మూర్తో యథా స్వసదృశైẖ కరోత్య్ అవయవైẖ క్రియాః । ఆత్మభూతైస్ తథా భూతైశ్ చిదాకాశమ్ అకర్తృ సత్
ఎలాగైతే ఒక దృశ్యమైన వస్తువు తన భాగాలతో పనులు చేస్తుందో, అలాగే చైతన్యాకాశం కూడా, అది ఏ పని చేయకపోయినా, తన నుంచే పుట్టిన భూతాలతో కార్యాలు జరుగుతుంటాయి.
ఆత్మస్థాద్ అహమ్ ఇత్యాదిర్ అస్మదాదేర్ అసంసృతేః । శబ్దో ఽర్థభావముక్తో ఽయం పటహాద్ ఇవ జాయతే
ఆత్మలో నుంచే 'నేను' అనే భావన మొదలై, మిగతా భావాలు వస్తాయి. కానీ మనకు వాటితో అసలు సంబంధం లేదు. ఈ మాటలు వాస్తవ అర్థం లేకుండా, మృదంగంలో నుంచి శబ్దం పుట్టినట్లు, వెలువడతాయి.
యద్ భ్రాన్తం ప్రేక్షయా నాస్తి తన్ నాస్త్య్ ఏవ నిరన్తరమ్ । జగద్రూపమ్ అరూపాత్మ బ్రహ్మ బ్రహ్మణి సంస్థితమ్
మోసపోయిన చూపులో కనిపించేది నిజంగా ఉండదు; అది ఎప్పుడూ ఉండదు. రూపం లేని బ్రహ్మలో స్థితమైన ఈ జగత్తు కూడా బ్రహ్మమయమే.
యేషామ్ అస్తి జగత్స్వప్నస్ తే స్వప్నపురుషా మిథః । న సన్త్య్ ఆత్మని మిథ్యాఙ్గా నాస్మాస్వ్ అమ్బరపుష్పవత్
ఎవరికి ఈ జగత్తు కలలాంటిదిగా అనిపిస్తుందో, వారు ఒకరినొకరు కలలో కనిపించే వ్యక్తుల్లా ఉంటారు. ఆత్మలో ఈ తప్పుడు అవయవాలు లేవు; ఆకాశంలో పువ్వులు లేనట్టు మనలో కూడా లేవు.
మయి బ్రహ్మైకరూపం తే శాన్తమ్ ఆకాశకోశవత్ । వాయౌ స్పన్దైర్ ఇవాభిన్నైర్ వ్యవహారశ్ చ తైర్ మయి
నా దృష్టిలో వారు ఒక్కటే బ్రహ్మస్వరూపంగా, గడపలో ఉన్న ఆకాశంలా శాంతంగా ఉంటారు. వారు నాతో చేసే వ్యవహారాలు గాలిలో అలజడి లాంటి వేరు వేరు చలనలు అయినా, అవన్నీ నాలోనే కలిసిపోతాయి.
అహం తు సన్మయస్ తేషాం స్వప్నస్ స్వప్నవతామ్ ఇవ । తే తు నూనమ్ అసన్తో మే సుషుప్తే స్వప్నకా ఇవ
కానీ వారికోసం నేను వాస్తవంగా ఉన్నదానివంటిది, కలలో ఉన్నవానికి కల నిజమైనట్టు. కానీ నిజంగా, వారు నాకోసం లేరు — నిద్రలో కలలో కనిపించే రూపాల్లా.
తైస్ తు యో వ్యవహారో మే తద్ బ్రహ్మ బ్రహ్మణి స్థితమ్ । తే యత్ పశ్యన్తి పశ్యన్తు తత్ తైర్ అలమ్ అలం మమ
వారు నాతో చేసే వ్యవహారం అన్నీ బ్రహ్మంలోనే బ్రహ్మంగా నిలిచినట్టే. వారు ఏది చూస్తారో అది చూసుకోనివ్వు — అది వారికి చాలును, నాకు కూడా చాలును.
అహమ్ ఆత్మని నైవాస్మి బ్రహ్మసత్తేయమ్ ఆతతా । త్వదర్థం సముదేతీవ తథారూపైవ వాగ్ ఇయమ్
నేను ఆత్మలో వేరుగా లేను; ఈ బ్రహ్మసత్త్వం అన్నింటినీ వ్యాపించి ఉంది. నీకోసం ఇది ఉద్భవించినట్టు కనిపిస్తుంది, అందుకే ఈ మాట కూడా అలా ఉద్భవించినట్టు అనిపిస్తుంది.
అనిరుద్ధస్య రుద్ధస్య శుద్ధసంవిన్మయాత్మనః । న భోగేచ్ఛా న మోక్షేచ్ఛా హృది స్ఫురతి తద్విదః
యవ్వనంగా, నిర్బంధంగా, శుద్ధమైన చైతన్య స్వరూపుడైన వానికి, మనసులో భోగాల కోరికా, మోక్షం కోరికా కలగవు.
స్వభావమాత్రాయత్తే ఽస్మిన్ బన్ధమోక్షక్రమే నృణామ్ । కదర్థనేత్య్ అహో మోహాద్ గోష్పదే ఽప్య్ ఉదధిభ్రమః
ఈ బంధన–మోక్షాల వ్యవహారం అంతా సహజ స్వభావానికే ఆధారంగా ఉండగా, మనుషులు మాయ వల్ల, ఆవు అడుగులోనే సముద్రం ఉందని ఊహించడమే ఎంత ఆశ్చర్యమో!
అభావసాధనే మోక్షే భావోపశమరూపిణి । న ధనాన్య్ ఉపకుర్వన్తి న మిత్రాణి న చ క్రియాః
అసలు లేనిదే సత్యమని గ్రహించి, అన్ని భావాలు శాంతించిపోయినప్పుడు, ధనం, స్నేహితులు, లేదా పనులు ఏవీ ఉపకరించవు.
తైలబిన్దుర్ భవత్య్ ఉచ్చైశ్ చక్రమ్ అప్పతితో యథా । తథాశు చేత్యసఙ్కల్పే స్థితా భవతి చిజ్ జగత్
నూనె బొట్టు నీటిలో పడితే ఎత్తుగా లేచినట్టు, చక్రం నీటిని తాకితే తిరిగినట్టు, మనస్సులో వస్తువుల ఆలోచన పుట్టినప్పుడు, చైతన్యం వెంటనే జగత్తుగా మారిపోతుంది.
జాగ్రతి స్వప్నవృత్తాన్తస్థితిర్ యాదృగ్రసా స్మృతౌ । తాదృగ్రసాహన్త్వజగజ్జాలసంస్థా వివేకినః
ఎలాగైతే మేల్కొన్నపుడు కలలో జరిగిన సంగతులు జ్ఞాపకంగా మిగిలిపోతాయో, అలాగే వివేకి మనిషికి ఈ లోకపు అస్తిత్వం, 'నేను' అనే భావన కూడా కేవలం జాడలుగా మాత్రమే మిగిలిపోతాయి.
తేనైవాభ్యాసయోగేన యాతి తత్ తనుతాం తథా । యథా నాహం న సంసారశ్ శాన్తమ్ ఏవావశిష్యతే
ఇలా పదే పదే అభ్యాసం వల్ల ఆ స్థితి మరింత సూక్ష్మంగా మారుతుంది. అప్పుడు 'నేను' అనే భావన కూడా ఉండదు, లోకం కూడా ఉండదు, కేవలం శాంతి మాత్రమే మిగులుతుంది.
యదా యదా స్వభావార్కస్ స్థితిమ్ ఏతి తదా తదా । భోగాన్ధకారో గలతి న సన్న్ అప్య్ అనుభూయతే
ఎప్పుడైతే మన సహజ స్వరూపం సూర్యుడిలా వెలుగుతుందో, అప్పుడు అనుభవాల అంధకారం తొలగిపోతుంది. అప్పుడే అసత్యమైనదీ అనుభూతికి రాదు.
సో ఽయమ్ అహన్తారహితస్ స్ఫురతి సృతౌ భవతి భాసతే చ తథా । బుద్ధ్యాదికరణనికరో యస్మాద్ దీపాద్ ఇవాలోకః
ఈ విధంగా, అహంకారం లేని ఆ స్వరూపం ప్రకాశిస్తుంది, సృష్టిలో వెలుగుతుంటుంది. దీపం నుండి వెలుగు పుట్టినట్లు, ఆత్మ నుండి బుద్ధి మొదలైన అన్ని ఉపకరణాలు వెలుగుతుంటాయి.
రూపాలోకమనస్కారబుద్ధ్యాదీన్ద్రియవేదనమ్ । స్వరూపం విదుర్ అమ్లానమ్ అస్వభావస్య వస్తునః
రూపం, చూపు, మనస్సు, బుద్ధి, ఇతర ఇంద్రియాల అనుభవం — ఇవన్నీ స్వభావం లేని ఆ వస్తువు యొక్క ఎప్పటికీ మాయకాని అసలు స్వరూపంగా తెలుసుకోవాలి.
అస్వభావతనుత్వేన స్వభావస్థితిశాన్తతా । యదోదేతి తదా సర్గో భ్రమాభḫ ప్రతిభాసతే
ఏదైనా వస్తువుకి అసలు స్వభావం లేకపోవడం వల్ల, మనసు తన నిజ స్వరూపంలో స్థిరంగా, శాంతిగా ఉండగానే, ఈ సృష్టి అన్నీ కేవలం మాయలా కనిపిస్తాయి.
యదా స్వభావవిశ్రాన్తిస్ స్థితిమ్ ఏతి శమాత్మికా । జగద్ దృశ్యం తదా స్వప్నస్ సుషుప్త ఇవ శామ్యతి
మనసు తన స్వభావంలో విశ్రాంతి పొంది, శాంతి పొందినప్పుడు, ఈ జగత్తు మనకెదురుగా కనబడే దృష్టి, నిద్రలో కలలాగే, మాయమై పోతుంది.
భోగా భవమహారోగా బన్ధవో దృఢబన్ధనమ్ । అనర్థాయార్థసమ్పత్తిర్ ఆత్మనాత్మని శామ్యతామ్
భోగాలు ఈ జన్మలో పెద్ద వ్యాధిలా ఉంటాయి; బంధువులు గట్టి బంధనాలు; ధనం సంపాదన కూడా కష్టాలకు కారణమవుతుంది — ఇవన్నీ మన ఆత్మలో, ఆత్మలోనే శాంతించిపోవాలి.
అస్వభావాత్మతా సర్గస్ స్వభావైకాత్మతా శివః । భూయతాం పరమవ్యోమ్నా శామ్యతాం మేహ తామ్యతామ్
ఈ సృష్టి సహజ స్వభావం లేని దానిగా భావించాలి. శుభం అనగా నిజ స్వభావంలో ఏకత్వమే. ఈ సమస్తం పరమాకాశంలో లీనమై పోవాలి. ఈ బాధలు అంతా శాంతించాలి.
నాత్మానమ్ అవగచ్ఛామి న దృశ్యం న జగద్భ్రమమ్ । బ్రహ్మ శాన్తం ప్రవిష్టో ఽస్మి బ్రహ్మైవాస్మి నిరామయః
నేను నన్ను నేను చూడటం లేదు, కనబడేదాన్ని కూడా కాదు, ఈ లోక మాయను కూడా కాదు. నేను శాంతమైన బ్రహ్మంలో లీనమయ్యాను. నేను బ్రహ్మమే, నాకెలాంటి వ్యాధి లేదు.
త్వమ్ ఏవ పశ్యసి త్వత్త్వం మత్త్వశబ్దార్థజృమ్భితమ్ । పశ్యామి శాన్తమ్ ఏవాహం కేవలం పరమం నభః
నీవే నీ స్వరూపాన్ని చూస్తున్నావు, 'నీవు', 'నేను' అనే పదాల అర్థంగా అది వెలుగుతుంది. నేను మాత్రం శాంతమైన పరమాకాశాన్ని మాత్రమే చూస్తున్నాను.
బ్రహ్మణ్య్ ఏవ పరాకాశే రూపాలోకమనోమయాః । విభ్రమాస్ తవ సఞ్జాతాẖ కల్పస్పన్దా ఇవానిలే
బ్రహ్మంలోనే, ఆ పరమాకాశంలో, రూపం, దృష్టి, మనస్సుతో కూడిన నీ భ్రమలు పుట్టుకొస్తున్నాయి. అవి గాలిలో కల్పన తడబాటు లాగా ఉంటాయి.
బ్రహ్మాత్మా వేత్తి నో సర్గం సర్గాత్మా బ్రహ్మ వేత్తి నో । సుషుప్తో వేత్తి న స్వప్నం స్వప్నస్థో న సుషుప్తకమ్
బ్రహ్మస్వరూపంలో ఉన్న ఆత్మ సృష్టిని తెలుసుకోదు; సృష్టిస్వరూపంలో ఉన్న ఆత్మ బ్రహ్మను తెలుసుకోదు. గాఢ నిద్రలో ఉన్నవాడు కలను గుర్తించడు; కలలో ఉన్నవాడు గాఢ నిద్రను గుర్తించడు.
ప్రబుద్ధో బ్రహ్మజగతోర్ జాగ్రత్స్వప్నదృశోర్ ఇవ । రూపం జానాతి వారూపం జీవన్ముక్తḫ ప్రశాన్తధీః
ఎలా మేలుకున్నవాడు జాగ్రత్త స్థితి, కల స్థితి రెండింటినీ తెలుసుకోగలడో, అలాగే బ్రహ్మాన్ని తెలుసుకున్న, ప్రశాంతమైన మనస్సు కలిగిన జీవన్ముక్తుడు రూపాన్ని, రూపరహితాన్ని రెండింటినీ తెలుసుకుంటాడు.
యథాభూతమ్ ఇదం సర్వం పరిజానాతి బోధవాన్ । సంశామ్యతి చ శుద్ధాత్మా శరదీవ పయోధరః
ఎవడు బోధతో ఉన్నాడో అతడు ఈ సమస్తాన్ని యథార్థంగా తెలుసుకుంటాడు; శుద్ధాత్మ ప్రశాంతంగా మారుతుంది, శరదృతువులో మేఘం కరిగిపోవడంలా.
స్మృతిస్థẖ కల్పనాస్థో వా యథాఖ్యాతశ్ చ సఙ్గరః । సదసద్ భ్రాన్తతామాత్రం తథాహన్త్వజగద్భ్రమః
స్మృతిలో ఉన్నా, ఊహలో ఉన్నా, ఉపదేశంలో చెప్పినట్టైనా, సత్యం అసత్యం అనే కలహం కేవలం మాయ మాత్రమే. అలాగే 'నేను' అనే భావన, జగత్తు అనే భావన కూడా భ్రమే.
ఆత్మన్య్ అపి నాస్తి హి యా ద్రష్టా యస్యా న విద్యతే కశ్చిత్ । న చ శూన్యం నాశూన్యం భ్రాన్తిర్ ఇయం భాసతే సేతి
ఆత్మలో కూడా చూసేవాడు ఎవ్వరూ లేరు, చూసే వస్తువు కూడా లేదు. ఇది శూన్యమూ కాదు, శూన్యముకాదు కూడా కాదు. ఇలా కనిపించేది కేవలం మాయ మాత్రమే.
అస్వభావస్వభావో ఽయం సర్గో ఽహన్తాదివేదనః । స్వభావైకస్వభావేన నిర్వాణీక్రియతాం స్వయమ్
ఈ సృష్టి, 'నేను' అనే భావన మొదలైనవి నిజమైన స్వభావం లేనివే. ఒక్కటే నిజమైన స్వభావంతో మనమే ముక్తిని పొందాలి.