ విభావ్యతామ్
ఇంకా ఇతర జ్ఞానాలు, మాటల అర్థాల గందరగోళం అవసరం లేదు. 'నేను' అనే భావం లేని స్థితి, అంటే మోక్షాన్ని, నీవు తెలుసుకో.
అభిజ్ఞాతా యథా స్వప్నే పదార్థా రమయన్తి నో । న చ సన్తి తథైవాస్మిన్ నాహం జగద్ ఇతి భ్రమే
కలలో కనిపించే వస్తువులు మనకు ఆనందాన్ని ఇవ్వవు, అవి నిజంగా లేవు కూడా. అలాగే, ఈ భ్రమలో 'నేను' లేదా 'లోకం' అనే భావనలు నిజమైనవి కావు.
యథా స్వభావనాద్ యక్షస్ తరౌ సస్వజనం పురమ్ । పశ్యత్య్ అసత్యమ్ ఏవైవం జీవḫ పశ్యతి సంసృతిమ్
యక్షుడు తన స్వభావం వల్ల చెట్టులో ఒక ఊరును, అందులోని మనుష్యులతో కలిపి, వాస్తవానికి లేని దానిని నిజమైనదిగా చూస్తాడు. అలాగే, జీవుడు కూడా ఈ సంసారాన్ని వాస్తవమైందిగా చూస్తాడు.
విభ్రమాత్మా యథా యక్షో యక్షాలోకశ్ చ తౌ మిథః । సద్రూపౌ సంస్థితౌ మిథ్యా తథాహన్త్వజగద్భ్రమౌ
యక్షుడు, యక్షుల లోకం రెండూ పరస్పరం నిజమైనవిగా కనిపించినా, అవి రెండూ మాయ మాత్రమే. అలాగే, 'నేను' అనే భావన, ఈ లోకం అనే భావన కూడా మాయాజాలమే.
అనావరణతో ఽరణ్యే యక్షాద్ విభ్రమరూపిణః । యథా స్ఫురన్తి భూతాని తథేమాని చతుర్దశ
అడవిలో మాయ రూపమైన యక్షుని వల్ల, అతడు కనిపించేలా ఉన్నా, అనేక జీవులు ఎలా కనిపిస్తాయో, అలాగే ఈ పద్నాలుగు లోకాలు కూడా మాయ వల్లే ఉద్భవించాయి.
భ్రమమాత్రమ్ అహం మిథ్యైవేతి బుద్ధ్యా విభావయన్ । యక్షో ఽయక్షత్వమ్ ఆయాతి చిత్తం చాచిత్తతామ్ ఇదమ్
'నేను' అనేది కేవలం మాయ, వాస్తవం కాదు అని బుద్ధితో గ్రహించినవాడు, యక్షుడు యక్షత్వాన్ని వదిలిపెడతాడు; అలాగే, మనస్సు కూడా మనస్సు కాకుండా పోతుంది.
నిరస్తసకలాశఙ్కం త్యాగగ్రహణవర్జితమ్ । అవిసారిసమస్తేచ్ఛం శాన్తమ్ ఆస్స్వ యథాస్థితమ్
ఏమీ సందేహాలు లేకుండా, పట్టుబాటు లేదా వదిలిపెట్టడం లాంటి భావాలు లేకుండా, ఏ కోరికకూ కదలకుండా, ప్రశాంతంగా ఉన్నట్లే ఉండు.
అత్యన్తాసమ్భవద్దృశ్యం ద్రష్ట్రాత్మకమ్ ఇదం తతమ్ । అథ వా నైవ ద్రష్ట్రాత్మ సవాచ్యం కిమ్ అవాప్యతే
ఈ జగత్తు పూర్తిగా అసాధ్యమైనదిగా కనిపిస్తున్నా, అది కేవలం దర్శించేవాడి స్వరూపంతో నిండిపోయి ఉంది. లేకపోతే, అది దర్శించేవాడి స్వరూపమే అని చెప్పడం కూడా అవసరం లేదు—ఇలాంటి మాటల వల్ల ఏమి లాభం?
వసన్తరసపూరస్య యథా విటపగుల్మతా । స్వరూపమాత్రభరతస్ సంవిదస్ సర్గతా తథా
వసంతకాలపు రసం చెట్లు, పొదలు అన్నింటినీ నింపినట్లు, ఈ సృష్టి అంతా కూడా కేవలం ఆ చైతన్య స్వరూపంతో నిండిపోయి ఉంది.
యద్ ఇదం జగదాభాసం శుద్ధచిన్మాత్రవేదనమ్ । కాత్రైకతా ద్వితా కా వా నిర్వాణమ్ అలమ్ ఆస్యతామ్
ఈ జగత్తు కేవలం భ్రమ మాత్రమే, శుద్ధమైన చైతన్యమే దీనిని గ్రహిస్తుంది. ఇక్కడ ఏకత్వం, ద్వైతం అనే భావాలకు ఏమి అర్థం ఉంది? శాశ్వతమైన శాంతిని పొందు.
భూయతాం చిన్మయవ్యోమ్నా పీయతాం పరమో రసః । స్థీయతాం విగతాశఙ్కం నిర్వాణానన్దనన్దనే
నీవు చైతన్యంతో నిండిన ఆకాశంలా మారి, పరమానందరసాన్ని ఆస్వాదించు. ఎటువంటి సందేహం లేకుండా, నిర్వాణానందం పుష్పించే తోటలో స్థిరంగా నిలుచు.
కిమ్ ఏతాస్వ్ అతిశూన్యాసు సంసారారణ్యభూమిషు । మానవా వాతహరిణా భ్రమథోద్భ్రాన్తబుద్ధయః
ఈ ప్రపంచజీవితపు పూర్తిగా ఖాళీ అడవుల్లో, మనసు గాలిలో తికమకపడే జింకల్లా అయోమయంగా మారిన మనుషులు ఎందుకు తిరుగుతున్నారు?
జగత్త్రయమరీచ్యమ్బువిప్రలబ్ధాన్ధబుద్ధయః । మా ధావత ఘనవ్యగ్రమ్ ఆశయోపహతాశయాః
మూడు లోకాల మాయాజలంతో మోసపోయి, ఆశలతో అంధులైన మనసుతో, మేఘాలా అల్లాడుతూ, మీ కోరికలే మీ మార్గాన్ని అడ్డుకుంటున్నప్పుడు, మీరు అర్థంలేని పరుగులు పెట్టకండి.
రూపాలోకమనస్కారమృగతృష్ణామ్బుపాయినః । వ్యర్థం మా యూయమ్ ఆయూంషి నరాẖ క్షపయతైణకాః
రూపాలు, దృశ్యాలు, మనస్సులో కలిగే మాయాజలాన్ని వెంబడించే మీరు, దాహంతో పరుగెత్తే జింకల్లా, మీ జీవితాన్ని వృథా చేయవద్దు.
జగద్గన్ధర్వనగరాగారగర్ధేన నశ్యథ । సుఖరూపాణి దుẖఖాని శాసనాయైవ పశ్యథ
ఈ మాయా లోకపు వేశ్యాగృహపు దుర్గంధంలో మీరు నశిస్తున్నారు; ఆనందాలని మీరు బాధలుగా చూస్తున్నారు, అది కేవలం నియమం కోసం మాత్రమే.
జగత్కేశోణ్డుకం భ్రాన్త్యై మా మహామ్బరమధ్యగమ్ । అవలోకయతాభ్రాన్తే స్వరూపే పరిణమ్యతామ్
ఈ లోకం ఆకాశంలో తేలియాడే జుట్టు గుండ్రంగా ఉంది; మాయలో ఉన్నవాడు దాన్ని చూడక, తన అసలు స్వభావంలో లీనమవాలి.
మానవా వాతలోలోచ్చపత్త్రప్రాన్తామ్బుభఙ్గురాః । మా నవాసు నవాస్వ్ అన్ధగర్భశయ్యాసు శయ్యతామ్
మనుషులు గాలిలో ఊగే ఆకుపై నీటి బొట్టు లా బలహీనంగా ఉంటారు; వారు మళ్లీ మళ్లీ కొత్త జన్మల చీకటి గర్భాలలో పడకూడదు.
అవిరామమ్ అనాద్యన్తం స్వభావే శాన్తమ్ ఆస్యతామ్ । ద్రష్టృదృశ్యదశాదోషాద్ అస్వభావాద్ విరమ్యతామ్
ఆది అంతం లేని, శాంతమైన నీ స్వభావంలో ఎల్లప్పుడూ నిలుచుండి ఉండాలి; దృష్టికర్త, దృష్టిపదార్థం అనే భ్రమ వల్ల వచ్చే అసలు కాని స్వభావాన్ని వదిలేయాలి.
అజ్ఞావబుద్ధస్ సంసారస్ సాహం నాస్తి మనాగ్ అపి । అవిశిష్టం తు యత్ సత్యం తస్య నామ న విద్యతే
అజ్ఞానం ఉన్నవారికే ఈ జనన మరణాల చక్రం ఉంటుంది. నిజంగా ఏకరూపంగా ఉన్నదానికి చిన్న పేరు కూడా ఉండదు.
త్రోటయిత్వా తు తృష్ణాయశ్శృఙ్ఖలావలితం బలాత్ । సంసారపఞ్జరం తిష్ఠ సర్వస్యోర్ధ్వే మృగేన్ద్రవత్
తనపై చుట్టుకున్న తృష్ణ అనే గొలుసులను బలవంతంగా తెంచేసి, ఈ లోకబంధనపు పంజరాన్ని దాటి, అందరికన్నా ఎత్తుగా సింహంలా నిలువుము.
ఆత్మాత్మీయగ్రహభ్రాన్తిశాన్తిమాత్రం విముక్తతా । యథాతథాస్థితస్యాపి సా స్వసత్తైవ యోగినః
నేను, నాది అనే మాయా భావన పోయినప్పుడు కలిగే శాంతే విముక్తి. యోగికి ఎక్కడ ఉన్నా అదే అతని నిజమైన స్థితి.
నిర్వాణతావాసనతా పరోపశమతా జ్ఞతా । సంసారాధ్వని ఖిన్నస్య శీతా విశ్రమభూమయః
ఈ సంసార మార్గంలో అలసిపోయినవారికి విముక్తిలో నివాసం, పరశాంతిలో విశ్రాంతి, ఇతరుల బాధలు తీరినదాన్ని తెలుసుకోవడం — ఇవన్నీ చల్లని విశ్రాంతి స్థలాలవంటివి.
తజ్జ్ఞజ్ఞాతో న మూర్ఖాణాం మూర్ఖజ్ఞాతో న తద్విదామ్ । విద్యతే జగదర్థో ఽసావ్ అవాచ్యో ఽన్యస్ తయోర్ మిథః
అది జ్ఞానులు తెలుసుకుంటారు, మూర్ఖులు కాదు. మూర్ఖులు తెలుసుకున్నదాన్ని ఆ జ్ఞానులు మాత్రం తెలుసుకోరు. అందుకే, ఈ లోకార్థం ఇద్దరి మధ్య చెప్పలేనిది.
విశ్వతా భ్రాన్తిసంశాన్తౌ సంస్థితైవ న లభ్యతే । మహార్ణవామ్బువలితా పుత్రికేవ పయోమయీ
ఈ విశ్వమంతా భ్రమ తొలగిపోయినప్పుడు, అది ఉండిపోతుంది గానీ పట్టుకోలేం — అది మహాసముద్రంలో తేలుతున్న నీటితో చేసిన కుమార్తె లాంటిది.