విచారశమసత్సఙ్గబలిపుష్పైకపూజితః । సద్యో మోక్షకరస్ సాధోస్ స్వాత్మైవ పరమేశ్వరః
విచారణ, శాంతి, సత్సంగతిలాంటి పుష్పాలతో పూజించబడిన మన స్వంత ఆత్మ, మంచి మనుషులకు వెంటనే మోక్షాన్ని ఇస్తుంది. అదే పరమేశ్వరుడు.
సత్యాలోకనమాత్రైకపూజితో ఽనుత్తమార్థదః । యత్రాస్త్య్ ఆత్మేశ్వరస్ తత్ర మూఢẖ కో ఽన్యం సమాశ్రయేత్
సత్యాన్ని తెలుసుకోవడం ద్వారా మాత్రమే పూజించబడిన ఆత్మేశ్వరుడు, అత్యుత్తమమైన ఫలితాన్ని ఇస్తాడు. ఆ ఆత్మేశ్వరుడు ఉన్న చోట ఇంకెవడు మూర్ఖుడు వేరెవరిని ఆశ్రయిస్తాడు?
సత్సఙ్గశమసన్తోషవివేకైḫ పూజితాత్మనః । శిరీషకుసుమాయన్తే శస్త్రాహివిషవహ్నయః
సత్సంగతి, శాంతి, సంతుష్టి, వివేకంతో ఆత్మను పూజించే వారికి ఆయుధాలు, పాముల విషం, అగ్ని — ఇవన్నీ శిరీషపువ్వుల్లా హానికరం కానివిగా మారిపోతాయి.
దేవార్చనతపస్తీర్థదానాన్య్ అతికృతాన్య్ అపి । భస్మాయన్తే నిరర్థత్వాద్ అవివేకహతాత్మనామ్
దేవతారాధన, తపస్సు, తీర్థయాత్ర, దానం — ఇవన్నీ ఎంత ఎక్కువ చేసినా, వివేకం లేని మనుషులకి అవి అర్థం లేని బూడిదగా మారిపోతాయి.
ఏతాన్య్ అపి వివేకేన క్రియన్తే సఫలాని చేత్ । వివేక ఏవ తత్ కస్మాత్ స్ఫుటమ్ అన్తర్ న సాధ్యతే
ఈ కార్యాలు వివేకంతో చేయబడితే ఫలితాన్ని ఇస్తాయి. అయితే, ఆ వివేకాన్ని మనలో స్పష్టంగా పెంపొందించుకోవడంలో ఎందుకు నిర్లక్ష్యం జరుగుతోంది?
యథాభూతార్థవిజ్ఞానాద్ వాసనోపరమే పదే । యత్నో వివేకశబ్దాఖ్యో భవత్య్ ఆత్మప్రసాదతః
వాస్తవమైన విషయాలను తెలుసుకోవడం వల్ల, మనసులోని వాసనలు తగ్గినప్పుడు, ఆత్మ స్పష్టత వల్ల 'వివేకం' అనే ప్రయత్నం కలుగుతుంది.
తథా తథా వివేకో ఽన్తర్ వృద్ధిం నేయశ్ శమామృతైః । యథా యథా పునశ్ శోషమ్ ఉపయాతి న విభ్రమైః
అంతరంగంలోని వివేకాన్ని శాంతి అనే అమృతంతో పోషించాలి. అప్పుడు అది పెరిగి తప్పులను ఎండబెట్టుతుంది, అయోమయం పెరగనివ్వదు.
దేహసత్తామ్ అనాదృత్య యథాభూతార్థదర్శనాత్ । లజ్జాం భయం విషాదేర్ష్యే సుఖం దుẖఖం త్యజేత్ సమమ్
శరీరాన్ని పట్టించుకోకుండా, వాస్తవాన్ని చూసినవాడు లజ్జ, భయం, విషం, ఈర్ష్య, సుఖం, దుఃఖం అన్నిటిని సమంగా వదిలిపెడతాడు.
జగదాది శరీరాది నాస్త్య్ ఏవాదౌ కుతో ఽద్య తత్ । కార్యం చేత్ కారణస్యైతత్ తథాపి బ్రహ్మమాత్రకమ్
ప్రపంచం, శరీరం మొదలైనవి ఆది కాలంలో లేవు. మరి ఇవి ఇప్పుడు ఎలా ఉంటాయి? ఇవి ఫలితాలే అనుకున్నా, వాటి మూల కారణం బ్రహ్మమే.
ప్రతిభామాత్రమ్ ఏవాచ్ఛం న తు జ్ఞప్తిర్ ఘటాదివత్ । జ్ఞానాత్మికైవ ప్రతిభా జ్ఞప్తిర్ ఏవాఖిలం తతః
ఇది కేవలం స్వచ్ఛమైన అభాసమే, గడప వంటి వస్తువుల్ని తెలుసుకునే జ్ఞానం కాదు. ఈ అభాసమే జ్ఞాన స్వరూపం; అందుకే అన్నీ జ్ఞానమే.
జ్ఞప్తిర్ అప్య్ ఆత్మతత్త్వశ్రీḫ పరిజ్ఞాతాపి శామ్యతి । జ్ఞేయాభావే త్వ్ అనిర్వాచ్యా శిష్యతే శాశ్వతం శివమ్
ఆత్మ తత్వం కూడా పూర్తిగా తెలుసుకున్నప్పుడు, అది కూడా శాంతిస్తుంది. తెలుసుకోవాల్సినది ఏమీ లేకపోతే, వర్ణించలేని, శాశ్వతమైన, మంగళకరమైనది మాత్రమే మిగిలిపోతుంది.
అశరీరాద్య్ అవిశ్వాత్మ సర్వం శాన్తమ్ ఇదం తతమ్ । జ్ఞానజ్ఞేయజ్ఞప్తిమాత్రం దృషన్మౌనమ్ అవస్థితమ్
ఈ సమస్తం శరీరం లేకుండా, ప్రపంచం లేని స్వరూపంగా, సంపూర్ణంగా శాంతంగా విస్తరించి ఉంది. ఇది జ్ఞానం, తెలుసుకోవడం, జ్ఞాపకం మాత్రమేగా, నిశ్శబ్ద సాక్షిగా నిలిచిఉంది.
శాన్తాన్తẖకరణాస్ స్వచ్ఛాశ్ శిలాపుత్రకకోశవత్ । చలన్తశ్ చాచలన్తశ్ చ జ్ఞరూపా ఏవ తిష్ఠత
యావరికి మనస్సు ప్రశాంతంగా, నిర్మలంగా ఉండునో, వారు స్ఫటికపు పొరలా స్వచ్ఛంగా ఉంటారు. వారు కదిలినా, కదలకపోయినా, జ్ఞానమే రూపంగా నిలిచిపోతారు.
అజ్ఞేయజ్ఞత్వసద్రూపాస్ సదసత్సారరూపిణః । ఆకాశకోశవిశదా భవతాభవభూమయః
తెలియనిది, తెలిసినది, అసత్యమైనది—ఇవి అన్నీ కలిసిన స్వరూపంగా, ఉండటమూ లేకపోవటమూ రెండింటి సారాన్ని కలిగి, ఆకాశంలా నిర్మలంగా, అవిర్భావం, నివృత్తి అనే స్థితులు ఉంటాయి.
యథాస్థితం చ తిష్ఠన్తో గచ్ఛన్తశ్ చ యథాగతమ్ । యథాప్రాప్తైకకర్మాణస్ సమ్పద్యన్తే బుధాḫ పరమ్
విశేషులు తమకు వచ్చినట్లు వచ్చి, ఉన్నదానిలో ఉండి, దక్కిన కార్యాన్ని చేసి, చివరికి పరమ పదాన్ని పొందుతారు.
అథ వా సర్వసన్త్యాగశాన్తాన్తẖకరణోజ్జ్వలాః । ఏకాన్తేష్వ్ ఏవ తిష్ఠన్తి చిత్రకర్మార్పితా ఇవ
లేదా, అన్నిటినీ వదిలిపెట్టి, మనస్సు ప్రశాంతంగా ప్రకాశించే వారు, ఒంటరిగా ఉండి, తమకే ప్రత్యేకంగా కట్టబడ్డ పనులు చేస్తున్నవారిలా ఉంటారు.
సఙ్కల్పశాన్తౌ సఙ్కల్పపురవత్ సర్వదాఖిలమ్ । స్వప్నవచ్ చ ప్రబుద్ధస్య సద్ ఏవాస్తఙ్గతం జగత్
మనసులో ఊహలు ఆగిపోయినప్పుడు, అన్నీ మునుపటిలానే కనిపిస్తాయి. కానీ, మేలుకొన్నవానికి ఈ లోకం కలలో లాంటిది, మెలకువ వచ్చిన వెంటనే అదంతా నిజంగా కనిపించదు.
సనేత్రరూపానుభవం జాతితో ఽన్ధ ఇవాగమైః । నిర్వాణం వర్ణయన్న్ అజ్ఞస్ తామ్యత్య్ అన్తర్ న శామ్యతి
కళ్లతో రంగులను ఎప్పుడూ చూడని పుట్టుకతో అంధుడు వాటి గురించి విన్నట్టు, గ్రంథాల ద్వారా మాత్రమే మోక్షాన్ని వివరించే అజ్ఞానుడు లోపల బాధపడతాడు, శాంతిని పొందడు.
కల్పనాంశోపదేశేన లోకో ఽవిద్యామయాత్మనా । యేన కేనచిద్ అజ్ఞత్వాత్ కృతార్థో ఽస్మీతి మన్యతే
ఇతరుల ఊహల మాటలు వినిపించి, అజ్ఞానంతో కూడిన మనసుతో ఉన్నవాడు, ఏదైనా సాధించానని తెలియకుండానే తాను సంతృప్తి పొందానని అనుకుంటాడు.
అకృతార్థẖ కృతార్థత్వం జానన్ మౌర్ఖ్యవిమోహితః । విజ్ఞాస్యత్య్ అకృతార్థత్వం క్షణాన్తరకదర్థనైః
మూర్ఖత్వంతో మోసపోయి, తాను సంతృప్తి పొందానని అనుకున్నా, వాస్తవానికి సాధించలేదు. కానీ, తక్కువసేపు ఉండే అనుభవాల వల్ల కలిగే బాధలు చూసి, తాను ఇంకా సంతృప్తి పొందలేదని తెలుసుకుంటాడు.
ఉపాయం కల్పనాత్మానమ్ అనుపాయం విదుర్ బుధాః । దుẖఖదత్వాన్ నిమేషేణ భావాభావైషణభ్రమైః
కల్పన మీద ఆధారపడే మార్గాలు ఫలప్రదమవని, అవి తక్షణమే బాధను కలిగిస్తాయని, ఉండటానికి లేదా ఉండకపోవడానికి తపనపడే అయోమయంతో కలవరపడి పోతాయని జ్ఞానులు బాగా తెలుసు.
జగద్భ్రమం పరిజ్ఞాయ యద్ అవాసనమ్ ఆసితమ్ । విరసాశేషవిషయం తద్ ధి నిర్వాణమ్ ఉచ్యతే
ఈ లోకమంతా మాయ అని గ్రహించి, ఏ విషయానికీ ఆసక్తి లేకుండా, అన్నీ రుచిలేని వాటిలా అనిపిస్తూ ఉండటం — ఇదే నిజమైన విముక్తి అని అంటారు.
ఆఖ్యాయికార్థప్రతిభానరూపమ్ అచేత్యచిద్వారిభరద్రవాత్మా । అవేద్యవిద్రూపమ్ అశేషమ్ అచ్ఛం పశ్యన్ వినిర్వామి జగత్స్వరూపమ్
ఈ జగత్తు స్వరూపాన్ని, కథల వెనుక అర్థంలా, తెలిసినదానికి తెలియనిదానికి అతీతంగా, నీటి స్వరూపంలా పారదర్శకంగా, కలుషితం కానిదిగా చూస్తూ, నేను విముక్తిలో విశ్రాంతి పొందుతున్నాను.
జాత్యన్ధరూపానుభవానురూపం యద్ ఆగమైర్ బుద్ధమ్ అబోధరూపమ్ । అధస్పదీకృత్య తద్ అన్తర్ అస్మిన్ బోధే నిపత్యానుభవే భవాభూః
పుట్టుకతో అంధుడివంటి అనుభవాన్ని, గ్రంథాల ద్వారా తెలిసిన జ్ఞానాన్ని పక్కన పెట్టి, లోపలికి మునిగి నేరుగా అనుభవంలో లీనమైతే, జనన మరణాల చక్రం ఆగిపోతుంది.
అహన్తాది జగచ్ చేదం పరిజ్ఞానాద్ అసత్యతామ్ । యాతి సానుభవే మోహాత్ సత్యమ్ ఏవాన్యథాధియామ్
ఈ లోకం, 'నేను' అనే భావనతో మొదలై, సరిగ్గా తెలుసుకున్నప్పుడు అసత్యమైపోతుంది. కానీ మాయలో ఉన్నవారికి మాత్రం ఇది నిజంగా కనిపిస్తుంది.
అజ్ఞానజ్వరముక్తస్య బోధశీతలితాత్మనః । ఏతద్ ఏవ భవేచ్ చిహ్నం యద్ భోగామ్బు న రోచతే
అజ్ఞానం అనే జ్వరం నుండి విముక్తుడై, జ్ఞానంతో మనస్సు చల్లబడినవాడికి ఒక లక్షణం ఉంటుంది — అనుభవాల ఆనందం అతనికి ఇక ఆకర్షణగా ఉండదు.
అలమ్ అన్యైḫ పరిజ్ఞానైర్ వాచ్యవాచకవిభ్రమైః । అనహంవేదనామాత్రం నిర్వాణం తద్ విభావ్యతామ్
ఇంకా ఇతర జ్ఞానాలు, మాటల అర్థాల గందరగోళం అవసరం లేదు. 'నేను' అనే భావం లేని స్థితి, అంటే మోక్షాన్ని, నీవు తెలుసుకో.
అభిజ్ఞాతా యథా స్వప్నే పదార్థా రమయన్తి నో । న చ సన్తి తథైవాస్మిన్ నాహం జగద్ ఇతి భ్రమే
కలలో కనిపించే వస్తువులు మనకు ఆనందాన్ని ఇవ్వవు, అవి నిజంగా లేవు కూడా. అలాగే, ఈ భ్రమలో 'నేను' లేదా 'లోకం' అనే భావనలు నిజమైనవి కావు.
యథా స్వభావనాద్ యక్షస్ తరౌ సస్వజనం పురమ్ । పశ్యత్య్ అసత్యమ్ ఏవైవం జీవḫ పశ్యతి సంసృతిమ్
యక్షుడు తన స్వభావం వల్ల చెట్టులో ఒక ఊరును, అందులోని మనుష్యులతో కలిపి, వాస్తవానికి లేని దానిని నిజమైనదిగా చూస్తాడు. అలాగే, జీవుడు కూడా ఈ సంసారాన్ని వాస్తవమైందిగా చూస్తాడు.
విభ్రమాత్మా యథా యక్షో యక్షాలోకశ్ చ తౌ మిథః । సద్రూపౌ సంస్థితౌ మిథ్యా తథాహన్త్వజగద్భ్రమౌ
యక్షుడు, యక్షుల లోకం రెండూ పరస్పరం నిజమైనవిగా కనిపించినా, అవి రెండూ మాయ మాత్రమే. అలాగే, 'నేను' అనే భావన, ఈ లోకం అనే భావన కూడా మాయాజాలమే.