శూన్యతా నభసీవాత్ర ద్రవత్వమ్ ఇవ వామ్భసి । ఖే ఖతేవాప్య్ అభిన్నైవ కిలాస్తి జగదాదితా
ఇక్కడ శూన్యత అనేది ఆకాశంలా ఉంటుంది, ద్రవత్వం నీటిలో ఉండేలా ఉంటుంది. ఖాళీ స్థలం గడిలో వేరుగా లేనట్టు, జగత్తు మొదలు కూడా నిజంగా ఏకరూపంగానే ఉంటుంది.
యద్రూపం బ్రహ్మ తద్రూపం జగత్ క్వాత్ర ద్వితైకతే । యద్రూపం వ్యోమ తద్రూపమ్ ఏవ శూన్యం కిలాఖిలమ్
బ్రహ్మకు ఉన్న రూపమే జగత్తుకూ ఉంది. ఇక్కడ ద్వైతం లేదా ఏకత్వం ఎక్కడుంది? ఆకాశానికి ఉన్న రూపమే, అన్ని చోట్ల శూన్యానికి కూడా నిజంగా అదే.
ఏకాత్మని తతే స్వచ్ఛే చిన్మాత్రే సర్వరూపిణి । శిలాపుత్రకసేనాయాం పాషాణత్వ ఇవ స్థితే
ఒకే పరమాత్మలో, నిర్మలమైన, చైతన్యమే అన్నీ రూపాలుగా కనిపించేటప్పుడు, అది రాళ్ల బొమ్మల సైన్యంలో ఉన్న రాయి లక్షణంలా ఉంటుంది.
కార్యకారణవైచిత్ర్యం కథం సమ్భవతి క్వ వా । కథమ్ అవ్యోమతా వ్యోమ్ని ద్వితీయాసమ్భవాద్ భవేత్
కార్యకారణాల వైవిధ్యం ఎక్కడ, ఎలా కలుగుతుంది? రెండవది లేని ఆకాశంలో, ఆకాశ స్వభావం ఎలా ఉనికిలోకి వస్తుంది?
ప్రతిభాత్మైవ భారూపో భాతి సర్గో మహాచితి । పుత్రికేవోపలోత్కీర్ణా తన్మయత్వాత్ తదాత్మకః
సృష్టి అనేది, దాన్ని ప్రతిబింబించే మహాచైతన్యంలోనే వస్తువుల సమూహంగా కనిపిస్తుంది. అది రాయితో చెక్కిన బొమ్మ రాయే అయినట్టు, ఆ చైతన్యమే అన్నీ అయి ఉంటుంది.
సాధోర్ యథాస్థితస్యైవం బుద్ధ్వా విశ్వం ప్రలీయతే । కాష్ఠమౌనదశాభాసం తత్సారమ్ అవశిష్యతే
బ్రహ్మజ్ఞాని తన స్థితిలోనే ఈ సత్యాన్ని గ్రహించినప్పుడు, ఈ జగత్తు లయమైపోతుంది. చివరికి మిగిలేది, కలప మౌన స్థితిలా ఉండే పరమసారం మాత్రమే.
యథా నిమీలితాక్షస్య రూపాలోకమనోభ్రమః । స్వప్నే జాగ్రత్య్ అనగ్రస్థో ఽప్య్ అసన్న్ ఏవాస్తి భావనాత్
ఎలాగైతే మూసుకున్న కళ్లతో మనసులో రూపాలు, వెలుతురులు కనిపించడమో, అదంతా మనసు కల్పన వల్లే కలుగుతుందో, అలాగే కలలోనూ, మేలుకున్నపుడూ నిజంగా ఏదీ పట్టుకోకపోయినా, మన ఊహ వల్లే అవి ఉన్నట్టు అనిపిస్తాయి.
భావనోపశమం కృత్వా శిలీభూయ యథాస్థితమ్ । అశిలీభూతమ్ ఏవాన్తస్ స్వభావే సమమ్ ఆస్యతామ్
మన ఊహను ఆపేసి, రాయి లా స్థిరంగా ఉండి, మన అంతరంలో ఏ రూపమూ లేకుండా, మన సహజ స్వభావంలో సమంగా నిలవాలి.
స్వవివేకోపహారేణ యథాప్రాప్తార్థపూజనైః । బోధాయ పూజ్యతాం బుద్ధ్యా స్వో భావḫ పరమేశ్వరః
తన స్వంత వివేచనను అర్పించటం ద్వారా, ఎదురైన దానిని ఆప్యాయంగా స్వీకరించటం ద్వారా, మన బుద్ధి కోసం మన స్వభావమైన పరమేశ్వరుణ్ణి గౌరవించాలి.
వివేకపూజితస్ స్వాత్మా సద్యస్ స్థానవరప్రదః । రుద్రోపేన్ద్రాదిపూజాత్ర జరత్తృణలవాయతే
వివేచనతో తన ఆత్మను పూజించినప్పుడు, అది వెంటనే పరమ స్థితిని ప్రసాదిస్తుంది; ఇక్కడ రుద్రుడు, ఉపేంద్రుడు మొదలైనవారిని పూజించటం వాడిపోయిన గడ్డి, పొట్లను గౌరవించటంలాంటిది.
విచారశమసత్సఙ్గబలిపుష్పైకపూజితః । సద్యో మోక్షకరస్ సాధోస్ స్వాత్మైవ పరమేశ్వరః
విచారణ, శాంతి, సత్సంగతిలాంటి పుష్పాలతో పూజించబడిన మన స్వంత ఆత్మ, మంచి మనుషులకు వెంటనే మోక్షాన్ని ఇస్తుంది. అదే పరమేశ్వరుడు.
సత్యాలోకనమాత్రైకపూజితో ఽనుత్తమార్థదః । యత్రాస్త్య్ ఆత్మేశ్వరస్ తత్ర మూఢẖ కో ఽన్యం సమాశ్రయేత్
సత్యాన్ని తెలుసుకోవడం ద్వారా మాత్రమే పూజించబడిన ఆత్మేశ్వరుడు, అత్యుత్తమమైన ఫలితాన్ని ఇస్తాడు. ఆ ఆత్మేశ్వరుడు ఉన్న చోట ఇంకెవడు మూర్ఖుడు వేరెవరిని ఆశ్రయిస్తాడు?
సత్సఙ్గశమసన్తోషవివేకైḫ పూజితాత్మనః । శిరీషకుసుమాయన్తే శస్త్రాహివిషవహ్నయః
సత్సంగతి, శాంతి, సంతుష్టి, వివేకంతో ఆత్మను పూజించే వారికి ఆయుధాలు, పాముల విషం, అగ్ని — ఇవన్నీ శిరీషపువ్వుల్లా హానికరం కానివిగా మారిపోతాయి.
దేవార్చనతపస్తీర్థదానాన్య్ అతికృతాన్య్ అపి । భస్మాయన్తే నిరర్థత్వాద్ అవివేకహతాత్మనామ్
దేవతారాధన, తపస్సు, తీర్థయాత్ర, దానం — ఇవన్నీ ఎంత ఎక్కువ చేసినా, వివేకం లేని మనుషులకి అవి అర్థం లేని బూడిదగా మారిపోతాయి.
ఏతాన్య్ అపి వివేకేన క్రియన్తే సఫలాని చేత్ । వివేక ఏవ తత్ కస్మాత్ స్ఫుటమ్ అన్తర్ న సాధ్యతే
ఈ కార్యాలు వివేకంతో చేయబడితే ఫలితాన్ని ఇస్తాయి. అయితే, ఆ వివేకాన్ని మనలో స్పష్టంగా పెంపొందించుకోవడంలో ఎందుకు నిర్లక్ష్యం జరుగుతోంది?
యథాభూతార్థవిజ్ఞానాద్ వాసనోపరమే పదే । యత్నో వివేకశబ్దాఖ్యో భవత్య్ ఆత్మప్రసాదతః
వాస్తవమైన విషయాలను తెలుసుకోవడం వల్ల, మనసులోని వాసనలు తగ్గినప్పుడు, ఆత్మ స్పష్టత వల్ల 'వివేకం' అనే ప్రయత్నం కలుగుతుంది.
తథా తథా వివేకో ఽన్తర్ వృద్ధిం నేయశ్ శమామృతైః । యథా యథా పునశ్ శోషమ్ ఉపయాతి న విభ్రమైః
అంతరంగంలోని వివేకాన్ని శాంతి అనే అమృతంతో పోషించాలి. అప్పుడు అది పెరిగి తప్పులను ఎండబెట్టుతుంది, అయోమయం పెరగనివ్వదు.
దేహసత్తామ్ అనాదృత్య యథాభూతార్థదర్శనాత్ । లజ్జాం భయం విషాదేర్ష్యే సుఖం దుẖఖం త్యజేత్ సమమ్
శరీరాన్ని పట్టించుకోకుండా, వాస్తవాన్ని చూసినవాడు లజ్జ, భయం, విషం, ఈర్ష్య, సుఖం, దుఃఖం అన్నిటిని సమంగా వదిలిపెడతాడు.
జగదాది శరీరాది నాస్త్య్ ఏవాదౌ కుతో ఽద్య తత్ । కార్యం చేత్ కారణస్యైతత్ తథాపి బ్రహ్మమాత్రకమ్
ప్రపంచం, శరీరం మొదలైనవి ఆది కాలంలో లేవు. మరి ఇవి ఇప్పుడు ఎలా ఉంటాయి? ఇవి ఫలితాలే అనుకున్నా, వాటి మూల కారణం బ్రహ్మమే.
ప్రతిభామాత్రమ్ ఏవాచ్ఛం న తు జ్ఞప్తిర్ ఘటాదివత్ । జ్ఞానాత్మికైవ ప్రతిభా జ్ఞప్తిర్ ఏవాఖిలం తతః
ఇది కేవలం స్వచ్ఛమైన అభాసమే, గడప వంటి వస్తువుల్ని తెలుసుకునే జ్ఞానం కాదు. ఈ అభాసమే జ్ఞాన స్వరూపం; అందుకే అన్నీ జ్ఞానమే.
జ్ఞప్తిర్ అప్య్ ఆత్మతత్త్వశ్రీḫ పరిజ్ఞాతాపి శామ్యతి । జ్ఞేయాభావే త్వ్ అనిర్వాచ్యా శిష్యతే శాశ్వతం శివమ్
ఆత్మ తత్వం కూడా పూర్తిగా తెలుసుకున్నప్పుడు, అది కూడా శాంతిస్తుంది. తెలుసుకోవాల్సినది ఏమీ లేకపోతే, వర్ణించలేని, శాశ్వతమైన, మంగళకరమైనది మాత్రమే మిగిలిపోతుంది.
అశరీరాద్య్ అవిశ్వాత్మ సర్వం శాన్తమ్ ఇదం తతమ్ । జ్ఞానజ్ఞేయజ్ఞప్తిమాత్రం దృషన్మౌనమ్ అవస్థితమ్
ఈ సమస్తం శరీరం లేకుండా, ప్రపంచం లేని స్వరూపంగా, సంపూర్ణంగా శాంతంగా విస్తరించి ఉంది. ఇది జ్ఞానం, తెలుసుకోవడం, జ్ఞాపకం మాత్రమేగా, నిశ్శబ్ద సాక్షిగా నిలిచిఉంది.
శాన్తాన్తẖకరణాస్ స్వచ్ఛాశ్ శిలాపుత్రకకోశవత్ । చలన్తశ్ చాచలన్తశ్ చ జ్ఞరూపా ఏవ తిష్ఠత
యావరికి మనస్సు ప్రశాంతంగా, నిర్మలంగా ఉండునో, వారు స్ఫటికపు పొరలా స్వచ్ఛంగా ఉంటారు. వారు కదిలినా, కదలకపోయినా, జ్ఞానమే రూపంగా నిలిచిపోతారు.
అజ్ఞేయజ్ఞత్వసద్రూపాస్ సదసత్సారరూపిణః । ఆకాశకోశవిశదా భవతాభవభూమయః
తెలియనిది, తెలిసినది, అసత్యమైనది—ఇవి అన్నీ కలిసిన స్వరూపంగా, ఉండటమూ లేకపోవటమూ రెండింటి సారాన్ని కలిగి, ఆకాశంలా నిర్మలంగా, అవిర్భావం, నివృత్తి అనే స్థితులు ఉంటాయి.
యథాస్థితం చ తిష్ఠన్తో గచ్ఛన్తశ్ చ యథాగతమ్ । యథాప్రాప్తైకకర్మాణస్ సమ్పద్యన్తే బుధాḫ పరమ్
విశేషులు తమకు వచ్చినట్లు వచ్చి, ఉన్నదానిలో ఉండి, దక్కిన కార్యాన్ని చేసి, చివరికి పరమ పదాన్ని పొందుతారు.
అథ వా సర్వసన్త్యాగశాన్తాన్తẖకరణోజ్జ్వలాః । ఏకాన్తేష్వ్ ఏవ తిష్ఠన్తి చిత్రకర్మార్పితా ఇవ
లేదా, అన్నిటినీ వదిలిపెట్టి, మనస్సు ప్రశాంతంగా ప్రకాశించే వారు, ఒంటరిగా ఉండి, తమకే ప్రత్యేకంగా కట్టబడ్డ పనులు చేస్తున్నవారిలా ఉంటారు.
సఙ్కల్పశాన్తౌ సఙ్కల్పపురవత్ సర్వదాఖిలమ్ । స్వప్నవచ్ చ ప్రబుద్ధస్య సద్ ఏవాస్తఙ్గతం జగత్
మనసులో ఊహలు ఆగిపోయినప్పుడు, అన్నీ మునుపటిలానే కనిపిస్తాయి. కానీ, మేలుకొన్నవానికి ఈ లోకం కలలో లాంటిది, మెలకువ వచ్చిన వెంటనే అదంతా నిజంగా కనిపించదు.
సనేత్రరూపానుభవం జాతితో ఽన్ధ ఇవాగమైః । నిర్వాణం వర్ణయన్న్ అజ్ఞస్ తామ్యత్య్ అన్తర్ న శామ్యతి
కళ్లతో రంగులను ఎప్పుడూ చూడని పుట్టుకతో అంధుడు వాటి గురించి విన్నట్టు, గ్రంథాల ద్వారా మాత్రమే మోక్షాన్ని వివరించే అజ్ఞానుడు లోపల బాధపడతాడు, శాంతిని పొందడు.
కల్పనాంశోపదేశేన లోకో ఽవిద్యామయాత్మనా । యేన కేనచిద్ అజ్ఞత్వాత్ కృతార్థో ఽస్మీతి మన్యతే
ఇతరుల ఊహల మాటలు వినిపించి, అజ్ఞానంతో కూడిన మనసుతో ఉన్నవాడు, ఏదైనా సాధించానని తెలియకుండానే తాను సంతృప్తి పొందానని అనుకుంటాడు.
అకృతార్థẖ కృతార్థత్వం జానన్ మౌర్ఖ్యవిమోహితః । విజ్ఞాస్యత్య్ అకృతార్థత్వం క్షణాన్తరకదర్థనైః
మూర్ఖత్వంతో మోసపోయి, తాను సంతృప్తి పొందానని అనుకున్నా, వాస్తవానికి సాధించలేదు. కానీ, తక్కువసేపు ఉండే అనుభవాల వల్ల కలిగే బాధలు చూసి, తాను ఇంకా సంతృప్తి పొందలేదని తెలుసుకుంటాడు.