యథా యథాస్య పుంసో ఽన్తర్ ఇచ్ఛా సముపశామ్యతి । తథా తథాస్య కల్యాణం మోక్షాయ పరివర్ధతే
ఒక మనిషి లోపల ఆశ ఎంత తగ్గుతుందో, అంతగా అతని మోక్షానికి కలిగే శ్రేయస్సు పెరుగుతుంది.
ఆత్మనో నిర్వివేకస్య యద్ ఇచ్ఛాపరిపూరణమ్ । సంసారవిషవృక్షస్య తద్ ఏవ పరిషేచనమ్
ఆత్మను గుర్తించని వాడికి ఆశలు నెరవేర్చడం అంటే సంసారమనే విషవృక్షాన్ని నీరు పోయడమే.
హృద్వృక్షజాస్ స్వసుఖదుẖఖకుబీజకోశ్యో వైరాద్ ఇవాశయకృతాద్ అశుభాచ్ ఛుభాచ్ చ । ఆసాద్య దుష్కృతకృశానుశిఖాశ్ శితాన్తా ఇచ్ఛాశ్ ఛమచ్ఛమితి పుంస్పశుమ్ ఆదహన్తి
మనసులోని వృక్షం నుంచి పుట్టే కోరికలు, సుఖదుఃఖాల విత్తనాలతో, మంచిదైనా చెడిదైనా మనసులో కలిగే సంకల్పాల వల్ల ఏర్పడతాయి. అవి చెడు పనుల అగ్ని తాకినప్పుడు, పదే పదే మనిషిని కాల్చుతూ బాధిస్తాయి.
ఇచ్ఛావిషవికారస్య ప్రయోగం యోగనామకమ్ । శాన్తయే శృణు భూయో ఽపి పూర్వమ్ ఉక్తమ్ అపి స్ఫుటమ్
కోరిక అనే విషపు మార్పును శాంతిపరచే మార్గాన్ని, యోగం అని పిలిచే విధానాన్ని, మునుపు చెప్పినప్పటికీ, ఇప్పుడు మళ్లీ స్పష్టంగా విను.
ఆత్మనో వ్యతిరిక్తం చేద్ విద్యతే తద్ ఇహేచ్ఛయా । ఇష్యతామ్ అసతి త్వ్ ఏవం స్వాత్మాన్యత్వే కిమ్ ఇష్యతే
మనకు తప్ప ఇంకేదైనా వేరుగా ఉంటే, దాన్ని ఇక్కడ కోరికతో కోరుకోవచ్చు. కానీ, అలాంటి వేరుదనం లేకపోతే, తనలో తాను ఇంకేమి కోరుకోవాలి?
నిర్భాగావయవా సూక్ష్మా వ్యోమ్నశ్ శూన్యతరైవ చిత్ । సైవాహం జగద్ ఆశాశ్ చ సతీ కిం తత్ తయేష్యతే
చైతన్యం అనేది విడిపోని, భాగాలుగా లేని, ఆకాశం కంటే సూత్ష్మంగా, శూన్యమై ఉంటుంది. అదే నేను, ఇదే జగత్తు, ఇదే ఆశలు. ఇది నిజంగా అర్థమైతే, ఎవరు, ఏమి కోరుకోవాలి?
సా వ్యోమరూపా వ్యోమ్న్య్ ఏవ వేత్తీవావేద్యవేదనా । వ్యోమాత్మ జగదాభాసమ్ అత్రేచ్ఛావిషయో ఽస్తి కః
ఆకాశ స్వరూపమైనది, ఆకాశంలోనే ఉండి, తెలిసినది, తెలిసేవాడు, తెలిసే ప్రక్రియ అన్నీ అదే. మన ఆత్మ ఆకాశమే అయితే, ఇక్కడ కోరదగినది ఏముంది? ఈ లోక రూపం కూడా ఏమిటి?
గ్రాహ్యగ్రాహకసమ్బన్ధẖ కుతశ్ చేద్ ఇతి తన్ న నః । విద్యతే ఽసౌ ప్రసక్తానాం యేషామ్ అస్తి న వేద్మి తాన్
నీకు 'తెలిసేవాడు, తెలిసినది అనే సంబంధం ఎక్కడి నుంచి వస్తుంది?' అని అనిపిస్తే, అది మనకు లేదు. ఆ బంధంలో చిక్కుకున్నవారికే అది ఉంటుంది. అలాంటి వారెవరో నాకు తెలియదు.
గ్రాహ్యగ్రాహకసమ్బన్ధస్ స్వనిష్ఠో ఽపి న లభ్యతే । అసతస్ తు కథం లాభẖ కేన లబ్ధో ఽసితశ్ శశీ
తెలిసేవాడు, తెలిసినది అనే సంబంధాన్ని మనలో వెతికినా అది దొరకదు. అసత్యమైనది ఎలా దొరుకుతుంది? నల్లటి చంద్రుడిని ఎవరైనా పట్టుకున్నారా?
ఏషైవ గ్రాహకాదీనాం సత్తా యన్ నామ నిష్ఠతా । స్వభావప్రేక్షయాసత్యా న జానే క్వ ప్రయాన్తి తే
తెలిసేవాడు మొదలైనవాటికి ఉన్నదని అనుకునే స్థితి కేవలం పేరు మాత్రమే. దాని నిజ స్వభావాన్ని చూస్తే అది అసత్యమే. అవి ఎక్కడికి పోతాయో నాకు తెలియదు.
ఏష ఏవ స్వభావో యద్ ద్రష్టృదృశ్యదృశో ఽఖిలాః । జ్ఞాత్వాసత్యా వినిర్వాణమ్ అహన్తాత్మని గచ్ఛతి
ఈ లోకంలో చూసేవాడు, చూసేది, చూడటమే అన్నీ ఒకే స్వభావంతో ఉన్నాయి. వీటి అసత్యత్వాన్ని తెలుసుకున్నవాడు, 'నేను' అనే భావన లేకుండా తనలోనే ముక్తిని పొందుతాడు.
నిర్వాణే నాస్తి దృశ్యాది దృశ్యాదౌ నాస్తి నిర్వృతిః । మిథో ఽనయోర్ అనుభవో న చ్ఛాయాతపయోర్ ఇవ
ముక్తిలో చూసేవాడు, చూసేది లేవు; చూసేదిలో ముక్తి ఉండదు. వీటి అనుభవం పరస్పరం కలగదు, నీడకూ ఎండకూ కలిసి ఉండలేనట్టు.
ఉభే ఏతే మిథో ఽసత్యమ్ అసత్యైవాత్ర నిర్వృతిః । యతో నిర్వాణమ్ అజరమ్ అదుẖఖమ్ అనుభూయతే
ఈ రెండూ పరస్పరం అసత్యమే; ఇక్కడ ముక్తి కూడా అసత్యమే, ఎందుకంటే నిజమైన ముక్తి వృద్ధాప్యమూ, దుఃఖమూ లేని అనుభూతి.
భ్రమభూతం తు దృశ్యాది నిత్యానన్తసుఖప్రదమ్ । అసచ్ చ తద్ భావ్యతాం మా నిర్వాణే స్థీయతామ్ అజే
చూసేవి మొదలైనవి భ్రమ వల్లే కనిపిస్తున్నా, అవి శాశ్వతమైన అపారమైన ఆనందాన్ని ఇస్తున్నట్టు అనిపించవచ్చు. అయినా అవి అసత్యమే. వాటిని అలానే భావించి, జన్మించని ముక్తిలో నిలవాలి.
శుక్తికారుప్యసదృశం ప్రేక్షితం యన్ న లభ్యతే । అర్థకార్య్ అపి తన్ నాస్తి కిమ్ అత్రాపహ్నవేన వః
ముత్యపు గవ్వలో వెండి కనిపించినట్టు, అది నిజంగా దొరకదు కదా. అలాగే, ఎంత కోరుకున్నా, ఆ వస్తువు నిజంగా లేదు. మరి, మీరు ఎందుకు దీనిని తిరస్కరించాలి?
తత్సద్భావాన్ మహద్ దుẖఖమ్ అసద్భావాన్ మహత్ సుఖమ్ । అభావస్ సోపపత్తిస్ తు దృఢతాం యాతి భావనాత్
దాని ఉనికితో గొప్ప బాధ కలుగుతుంది; దాని లేనితనంతో గొప్ప ఆనందం కలుగుతుంది. లేనితనాన్ని యుక్తితో ఆలోచిస్తే, అది మనసులో బలంగా నిలుస్తుంది.
తత్ కిమ్ ఆత్మని బన్ధాయ విదధధ్వం నరాధమాః । స్పష్ట ఏవోపచయదే వస్తున్య్ అస్తమితాపది
ఓ మానవులారా, మీరు మీ ఆత్మకు బంధనాన్ని ఎందుకు వేసుకుంటున్నారు? ఏది నిలిచిపోతుందో దానిలోనే అభివృద్ధి జరుగుతుంది, అంతమైన దానిలో కాదు—ఇది స్పష్టమే.
కార్యకారణతాద్య్ అస్మిన్ సంవిన్మాత్రాత్మకే తతే । మార్గయన్త్య్ అప్రబోధాద్య్ ఏతైర్ మృగైర్ అలమ్ అస్తు నః
ఈ చైతన్యమే పరమసత్యమని తెలిసినవారు, కారణం-కార్యాన్ని వెతకడం లాంటి విషయాలు అజ్ఞానులకు మాత్రమే అవసరం. మనకు అలాంటి అన్వేషణలు అవసరం లేవు.
వ్యోమరూపే కిలైకస్మిన్ సర్వాత్మని తతే సతి । కార్యకారణతాద్యానామ్ ఉక్తీనామ్ ఏవ కẖ క్రమః
ఒకటే ఆకాశస్వరూపమైన పరమాత్మలో అన్నీ లీనమై ఉన్నప్పుడు, కారణం–కార్యం వంటి విషయాల గురించి చెప్పే మాటలకు ఏ విధమైన క్రమం ఉండగలదు?
యో హేతుస్ స్పన్దనే వాయోర్ ద్రవత్వే సలిలస్య చ । శూన్యత్వే నభసస్ సో ఽస్య సర్గాదిత్వే చిదాత్మనః
వాయువుకు కదలికకు కారణం, నీటికి ద్రవత్వానికి కారణం, ఆకాశానికి శూన్యతకు కారణం ఉన్నట్లే, చైతన్య స్వరూపమైన ఆత్మ ఉత్పత్తికి కూడా అదే కారణం.
కార్యకారణభావాది బ్రహ్మైవ సకలం యది । తదా బ్రహ్మణి సర్గాణాం కారణార్థీ విలజ్జతామ్
కారణం–కార్యములన్నీ బ్రహ్మమే అయితే, సృష్టికి కారణం ఏమిటి అని వెతికేవారు బ్రహ్మంలోనే సిగ్గుపడాలి.
న దుẖఖమ్ అస్తి న సుఖం శాన్తం శివమయం జగత్ । నాస్తి విన్మాత్రతాన్యత్వమ్ అత ఇచ్ఛోదయẖ కుతః
ఇక్కడ నొప్పి లేదు, సుఖం లేదు; ఈ జగత్తు శాంతంగా, మంగళకరంగా ఉంది. శుద్ధ చైతన్యంలో భేదం లేదు, అప్పుడు కోరికలు ఎలా పుట్టగలవు?
మృద్దేహయోధసేనాయాం న మృణ్మాత్రేతరద్ యథా । న సజ్జగదహన్తాదౌ దృశ్యే బ్రహ్మేతరత్ తథా
మట్టి దేహాలతో కూడిన సైన్యంలో మట్టికంటే వేరేది ఏదీ లేకపోవడం లాగానే, ఈ ప్రపంచంలో 'నేను' అనే భావం, ఇతరత్వం వంటివి కనిపించినా, వాటిలో పరబ్రహ్మమే తప్ప వేరొకటి లేదు.
ఏవం చేత్ తద్ ఉదేత్వ్ ఇచ్ఛా మా వోదేతు మునీశ్వర । సా తు బ్రహ్మైవ కో ఽర్థస్ స్యాద్ అస్యా విధినిషేధనైః
ఇలా అయితే, మహర్షీ, కోరిక కలిగినా లేకపోయినా పరవాలేదు; అది కూడా పరబ్రహ్మమే. దానికి నియమాలు పెట్టడం, నిషేధించడం వల్ల ఏమి ప్రయోజనం?
జ్ఞతాయాం సమ్ప్రబుద్ధాయామ్ ఇచ్ఛా బ్రహ్మైవ నేతరత్ । యథాసి బుద్ధవాన్ రామ తత్ సత్యం కిం త్వ్ ఇదం శృణు
పూర్తిగా జ్ఞానం కలిగినప్పుడు, కోరిక కూడా పరబ్రహ్మమే, వేరేది కాదు. రామా, నీవు అర్థం చేసుకున్నట్లు ఇది నిజమే; అయినా, ఇది కూడా విను.
యదా యదా జ్ఞతోదేతి శామ్యతీచ్ఛా తదా తదా । వస్తుస్వభావాద్ ఉదయత్య్ ఆదిత్యే యామినీ యథా
ఎప్పుడు జ్ఞానం ఉద్భవిస్తుందో, అప్పుడు కోరిక స్వయంగా శాంతిస్తుంది. అది సూర్యుడు ఉదయించినప్పుడు రాత్రి తన స్వభావం వల్ల మాయమయ్యే విధంగా జరుగుతుంది.
యథా యథోదయో జ్ఞప్తేర్ ద్వైతశాన్తిస్ తథా తథా । వాసనావిలయశ్ చైవ కథమ్ ఇచ్ఛోదయో భవేత్
జ్ఞానం ఎంత పెరుగుతుందో, అంతగా ద్వైత భావన తగ్గిపోతుంది. అలాగే మనసులో ఉన్న వాసనలూ క్రమంగా మాయమవుతాయి. అలాంటప్పుడు కోరికలు ఎలా ఉద్భవించగలవు?
తస్యావిద్యోపశాన్తేయం నిర్మలా ముక్తతోదితా । అశేషదృశ్యవైరస్యాద్ యస్యేచ్ఛోదేతి న క్వచిత్
అజ్ఞానం శాంతమయ్యాక, ఈ స్వచ్ఛమైన విముక్త కోరిక కలుగుతుంది. కాని, చూసే ప్రతిదానిపట్ల పూర్తిగా ఆసక్తి లేకపోవడం వల్ల, అలాంటి వ్యక్తికి ఎక్కడా కోరికలు పుట్టవు.
విరక్తతాస్య నో దృశ్యే న చాప్య్ అత్రాస్య రక్తతా । కేవలం జ్ఞాయ దృశ్యశ్రీస్ స్వదతే న స్వభావతః
ఆయనకి కనిపించే విషయాల్లో ఆసక్తి గానీ, విరక్తి గానీ ఉండదు. కేవలం జ్ఞానంతోనే చూసే ప్రపంచ సౌందర్యాన్ని ఆస్వాదిస్తాడు, అది సహజంగా కలిగిన ఆనందం కాదు.
కాకతలీయయోగేన పరప్రేరణయాథ వా । యది కిఞ్చిత్ కదాచిచ్ చ సమ్యగ్ ఇచ్ఛతి వా న వా
ఏదైనా యాదృచ్ఛికంగా, లేక ఇతరుల ప్రేరణతో, అప్పుడప్పుడూ ఏదైనా కోరిక కలిగినా, అది సరైనదా కాదా అనేది ముఖ్యం కాదు — అలాంటివి అరుదుగా మాత్రమే వస్తాయి.