జ్ఞప్తిమాత్రాద్ ఋతే శుద్ధాద్ ఆదిమధ్యాన్తవర్జితాత్ । నాన్యద్ అస్తీతి నిర్ణీతం మహాచిన్మాత్రరూపిణః
ఆది, మధ్య, అంత్యములు లేని, పరమశుద్ధమైన జ్ఞానం తప్ప ఇంకొకటి లేదని, స్వరూపంగా పరమచైతన్యమే ఉన్నవానికి ఇది స్పష్టంగా తెలిసిన విషయమే.
తత్ కస్యచిచ్ ఛివం శాన్తం కస్యచిద్ బ్రహ్మ శాశ్వతమ్ । కస్యచిచ్ ఛూన్యతామాత్రం కస్యచిజ్ జ్ఞప్తిమాత్రకమ్
దానిని కొందరు శాంతమైన మంగళంగా, మరికొందరు నిత్యమైన బ్రహ్మంగా, ఇంకొందరు ఖాళీగా, మరికొందరు కేవలం స్వచ్ఛమైన జ్ఞానంగా భావిస్తారు.
తద్ అనన్తాత్మ చిద్రూపం చేత్యతామ్ ఏవ భావయత్ । స్వసంస్థమ్ ఏవ జ్ఞేయత్వమ్ అవగచ్ఛతి చిన్తయా
ఆ అనంతమైన, చైతన్యస్వరూపమైన ఆత్మను మనం తెలిసినదిగా ఊహించుకుంటాం గాని, ఆలోచన ద్వారా తెలిసేది మనలోనే స్థిరంగా ఉందని గ్రహిస్తారు.
నాస్తి సత్తాం వినా వాయోర్ యథా స్పన్దేషు కారణమ్ । తథా మహాచితో ఽచ్ఛాయాస్ సర్గసంవిత్తివృత్తిషు
ఎలా వాయువు ఉండకపోతే దాని కదలికలకు కారణం ఉండదు, అలాగే పరమచైతన్యపు ప్రకాశంలో సృష్టి, అనుభూతి వంటి కార్యాలు స్వయంగా ఉద్భవిస్తాయి.
నిత్యం సత్త్వమ్ అసత్త్వం వా హేతుర్ అన్యానపేక్షణాత్ । ఇత్య్ అత్రార్థే ఽభవిష్యత్ సద్ ద్విత్వైకత్వాస్తితావశాత్
ఏది ఉండటం లేదా ఉండకపోవడం ఎప్పటికీ ఒకేలా ఉంటుందో, అది దాని కారణం మరేదైనా మీద ఆధారపడకపోవడమే కారణం. ఈ విషయంలో, ద్వైతం లేదా అద్వైతం ఉన్నదని చెప్పాల్సిన అవసరం వల్లే వాటి వాస్తవత ఉత్పన్నమవుతుంది.
కో ఽత్ర కల్పయితా ద్విత్వమ్ ఏకత్వం వా మహామ్బరే । విష్వగ్ విశ్వమ్ అపారైకా పరమాకాశకోశతా
ఈ విస్తారమైన ఆకాశంలో ద్వైతం లేదా ఏకత్వాన్ని ఊహించగలిగేది ఎవరు? ఈ సమస్త జగత్తు అంతటా వ్యాపించి, అంతులేని పరమాకాశపు పొరగా ఉంది.
యథా స్పన్దానిలద్విత్వశబ్ద ఏవ న వాస్తవః । విశ్వవిశ్వేశ్వరద్విత్వం తథైవాసన్మయాత్మకమ్
ఎలా అంటే, కదలిక లేదా గాలికి ద్వైతం అన్నది మాటల్లో మాత్రమే ఉంది, వాస్తవంలో కాదు. అలాగే, జగత్తు మరియు దాని అధిపతికి ద్వైతం కూడా మనసులో కలిగే భావన మాత్రమే.
సద్ ఏవాసమ్భవద్ద్విత్వం మహాచిన్మాత్రకం తు యత్ । విశ్వాభాసం తద్ ఏవేదం న విశ్వం సన్ న విశ్వతా
నిజమైన సత్త్వానికి ద్వైతం ఉండదు; పరిపూర్ణమైన చైతన్యమే జగత్తుగా కనిపిస్తుంది. ఇది నిజంగా జగత్తు కాదు, జగత్తు అనే భావన కూడా లేదు.
దేశకాలాదిసత్త్వేన కదాచిద్ ధేమ్ని సత్యతా । కటకత్వస్య భిన్నస్య విశ్వస్య న తథా పరే
దేశం, కాలం మొదలైనవాటికి ఉన్న వాస్తవత వల్ల, బంగారంలో ఉన్న కంకణానికి కొంత ప్రత్యేకత కనిపించవచ్చు. కానీ ఈ విశ్వానికి, అది వేరుగా ఉన్నదని భావించడంలో, అంతిమంగా అలాంటి వాస్తవత లేదు.
ద్విత్వైక్యాసమ్భవే చాత్ర కార్యకారణతా కుతః । స్యాచ్ చేత్ తత్ కల్పనామాత్రమ్ ఏవైతన్ నాన్యవస్తుతా
ఇక్కడ ద్వైతం లేదా ఏకత్వం అసాధ్యమైతే, కార్యం-కారణం అనే సంబంధం ఎలా ఉంటుంది? అది ఉన్నట్టు అనిపించినా, అది ఊహ మాత్రమే; వాస్తవంగా ఏదీ లేదు.
శూన్యతా నభసీవాత్ర ద్రవత్వమ్ ఇవ వామ్భసి । ఖే ఖతేవాప్య్ అభిన్నైవ కిలాస్తి జగదాదితా
ఇక్కడ శూన్యత అనేది ఆకాశంలా ఉంటుంది, ద్రవత్వం నీటిలో ఉండేలా ఉంటుంది. ఖాళీ స్థలం గడిలో వేరుగా లేనట్టు, జగత్తు మొదలు కూడా నిజంగా ఏకరూపంగానే ఉంటుంది.
యద్రూపం బ్రహ్మ తద్రూపం జగత్ క్వాత్ర ద్వితైకతే । యద్రూపం వ్యోమ తద్రూపమ్ ఏవ శూన్యం కిలాఖిలమ్
బ్రహ్మకు ఉన్న రూపమే జగత్తుకూ ఉంది. ఇక్కడ ద్వైతం లేదా ఏకత్వం ఎక్కడుంది? ఆకాశానికి ఉన్న రూపమే, అన్ని చోట్ల శూన్యానికి కూడా నిజంగా అదే.
ఏకాత్మని తతే స్వచ్ఛే చిన్మాత్రే సర్వరూపిణి । శిలాపుత్రకసేనాయాం పాషాణత్వ ఇవ స్థితే
ఒకే పరమాత్మలో, నిర్మలమైన, చైతన్యమే అన్నీ రూపాలుగా కనిపించేటప్పుడు, అది రాళ్ల బొమ్మల సైన్యంలో ఉన్న రాయి లక్షణంలా ఉంటుంది.
కార్యకారణవైచిత్ర్యం కథం సమ్భవతి క్వ వా । కథమ్ అవ్యోమతా వ్యోమ్ని ద్వితీయాసమ్భవాద్ భవేత్
కార్యకారణాల వైవిధ్యం ఎక్కడ, ఎలా కలుగుతుంది? రెండవది లేని ఆకాశంలో, ఆకాశ స్వభావం ఎలా ఉనికిలోకి వస్తుంది?
ప్రతిభాత్మైవ భారూపో భాతి సర్గో మహాచితి । పుత్రికేవోపలోత్కీర్ణా తన్మయత్వాత్ తదాత్మకః
సృష్టి అనేది, దాన్ని ప్రతిబింబించే మహాచైతన్యంలోనే వస్తువుల సమూహంగా కనిపిస్తుంది. అది రాయితో చెక్కిన బొమ్మ రాయే అయినట్టు, ఆ చైతన్యమే అన్నీ అయి ఉంటుంది.
సాధోర్ యథాస్థితస్యైవం బుద్ధ్వా విశ్వం ప్రలీయతే । కాష్ఠమౌనదశాభాసం తత్సారమ్ అవశిష్యతే
బ్రహ్మజ్ఞాని తన స్థితిలోనే ఈ సత్యాన్ని గ్రహించినప్పుడు, ఈ జగత్తు లయమైపోతుంది. చివరికి మిగిలేది, కలప మౌన స్థితిలా ఉండే పరమసారం మాత్రమే.
యథా నిమీలితాక్షస్య రూపాలోకమనోభ్రమః । స్వప్నే జాగ్రత్య్ అనగ్రస్థో ఽప్య్ అసన్న్ ఏవాస్తి భావనాత్
ఎలాగైతే మూసుకున్న కళ్లతో మనసులో రూపాలు, వెలుతురులు కనిపించడమో, అదంతా మనసు కల్పన వల్లే కలుగుతుందో, అలాగే కలలోనూ, మేలుకున్నపుడూ నిజంగా ఏదీ పట్టుకోకపోయినా, మన ఊహ వల్లే అవి ఉన్నట్టు అనిపిస్తాయి.
భావనోపశమం కృత్వా శిలీభూయ యథాస్థితమ్ । అశిలీభూతమ్ ఏవాన్తస్ స్వభావే సమమ్ ఆస్యతామ్
మన ఊహను ఆపేసి, రాయి లా స్థిరంగా ఉండి, మన అంతరంలో ఏ రూపమూ లేకుండా, మన సహజ స్వభావంలో సమంగా నిలవాలి.
స్వవివేకోపహారేణ యథాప్రాప్తార్థపూజనైః । బోధాయ పూజ్యతాం బుద్ధ్యా స్వో భావḫ పరమేశ్వరః
తన స్వంత వివేచనను అర్పించటం ద్వారా, ఎదురైన దానిని ఆప్యాయంగా స్వీకరించటం ద్వారా, మన బుద్ధి కోసం మన స్వభావమైన పరమేశ్వరుణ్ణి గౌరవించాలి.
వివేకపూజితస్ స్వాత్మా సద్యస్ స్థానవరప్రదః । రుద్రోపేన్ద్రాదిపూజాత్ర జరత్తృణలవాయతే
వివేచనతో తన ఆత్మను పూజించినప్పుడు, అది వెంటనే పరమ స్థితిని ప్రసాదిస్తుంది; ఇక్కడ రుద్రుడు, ఉపేంద్రుడు మొదలైనవారిని పూజించటం వాడిపోయిన గడ్డి, పొట్లను గౌరవించటంలాంటిది.
విచారశమసత్సఙ్గబలిపుష్పైకపూజితః । సద్యో మోక్షకరస్ సాధోస్ స్వాత్మైవ పరమేశ్వరః
విచారణ, శాంతి, సత్సంగతిలాంటి పుష్పాలతో పూజించబడిన మన స్వంత ఆత్మ, మంచి మనుషులకు వెంటనే మోక్షాన్ని ఇస్తుంది. అదే పరమేశ్వరుడు.
సత్యాలోకనమాత్రైకపూజితో ఽనుత్తమార్థదః । యత్రాస్త్య్ ఆత్మేశ్వరస్ తత్ర మూఢẖ కో ఽన్యం సమాశ్రయేత్
సత్యాన్ని తెలుసుకోవడం ద్వారా మాత్రమే పూజించబడిన ఆత్మేశ్వరుడు, అత్యుత్తమమైన ఫలితాన్ని ఇస్తాడు. ఆ ఆత్మేశ్వరుడు ఉన్న చోట ఇంకెవడు మూర్ఖుడు వేరెవరిని ఆశ్రయిస్తాడు?
సత్సఙ్గశమసన్తోషవివేకైḫ పూజితాత్మనః । శిరీషకుసుమాయన్తే శస్త్రాహివిషవహ్నయః
సత్సంగతి, శాంతి, సంతుష్టి, వివేకంతో ఆత్మను పూజించే వారికి ఆయుధాలు, పాముల విషం, అగ్ని — ఇవన్నీ శిరీషపువ్వుల్లా హానికరం కానివిగా మారిపోతాయి.
దేవార్చనతపస్తీర్థదానాన్య్ అతికృతాన్య్ అపి । భస్మాయన్తే నిరర్థత్వాద్ అవివేకహతాత్మనామ్
దేవతారాధన, తపస్సు, తీర్థయాత్ర, దానం — ఇవన్నీ ఎంత ఎక్కువ చేసినా, వివేకం లేని మనుషులకి అవి అర్థం లేని బూడిదగా మారిపోతాయి.
ఏతాన్య్ అపి వివేకేన క్రియన్తే సఫలాని చేత్ । వివేక ఏవ తత్ కస్మాత్ స్ఫుటమ్ అన్తర్ న సాధ్యతే
ఈ కార్యాలు వివేకంతో చేయబడితే ఫలితాన్ని ఇస్తాయి. అయితే, ఆ వివేకాన్ని మనలో స్పష్టంగా పెంపొందించుకోవడంలో ఎందుకు నిర్లక్ష్యం జరుగుతోంది?
యథాభూతార్థవిజ్ఞానాద్ వాసనోపరమే పదే । యత్నో వివేకశబ్దాఖ్యో భవత్య్ ఆత్మప్రసాదతః
వాస్తవమైన విషయాలను తెలుసుకోవడం వల్ల, మనసులోని వాసనలు తగ్గినప్పుడు, ఆత్మ స్పష్టత వల్ల 'వివేకం' అనే ప్రయత్నం కలుగుతుంది.
తథా తథా వివేకో ఽన్తర్ వృద్ధిం నేయశ్ శమామృతైః । యథా యథా పునశ్ శోషమ్ ఉపయాతి న విభ్రమైః
అంతరంగంలోని వివేకాన్ని శాంతి అనే అమృతంతో పోషించాలి. అప్పుడు అది పెరిగి తప్పులను ఎండబెట్టుతుంది, అయోమయం పెరగనివ్వదు.
దేహసత్తామ్ అనాదృత్య యథాభూతార్థదర్శనాత్ । లజ్జాం భయం విషాదేర్ష్యే సుఖం దుẖఖం త్యజేత్ సమమ్
శరీరాన్ని పట్టించుకోకుండా, వాస్తవాన్ని చూసినవాడు లజ్జ, భయం, విషం, ఈర్ష్య, సుఖం, దుఃఖం అన్నిటిని సమంగా వదిలిపెడతాడు.
జగదాది శరీరాది నాస్త్య్ ఏవాదౌ కుతో ఽద్య తత్ । కార్యం చేత్ కారణస్యైతత్ తథాపి బ్రహ్మమాత్రకమ్
ప్రపంచం, శరీరం మొదలైనవి ఆది కాలంలో లేవు. మరి ఇవి ఇప్పుడు ఎలా ఉంటాయి? ఇవి ఫలితాలే అనుకున్నా, వాటి మూల కారణం బ్రహ్మమే.
ప్రతిభామాత్రమ్ ఏవాచ్ఛం న తు జ్ఞప్తిర్ ఘటాదివత్ । జ్ఞానాత్మికైవ ప్రతిభా జ్ఞప్తిర్ ఏవాఖిలం తతః
ఇది కేవలం స్వచ్ఛమైన అభాసమే, గడప వంటి వస్తువుల్ని తెలుసుకునే జ్ఞానం కాదు. ఈ అభాసమే జ్ఞాన స్వరూపం; అందుకే అన్నీ జ్ఞానమే.