అభావసాధనే మోక్షే భావోపశమరూపిణి । న ధనాన్య్ ఉపకుర్వన్తి న మిత్రాణి న చ క్రియాః
అసలు లేనిదే సత్యమని గ్రహించి, అన్ని భావాలు శాంతించిపోయినప్పుడు, ధనం, స్నేహితులు, లేదా పనులు ఏవీ ఉపకరించవు.
తైలబిన్దుర్ భవత్య్ ఉచ్చైశ్ చక్రమ్ అప్పతితో యథా । తథాశు చేత్యసఙ్కల్పే స్థితా భవతి చిజ్ జగత్
నూనె బొట్టు నీటిలో పడితే ఎత్తుగా లేచినట్టు, చక్రం నీటిని తాకితే తిరిగినట్టు, మనస్సులో వస్తువుల ఆలోచన పుట్టినప్పుడు, చైతన్యం వెంటనే జగత్తుగా మారిపోతుంది.
జాగ్రతి స్వప్నవృత్తాన్తస్థితిర్ యాదృగ్రసా స్మృతౌ । తాదృగ్రసాహన్త్వజగజ్జాలసంస్థా వివేకినః
ఎలాగైతే మేల్కొన్నపుడు కలలో జరిగిన సంగతులు జ్ఞాపకంగా మిగిలిపోతాయో, అలాగే వివేకి మనిషికి ఈ లోకపు అస్తిత్వం, 'నేను' అనే భావన కూడా కేవలం జాడలుగా మాత్రమే మిగిలిపోతాయి.
తేనైవాభ్యాసయోగేన యాతి తత్ తనుతాం తథా । యథా నాహం న సంసారశ్ శాన్తమ్ ఏవావశిష్యతే
ఇలా పదే పదే అభ్యాసం వల్ల ఆ స్థితి మరింత సూక్ష్మంగా మారుతుంది. అప్పుడు 'నేను' అనే భావన కూడా ఉండదు, లోకం కూడా ఉండదు, కేవలం శాంతి మాత్రమే మిగులుతుంది.
యదా యదా స్వభావార్కస్ స్థితిమ్ ఏతి తదా తదా । భోగాన్ధకారో గలతి న సన్న్ అప్య్ అనుభూయతే
ఎప్పుడైతే మన సహజ స్వరూపం సూర్యుడిలా వెలుగుతుందో, అప్పుడు అనుభవాల అంధకారం తొలగిపోతుంది. అప్పుడే అసత్యమైనదీ అనుభూతికి రాదు.
సో ఽయమ్ అహన్తారహితస్ స్ఫురతి సృతౌ భవతి భాసతే చ తథా । బుద్ధ్యాదికరణనికరో యస్మాద్ దీపాద్ ఇవాలోకః
ఈ విధంగా, అహంకారం లేని ఆ స్వరూపం ప్రకాశిస్తుంది, సృష్టిలో వెలుగుతుంటుంది. దీపం నుండి వెలుగు పుట్టినట్లు, ఆత్మ నుండి బుద్ధి మొదలైన అన్ని ఉపకరణాలు వెలుగుతుంటాయి.
రూపాలోకమనస్కారబుద్ధ్యాదీన్ద్రియవేదనమ్ । స్వరూపం విదుర్ అమ్లానమ్ అస్వభావస్య వస్తునః
రూపం, చూపు, మనస్సు, బుద్ధి, ఇతర ఇంద్రియాల అనుభవం — ఇవన్నీ స్వభావం లేని ఆ వస్తువు యొక్క ఎప్పటికీ మాయకాని అసలు స్వరూపంగా తెలుసుకోవాలి.
అస్వభావతనుత్వేన స్వభావస్థితిశాన్తతా । యదోదేతి తదా సర్గో భ్రమాభḫ ప్రతిభాసతే
ఏదైనా వస్తువుకి అసలు స్వభావం లేకపోవడం వల్ల, మనసు తన నిజ స్వరూపంలో స్థిరంగా, శాంతిగా ఉండగానే, ఈ సృష్టి అన్నీ కేవలం మాయలా కనిపిస్తాయి.
యదా స్వభావవిశ్రాన్తిస్ స్థితిమ్ ఏతి శమాత్మికా । జగద్ దృశ్యం తదా స్వప్నస్ సుషుప్త ఇవ శామ్యతి
మనసు తన స్వభావంలో విశ్రాంతి పొంది, శాంతి పొందినప్పుడు, ఈ జగత్తు మనకెదురుగా కనబడే దృష్టి, నిద్రలో కలలాగే, మాయమై పోతుంది.
భోగా భవమహారోగా బన్ధవో దృఢబన్ధనమ్ । అనర్థాయార్థసమ్పత్తిర్ ఆత్మనాత్మని శామ్యతామ్
భోగాలు ఈ జన్మలో పెద్ద వ్యాధిలా ఉంటాయి; బంధువులు గట్టి బంధనాలు; ధనం సంపాదన కూడా కష్టాలకు కారణమవుతుంది — ఇవన్నీ మన ఆత్మలో, ఆత్మలోనే శాంతించిపోవాలి.
అస్వభావాత్మతా సర్గస్ స్వభావైకాత్మతా శివః । భూయతాం పరమవ్యోమ్నా శామ్యతాం మేహ తామ్యతామ్
ఈ సృష్టి సహజ స్వభావం లేని దానిగా భావించాలి. శుభం అనగా నిజ స్వభావంలో ఏకత్వమే. ఈ సమస్తం పరమాకాశంలో లీనమై పోవాలి. ఈ బాధలు అంతా శాంతించాలి.
నాత్మానమ్ అవగచ్ఛామి న దృశ్యం న జగద్భ్రమమ్ । బ్రహ్మ శాన్తం ప్రవిష్టో ఽస్మి బ్రహ్మైవాస్మి నిరామయః
నేను నన్ను నేను చూడటం లేదు, కనబడేదాన్ని కూడా కాదు, ఈ లోక మాయను కూడా కాదు. నేను శాంతమైన బ్రహ్మంలో లీనమయ్యాను. నేను బ్రహ్మమే, నాకెలాంటి వ్యాధి లేదు.
త్వమ్ ఏవ పశ్యసి త్వత్త్వం మత్త్వశబ్దార్థజృమ్భితమ్ । పశ్యామి శాన్తమ్ ఏవాహం కేవలం పరమం నభః
నీవే నీ స్వరూపాన్ని చూస్తున్నావు, 'నీవు', 'నేను' అనే పదాల అర్థంగా అది వెలుగుతుంది. నేను మాత్రం శాంతమైన పరమాకాశాన్ని మాత్రమే చూస్తున్నాను.
బ్రహ్మణ్య్ ఏవ పరాకాశే రూపాలోకమనోమయాః । విభ్రమాస్ తవ సఞ్జాతాẖ కల్పస్పన్దా ఇవానిలే
బ్రహ్మంలోనే, ఆ పరమాకాశంలో, రూపం, దృష్టి, మనస్సుతో కూడిన నీ భ్రమలు పుట్టుకొస్తున్నాయి. అవి గాలిలో కల్పన తడబాటు లాగా ఉంటాయి.
బ్రహ్మాత్మా వేత్తి నో సర్గం సర్గాత్మా బ్రహ్మ వేత్తి నో । సుషుప్తో వేత్తి న స్వప్నం స్వప్నస్థో న సుషుప్తకమ్
బ్రహ్మస్వరూపంలో ఉన్న ఆత్మ సృష్టిని తెలుసుకోదు; సృష్టిస్వరూపంలో ఉన్న ఆత్మ బ్రహ్మను తెలుసుకోదు. గాఢ నిద్రలో ఉన్నవాడు కలను గుర్తించడు; కలలో ఉన్నవాడు గాఢ నిద్రను గుర్తించడు.
ప్రబుద్ధో బ్రహ్మజగతోర్ జాగ్రత్స్వప్నదృశోర్ ఇవ । రూపం జానాతి వారూపం జీవన్ముక్తḫ ప్రశాన్తధీః
ఎలా మేలుకున్నవాడు జాగ్రత్త స్థితి, కల స్థితి రెండింటినీ తెలుసుకోగలడో, అలాగే బ్రహ్మాన్ని తెలుసుకున్న, ప్రశాంతమైన మనస్సు కలిగిన జీవన్ముక్తుడు రూపాన్ని, రూపరహితాన్ని రెండింటినీ తెలుసుకుంటాడు.
యథాభూతమ్ ఇదం సర్వం పరిజానాతి బోధవాన్ । సంశామ్యతి చ శుద్ధాత్మా శరదీవ పయోధరః
ఎవడు బోధతో ఉన్నాడో అతడు ఈ సమస్తాన్ని యథార్థంగా తెలుసుకుంటాడు; శుద్ధాత్మ ప్రశాంతంగా మారుతుంది, శరదృతువులో మేఘం కరిగిపోవడంలా.
స్మృతిస్థẖ కల్పనాస్థో వా యథాఖ్యాతశ్ చ సఙ్గరః । సదసద్ భ్రాన్తతామాత్రం తథాహన్త్వజగద్భ్రమః
స్మృతిలో ఉన్నా, ఊహలో ఉన్నా, ఉపదేశంలో చెప్పినట్టైనా, సత్యం అసత్యం అనే కలహం కేవలం మాయ మాత్రమే. అలాగే 'నేను' అనే భావన, జగత్తు అనే భావన కూడా భ్రమే.
ఆత్మన్య్ అపి నాస్తి హి యా ద్రష్టా యస్యా న విద్యతే కశ్చిత్ । న చ శూన్యం నాశూన్యం భ్రాన్తిర్ ఇయం భాసతే సేతి
ఆత్మలో కూడా చూసేవాడు ఎవ్వరూ లేరు, చూసే వస్తువు కూడా లేదు. ఇది శూన్యమూ కాదు, శూన్యముకాదు కూడా కాదు. ఇలా కనిపించేది కేవలం మాయ మాత్రమే.
అస్వభావస్వభావో ఽయం సర్గో ఽహన్తాదివేదనః । స్వభావైకస్వభావేన నిర్వాణీక్రియతాం స్వయమ్
ఈ సృష్టి, 'నేను' అనే భావన మొదలైనవి నిజమైన స్వభావం లేనివే. ఒక్కటే నిజమైన స్వభావంతో మనమే ముక్తిని పొందాలి.
యత్రాదిత్యో భవేత్ తత్ర యథాలోకస్ తథా భవేత్ । పరం విషయవైరస్యం యత్ర తత్ర ప్రబుద్ధధీః
ఎక్కడ సూర్యుడు ఉంటాడో అక్కడ వెలుతురు ఉంటుంది. అలాగే, ఎక్కడ ఇంద్రియ విషయాలపై పరమ వైరాగ్యం ఉంటుందో అక్కడే మెలకువైన మనస్సు ఉంటుంది.
అకర్తృకర్మకరణమ్ అదృశ్యద్రష్టృదర్శనమ్ । జగద్ అగ్రాహ్యమ్ అస్ఫారమ్ అభిత్తౌ చిత్రమ్ ఉత్థితమ్
ఇక్కడ చేయేవాడు, చేయుడు, చేయించేవి లేవు; చూసేవాడు, చూడటం, కనిపించేది కనిపించవు. ఈ లోకం పట్టుకోలేనిది, అంచులు లేనిది, విరగని సత్యంపై ఉద్భవించిన అద్భుతం.
న చోత్థితం కిఞ్చన వా శాన్తే శాన్తం తథా స్థితమ్ । అనామయం పరం బ్రహ్మ సత్యమ్ అవ్యయమ్ ఏవ తత్
శాంతమైనదానిలో ఏదీ పుట్టదు, ఏదీ నిలిచిపోదు. అది అన్ని బాధల నుంచి విముక్తమైన పరబ్రహ్మం, నిజమైనది, అక్షయమైనది.
చిచ్చమత్కారమాత్రాత్మకల్పనారఙ్గరఞ్జనాః । సఙ్ఖ్యాతుం కేన శక్యన్తే ఖే జగచ్చిత్రపుత్రికాః
ఈ ప్రపంచం అంతా ఆకాశంలో చిత్రాల్లా కనిపించే ఊహలు మాత్రమే. ఇవన్నీ మనస్సు ఆశ్చర్యంతో సృష్టించిన కల్పనలు. వీటిని ఎవరు లెక్కించగలరు?
రసభావవికారాఢ్యం నృత్యన్త్యో ఽభినయైర్ నవైః । పరమాణుం ప్రతి ప్రాయẖ ఖే స్ఫురన్త్యో ఽమ్బరాత్మికాః
వివిధ భావాలతో అలంకరించబడినవి, ఎప్పటికప్పుడు కొత్త నాట్యభంగిమలతో నర్తిస్తున్నవి, ఆకాశస్వరూపమైన ఆ రూపాలు ప్రతి అణువును తాకుతూ మెరిసిపోతున్నాయి.
సర్వర్తుశేఖరధరా దిగ్బాహులతికాకులాః । పాతాలపాదలతికా బ్రహ్మలోకశిరోధరాః
అవి అన్ని ఋతువులను అలంకారంగా ధరించాయి, దిక్కులు వాటి చేతుల్లా లతలవలె చుట్టుకున్నాయి, వాటి వేర్లు పాతాళంలో, తలలు బ్రహ్మలోకాన్ని తాకుతున్నాయి.
చన్ద్రార్కలోలనయనాస్ తారోత్కరతనూరుహాః । సప్తలోకాఙ్గలతికాḫ పరితో ఽచ్ఛామ్బరామ్బరాః
చంద్రుడు, సూర్యుడు లాంటి కళ్లతో, నక్షత్రాల వలె మెరుస్తున్న శరీరాలతో, ఈ సప్తలోకాలు అన్నీ చుట్టూ స్వచ్చమైన ఆకాశపు వెలుతురుతో ప్రకాశిస్తున్న వేలుల్లా కనిపిస్తున్నాయి.
ద్వీపామ్బురాశివలయా లోకాలోకాద్రిమేఖలాః । భూతభావచలజ్జీవాḫ ప్రవహత్ప్రాణమారుతాః
ద్వీపాలు, సముద్రాలు చుట్టుముట్టి, లోకలోక పర్వతం మెడలో బంగడిలా ఉండి, కదిలే జీవులతో నిండిన ఈ లోకాలు ఎప్పటికప్పుడు ప్రవహించే ప్రాణవాయువుతో జీవించుతున్నాయి.
వనోపవనవిన్యాసహారకేయూరభూషితాః । పురాణవేదవచనాẖ క్రియాఫలవిలోచనాః
వనాలు, ఉద్యానవనాలు అలంకారాల్లా అలంకరించబడి, వారి మాటలు పురాణాలు, వేదాల వాక్యాల్లా వినిపిస్తూ, వారి చూపు చేసే పనులకు ఫలితాల మీదే నిలిచివుంటుంది.
త్రిజగత్పుత్రికానృత్తం యద్ ఇదం దృశ్యతే పురః । బ్రహ్మవారిద్రవత్వం తత్ తద్ బ్రహ్మానిలచోపనమ్
మూడు లోకాల కుమార్తెల నాట్యం మన ముందే కనిపిస్తున్నది బ్రహ్మస్వరూపపు ప్రవాహం, ఆ కదలిక బ్రహ్మవాయువు ఆటగా ఉంది.