న చిద్ అప్రతిబిమ్బాస్తి దృశ్యాభావాద్ ఋతే క్వచిత్ । క్వ వినా ప్రతిబిమ్బేన కిలాదర్శో ఽవతిష్ఠతే
ఏదైనా వస్తువు లేకుండా ఎక్కడా చైతన్యానికి ప్రతిబింబం ఉండదు. ప్రతిబింబం లేకుండా అద్దం ఎలా ఉంటుందో చెప్పు.
జగన్నామ్నో ఽస్య దృశ్యస్య సత్తాసమ్భవనం వినా । బుధ్యతే పరమం తత్త్వం న కదాచన కేనచిత్
ఈ జగత్తు అనే కనిపించే ప్రపంచం ఉండే అవకాశం లేకుండా, ఎవరూ పరమసత్యాన్ని గ్రహించలేరు.
ఇయతో దృశ్యజాలస్య బ్రహ్మాణ్డస్య జగత్స్థితేః । మునే కథమ్ అసత్తాస్తి క్వ మేరుస్ సర్షపోదరే
ఈ ప్రపంచం, ఈ బ్రహ్మాండంలో ఉన్న ఎన్నో రూపాలు ఉన్నప్పుడు, అసత్త్వం ఎలా ఉంటుంది? మునీశ్వరా, మెరుపర్వతం మినప్పప్పులో ఎక్కడ ఉంటుంది?
దినాని కతిచిద్ రామ యది తిష్ఠస్య్ అఖిన్నధీః । సాధుసఙ్గమసచ్ఛాస్త్రపరమస్ తద్ అహం క్షణాత్
ఓ రామా, కొన్ని రోజులు నీవు అలసట లేకుండా, మంచి వారి సాంగత్యం మరియు సత్యమైన శాస్త్రాలలో మనస్సు నిలిపితే, వెంటనే నేను—
ప్రమార్జయామి తే దృశ్యం బోధే మృగజలం యథా । దృశ్యాభావే ద్రష్టృతా చ శామ్యేద్ బోధో ఽవశిష్యతే
నీవు చూస్తున్న ఈ జగత్తును, మృగజలాన్ని జ్ఞానంతో తొలగించినట్లు, నేను పూర్తిగా తొలగిస్తాను. చూడదగినది లేకపోతే, చూసే భావన కూడా పోతుంది; చివరికి మిగిలేది స్వచ్ఛమైన చైతన్యమే.
ద్రష్టృత్వం సతి దృశ్యే ఽస్మిన్ దృశ్యత్వం సత్య్ అవేక్షకే । ఏకత్వం సతి హి ద్విత్వే ద్విత్వం చైకత్వవేదనే
ఏదైనా చూడదగినది ఉన్నప్పుడే చూసే భావన ఉంటుంది; చూసేవాడు ఉన్నప్పుడే చూసే వస్తువు ఉంటుంది. ఏకత్వం ఉన్నప్పుడే ద్వైతం ఉంటుంది; ద్వైతాన్ని తెలుసుకున్నప్పుడే ఏకత్వం తెలుస్తుంది.
ఏకాభావే ద్వయోర్ ఏవ సిద్ధిర్ భవతి నాత్ర హి । ద్విత్వైక్యద్రష్టృదృశ్యత్వక్షయే సద్ అవశిష్యతే
ఒకటి లేకపోతే రెండింటి ఉనికీ ఉండదు. చూసేవాడు, చూసే వస్తువు, ఏకత్వం, ద్వైతం అన్నీ పోయినప్పుడు, చివరికి మిగిలేది పరిపూర్ణమైన సత్త్వమే.
అహన్తాది జగద్దృశ్యం సర్వం తే మార్జయామ్య్ అహమ్ । అత్యన్తాసత్త్వసంవిత్త్యా మనోమకురతో మలమ్
నీవు అనుభవిస్తున్న 'నేను' అనే భావన మొదలుకొని, ఈ జగత్తులో కనిపించే అన్నిటినీ, అవి అసలు లేవన్న పరిపూర్ణమైన జ్ఞానంతో, అద్దంలో మలినాన్ని తుడిచేసినట్లు, నేను పూర్తిగా తొలగిస్తాను.
నాసతో విద్యతే భావో నాభావో విద్యతే సతః । యత్ తు నాస్తి స్వభావేన కః క్లేశస్ తత్ప్రమార్జనే
అసత్యానికి అసలు ఉనికే లేదు, సత్యానికి అసలు లేనిది ఉండదు. సహజంగా లేనిది తొలగించడానికి ఏ కష్టం అవసరం?
జగద్ ఆదావ్ అనుత్పన్నం యచ్ చేదం దృశ్యతే తతమ్ । తత్ స్వాత్మన్య్ ఏవ విమలే బ్రహ్మ చిత్త్వాత్ స్వబృంహితమ్
ప్రపంచం మొదట్లో పుట్టలేదు. ఇప్పుడు కనిపిస్తున్నదంతా స్వచ్ఛమైన బ్రహ్మమే, తన చైతన్యంతో విస్తరించింది.
జగన్ నామ న చోత్పన్నం న చాస్తి న చ దృశ్యతే । హేమ్నీవ కటకాదిత్వం కిమ్ ఏతన్మార్జనే శ్రమః
ప్రపంచం అనే పేరు ఉన్నది పుట్టలేదు, లేదు, కనిపించదు కూడా. బంగారానికి కడగడం, వడివడిగా చేయడం లాంటిది లేదు కదా, దాన్ని తొలగించడానికి ఎందుకు శ్రమపడాలి?
తథైతద్ విస్తరేణేహ వక్ష్యామో బహుయుక్తిభిః । అబాధితం యథా నూనం స్వయమ్ ఏవానుభూయతే
ఇది స్పష్టంగా, అనేక కారణాలతో, పూర్తిగా వివరించబడుతుంది. అందరూ అనుభవించేటట్టు, ఎలాంటి సందేహం లేకుండా తెలుసుకునేలా చెబుతాను.
ఆదావ్ ఏవ హి నోత్పన్నం యత్ తస్యేహాస్తితా కుతః । కుతో మరౌ జలసరిద్ ద్వితీయేన్దౌ కుతో గ్రహః
ప్రారంభంలో ఏది కలగలేదు, అది ఇప్పుడు ఎలా ఉంటుంది? మాయలో నది ఎలా ఉంటుందో, రెండవ చంద్రుడు లేదా గ్రహం ఎలా ఉంటాయో, అలాగే ఇది కూడా ఉండదు.
యథా వన్ధ్యాసుతో నాస్తి యథా నాస్తి మరౌ జలమ్ । యథా నాస్తి నభోవృక్షస్ తథా నాస్తి జగద్భ్రమః
ఎలా వంధ్యకు కొడుకు ఉండదు, మాయలో నీరు ఉండదు, ఆకాశంలో చెట్టు ఉండదు, అలాగే జగత్తు అనే మాయ కూడా నిజంగా ఉండదు.
యద్ ఇదం దృశ్యతే రామ తద్ బ్రహ్మైవ నిరామయమ్ । ఏతత్ పురస్తాద్ వక్ష్యామో యుక్తితో న గిరైవ వః
రామా, ఇక్కడ కనిపించేది శుద్ధమైన బ్రహ్మమే. దీని అర్థాన్ని మేము ముందు వివరణతో చెప్పబోతున్నాం, మాటలతో కాదు.
యన్ నామ యుక్తిభిర్ ఇహ ప్రవదన్తి తజ్జ్ఞాస్ తత్రావహేలనమ్ అయుక్తమ్ ఉదారబుద్ధేః । యో యుక్తియుక్తమ్ అవమత్య విమూఢబుద్ధ్యా కష్టావహో భవతి తం విదుర్ అజ్ఞమ్ ఏవ
ఈ లోకంలో జ్ఞానులు యుక్తితో చెప్పింది, మంచి బుద్ధి ఉన్నవాడు తక్కువగా చూడకూడదు. యుక్తి ఉన్నదాన్ని పట్టించుకోకుండా, మూర్ఖ బుద్ధితో నిర్లక్ష్యం చేసినవాడు, తనకే బాధ తెచ్చుకుంటాడు; అలాంటి వాడిని అజ్ఞాని అంటారు.
కయైతజ్ జ్ఞాయతే యుక్త్యా కథమ్ ఏతత్ ప్రసిధ్యతి । న్యాయే ఽనుభూత ఏతస్మిన్ న జ్ఞేయమ్ అవశిష్యతే
ఇది ఎలా తెలుసుకోవచ్చు? ఇది ఎలా నిశ్చయమవుతుంది? యుక్తితో అనుభవించినప్పుడు, ఇకపై తెలుసుకోవాల్సింది ఏమీ మిగలదు.
బహుకాలమ్ ఇయం రూఢా మిథ్యాజ్ఞానవిషూచికా । జగన్నామ్నీ విచారాఖ్యాద్ ఋతే మన్త్రాన్ న శామ్యతి
ఈ తప్పుడు జ్ఞాన జ్వరం చాలా కాలంగా లోనై, జగత్తు అనే పేరుతో నిలిచి ఉంది. దీనికి విచారణ తప్ప, మంత్రాల పఠనంతో ఉపశమనం కలగదు.
వదామ్య్ ఆఖ్యాయికా రామ యా ఇమా బోధసిద్ధయే । తాశ్ చేచ్ ఛృణోషి తత్ సాధో ముక్త ఏవాసి బుద్ధిమాన్
రామా! జ్ఞానం సిద్ధించేందుకు నేను కొన్ని కథలు చెబుతాను. వాటిని నీవు శ్రద్ధగా వినితే, నీవు నిజంగా ముక్తుడవూ, జ్ఞానవంతుడవూ అవుతావు.
నో చేద్ ఉద్వేగశీలత్వాద్ అర్ధాద్ ఉత్థాయ గచ్ఛసి । తత్ తిర్యగ్ధర్మిణస్ తే ఽద్య కిఞ్చిన్ నాపి తు సేత్స్యతి
వినకపోతే, నీ మనస్సు చంచలత్వం వల్ల నీవు మధ్యలోనే లేచి వెళ్ళిపోతావు. అప్పుడు ఈ రోజు నీకు ఉన్నత మార్గంలో ఏమి లాభించదు.
యో ఽయమ్ అర్థం ప్రార్థయతే తదర్థం యతతే తథా । సో ఽవశ్యం తద్ అవాప్నోతి న చేచ్ ఛ్రాన్తో నివర్తతే
ఎవరైనా ఏదైనా లక్ష్యాన్ని కోరుకుని, దానికి తగినట్టుగా ప్రయత్నిస్తే, అలాంటి వ్యక్తి తప్పక ఆ లక్ష్యాన్ని సాధిస్తాడు. కానీ, మధ్యలో అలసిపోయి వదిలేస్తే మాత్రం, అది సాధ్యం కాదు.
సాధుసఙ్గమసచ్ఛాస్త్రపరో భవసి రామ చేత్ । తద్ దినైర్ ఏవ నో మాసైః ప్రాప్నోషి పరమం పదమ్
రామా, నువ్వు మంచి వాళ్లతో స్నేహం చేసి, సత్యమైన గ్రంథాలను ఆచరిస్తే, నెలలు కాదు, కొన్ని రోజుల్లోనే పరమ పదాన్ని పొందగలవు.
ఆత్మజ్ఞానప్రబోధాయ శాస్త్రం శాస్త్రవిదాం వర । కింనామ తత్ ప్రధానం స్యాద్ యస్మిఞ్ జ్ఞాతే న శోచ్యతే
శాస్త్రాలలో నిపుణుడవైనవాడా, ఆత్మజ్ఞానం కలిగించేందుకు ఏది ప్రధానమైన గ్రంథమో, దాన్ని తెలుసుకుంటే ఇక దుఃఖించాల్సిన అవసరం ఉండదా?
ఆత్మజ్ఞానప్రధానానామ్ ఇదమ్ ఏవ మహామతే । శాస్త్రాణాం పరమం శాస్త్రం మహారామాయణాభిధమ్
మహామతివంతుడా, ఆత్మజ్ఞానాన్ని ప్రధానంగా కోరుకునేవారికి, ఈ మహారామాయణమే శాస్త్రాలలో శ్రేష్ఠమైనది.
ఇతిహాసోత్తమాద్ అస్మాత్ పరో బోధః ప్రవర్తతే । సర్వేషామ్ ఇతిహాసానామ్ అయం సార ఉదాహృతః
ఈ గొప్ప కథ ద్వారా ఉన్నతమైన జ్ఞానం కలుగుతుంది. అన్ని పురాణాల సారాంశం ఇదే అని ప్రకటించబడింది.
శ్రుతే ఽస్మిన్ వాఙ్మయే యస్మాజ్ జీవన్ముక్తత్వమ్ అక్షతమ్ । ఉదేతి స్వయమ్ ఏవాత ఇదమ్ ఏవాతిపావనమ్
ఈ గ్రంథంలో జీవన్ముక్తి స్థితి పూర్తిగా వివరించబడింది కాబట్టి, ఇది అత్యంత పవిత్రమైనది, సహజంగా వెలువడింది.
స్థితమ్ ఏవాస్తమ్ ఆయాతి జగద్ దృశ్యం విచారణాత్ । యథా స్వప్నే పరిజ్ఞాతే స్వప్నార్థాద్ ఏవ భావనా
విచారణ వల్ల, కనిపించే జగత్తు స్థిరంగా ఉన్నట్టు అనిపించినా, అది అంతమవుతుంది. కలలోని వస్తువులు కల అని తెలిసిన వెంటనే ఎలా మాయమవుతాయో అలాగే.
యద్ ఇహాస్తి తద్ అన్యత్ర యన్ నేహాస్తి న తత్ క్వచిత్ । ఇమం సమస్తవిజ్ఞానశాస్త్రకోశం విదుర్ బుధాః
ఇక్కడ ఉన్నదేదైనా ఎక్కడైనా ఉంటుంది; ఇక్కడ లేనిదేదీ ఎక్కడా ఉండదు. ఈ సంగ్రహాన్ని సమస్త విజ్ఞానశాస్త్రాల నిధిగా జ్ఞానులు భావిస్తారు.
య ఇదం శృణుయాన్ నిత్యం తస్యోదారచమత్కృతేః । బాలస్యాపి పరం బోధం బుద్ధిర్ ఏతి న సంశయః
ఈ ఉపదేశాన్ని ఎవరైనా ప్రతిరోజూ వినితే, చిన్నపిల్లయినా సరే, అతనికి ఉన్నతమైన జ్ఞానం, అద్భుతమైన ఆశ్చర్యభావం కలుగుతాయి — ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు.
యస్మై నేదం త్వ్ అభవ్యాయ రోచతే దుష్కృతోదయాత్ । విచారయతు యత్ కిఞ్చిత్ స శాస్త్రం జ్ఞానవాఙ్మయమ్
ఎవరైనా పూర్వజన్మలో చేసిన చెడు పనుల వల్ల మనస్సు సిద్ధంగా లేకపోతే, ఈ ఉపదేశం అతనికి నచ్చకపోతే, అతను తనకు ఇష్టమైన ఏ జ్ఞానగ్రంథమైనా చదవవచ్చు.