బాలచిన్తాపురం వ్యోమ్ని న కిఞ్చిద్ అపి మే యథా । తథేదం తత్త్వతో విశ్వం సత్యం తు శిశుచేతసి
పిల్లవాడి ఊహలో ఆకాశంలో ఊహించుకున్న నగరం నాకు ఎలా ఏమీ కానట్టుందో, నిజంగా ఈ ప్రపంచం కూడా పిల్ల మనసులో మాత్రమే వాస్తవంగా ఉంటుంది.
అరూపాలోకమననం శిలాపుత్రకసైన్యవత్ । రూపాలోకమనస్కారా భాన్తి కేవాత్ర విశ్వతా
ఆకారరహితాన్ని ధ్యానించడం మట్టి బొమ్మల సైన్యంలా ఉంటుంది. ఆకారాన్ని మనస్సులో ఉంచడం మెరుస్తుంది; ఇందులో ఏ విశ్వతా ఉంది?
రూపాలోకమనస్కారసారో విన్మాత్రతాం వినా । న లభ్యతే సా చ పరం వ్యోమైవాత్ర క్వ విశ్వతా
రూపాన్ని దృష్టి పెట్టి మనస్సులో ఆలోచించే అసలు తత్వం, శుద్ధమైన చైతన్యం లేకుండా లభించదు. ఆ శుద్ధ చైతన్యమే పరమాకాశం. అలాంటప్పుడు ఇక్కడ విశ్వమంతా ఏది?
విదో విత్త్వం జగద్భ్రాన్తిర్ అవిత్త్వం తు న విభ్రమః । విత్త్వావిత్త్వే తదాయత్తే చిన్తాచిన్తే యథా తవ
తెలుసుకోవడం అనేది జ్ఞానం, ఈ లోక భ్రమ అనేది తెలియకపోవడం. కానీ తెలియకపోవడం తప్పు కాదు. తెలుసుకోవడమూ తెలియకపోవడమూ ఆ పరమతత్వంపైనే ఆధారపడి ఉంటాయి. నీకు ఆలోచనలు, ఆలోచనలేకపోవడం ఎలా ఉంటాయో అలాగే.
పరమాకాశరూపత్వాచ్ చిద్వ్యోమ్నో వితతాకృతేః । న స్వభావవిపర్యాసẖ కశ్చిత్ సమ్భవతి క్వచిత్
చైతన్యాకాశానికి పరమాకాశ స్వరూపం ఉండటం వల్ల, అది అన్ని చోట్ల వ్యాపించి ఉంటుంది. అందువల్ల దాని సహజ స్వభావంలో ఎక్కడా ఎలాంటి మార్పు కలుగదు.
తన్మయస్యాస్య విశ్వస్య న స్వభావవికారితా । విద్యతే ప్రేక్ష్యమాణాపి కిమ్ ఉ సాస్య భవిష్యతి
ఈ విశ్వం ఆ పరమతత్వంతోనే ఏర్పడింది కాబట్టి, దాని సహజ స్వభావంలో ఎలాంటి మార్పూ ఉండదు. మనం చూశాకైనా అది మారదు. అలాంటప్పుడు దానికి మార్పు ఎలా సంభవిస్తుంది?
సర్వం చిద్వ్యోమ చైవేదం న సత్ త్వమ్ అహమ్ ఇత్య్ అపి । వికారాద్య్ అపి న జ్ఞప్తావ్ అజ్ఞప్తిం న లభే క్వచిత్
ఈ సర్వం చైతన్యమే. 'నీవు', 'నేను' అనే భావాలకు నిజమైన స్థితి లేదు. మార్పు వల్ల కూడా ఎక్కడా అవగాహన లేని స్థితిని నేను కనుగొనలేదు.
సర్వం శాన్తం శివం శుద్ధం త్వమహన్తాదివిభ్రమమ్ । న కిఞ్చిద్ అపి పశ్యామి వ్యోమజం కాననం యథా
ప్రపంచమంతా శాంతంగా, మంగళకరంగా, పవిత్రంగా ఉంది. 'నీవు', 'నేను' అనే మాయా భావాలు లేవు. ఆకాశంలో అడవి లేనట్టే, నేను ఏదీ కనిపించటం లేదు.
సంవిదాకాశశూన్యత్వం యత్ తద్ విద్ధి వచో మమ । ఇదం త్వత్సంవిదాకాశే స్వయమ్ ఆత్మని తిష్ఠతి
నేను చెప్పింది చైతన్యాకాశపు శూన్యతే అని తెలుసుకో. ఇది నీ స్వంత చైతన్యములో, నీ ఆత్మలోనే స్థిరంగా ఉంది.
పరమ్ ఆహుḫ పదం సద్ యద్ అనిచ్ఛోదయమ్ ఆసితమ్ । పాషాణపురుషస్యేవ చిత్రస్థస్యేవ వాసనమ్
ఇచ్చాప్రేరణ లేకుండా స్థిరంగా ఉండే స్థితిని వారు పరమ పదంగా అంటారు. అది రాళ్ల మనిషి నివాసంలా, చిత్రంలో ఉన్న రూపం వాసంలా ఉంటుంది.
స విశ్రాన్తమనా మౌనీ యస్య ప్రకృతకర్మసు । స్పన్దో దారుమయస్యేవ విగతేచ్ఛమ్ అనాకులమ్
యవనిక మాదిరిగా, మనసు పూర్తిగా విశ్రాంతి చెందినవాడవాడు, మౌనంగా ఉండి, సహజమైన పనుల్లో ఎలాంటి చలనం లేకుండా, కోరికలు లేకుండా, కలవరపడకుండా, చెక్క బొమ్మలా నిశ్చలంగా ఉంటాడు.
అన్తశ్శూన్యం బహిశ్శూన్యం విరసం గతవాసనమ్ । జరద్వేణోర్ ఇవ జ్ఞస్య జీవతో భాతి జీవితమ్
తెలివైనవాడికి జీవితం లోపల, బయటా శూన్యంగా, రుచి లేకుండా, అన్ని వాసనలూ పోయినట్లుగా, పాత బోసిపోయిన వెదురు మాదిరిగా కనిపిస్తుంది.
యస్మై న స్వదతే దృశ్యమ్ అదృశ్యం స్వదతే హృది । సబాహ్యాభ్యన్తరం శాన్తస్ స ఉత్తీర్ణో భవార్ణవాత్
బయట కనిపించేదానిలో ఆసక్తి లేని, హృదయంలో కనిపించని దానిలో ఆనందపడే వాడు, లోపల బయటా ప్రశాంతంగా ఉండి, జనన మరణాల సముద్రాన్ని దాటి వెళ్ళిపోతాడు.
ఉచ్యన్తాం శబ్దజాలాని వంశవద్ గతవాసనమ్ । రసేనానఙ్గలగ్నేన ప్రకృతాన్య్ అన్యచోదనైః
పలుకుబడి అన్నీ శబ్దాల తంతువులే, వాసన పోయిన వంశం లాంటివి. వాటి సహజ అర్థాలు, ఎలాంటి రుచి లేకుండా, ఇంకెవరూ ప్రేరేపించకుండానే ఉంటాయి.
స్పృశ్యన్తాం స్పర్శనీయాని యథాప్రాప్తాన్య్ అవాసనమ్ । కూటాగారవద్ అక్షుబ్ధమ్ అనిచ్ఛమననోదయమ్
ఎదురుగా వచ్చే స్పర్శించదగిన వస్తువులను, మనసులో ఆసక్తి లేకుండా, శాంతంగా, కోరిక లేకుండా, ఉద్వేగం లేకుండా, ఒక మేడలోని మండపంలా గమనించాలి.
స్వాద్యన్తాం రసజాలాని విగతేచ్ఛాభయైషణమ్ । అపగర్వాభిలషణం యథాప్రాప్తాని దర్వివత్
ఎదురుగా వచ్చే రుచులను, ఆశ, భయం, కోరిక లేకుండా, గర్వం లేకుండా, ఆకాంక్ష లేకుండా, ఒక కల్చిలా ఏది వస్తే అది మాత్రమే తీసుకున్నట్టు ఆసక్తి లేకుండా ఆస్వాదించాలి.
దృశ్యన్తాం రూపజాతాని పురḫ ప్రాప్తాన్య్ అవాసనమ్ । అరసం నిర్మనోమానమ్ అగర్ధం చిత్రనేత్రవత్
ముందు కనిపించే రూపాలను, మనసులో ఆసక్తి లేకుండా, రుచి లేకుండా, గర్వం లేకుండా, ఆకర్షణ లేకుండా, ఒక చిత్రాన్ని చూస్తున్న కళ్లలా చూడాలి.
శిఙ్ఘ్యన్తాం గన్ధపుష్పాణి విగతేచ్ఛమ్ అవాసనమ్ । స్పన్దవత్త్వే ఽపి లగ్నాని త్యాగాయ వనవాతవత్
గంధాలు, పువ్వులను కోరిక లేకుండా, ఆసక్తి లేకుండా వాసించాలి. అవి ఎంత ఆకర్షణగా ఉన్నా, అడవి గాలిలా వాటిని వదిలిపెట్టేందుకు సిద్ధంగా ఉండాలి.
ఇతి చేద్ విరసత్వేన బోధయిత్వా చికిత్సితాః । న భోగరోగాస్ తద్ దుẖఖశాన్త్యై నాస్తి కథైవ వః
ఇలా విరక్తతను బోధించి, అనుభవాల వ్యాధులను చికిత్స చేస్తే, మీకు బాధలు మిగిలే మార్గమే ఉండదు.
యస్ స్వాదయన్ భోగవిషం రతిమ్ ఏతి దినే దినే । సో ఽగ్నౌ స్వమూర్ధ్ని జ్వలితే కక్షమ్ అక్షయమ్ ఉజ్ఝతి
ప్రతి రోజు అనుభవాల విషాన్ని ఆస్వాదిస్తూ ఆనందించే వాడు, తన తలపై అగ్ని మండినప్పుడు ఎప్పటికీ తరుగని దావుడిని వదిలిపెడతాడు.
నిరిచ్ఛత్వం సమాధానమ్ ఆహుర్ ఆగమభూషణాః । యథా శామ్యేన్ మనో ఽనిచ్ఛం నోపభోగశతైర్ అపి
శాస్త్రజ్ఞులు, నిరాసక్తతనే నిజమైన స్థిరత అంటారు. మనసు కోరికలు లేకుండా నిశ్చలమైతే, వందలాది అనుభవాలు వచ్చినా శాంతి కలగవు.
ఇచ్ఛోదయో యథా దుẖఖమ్ ఇచ్ఛాశాన్తిర్ యథా సుఖమ్ । తథా న నరకే నాపి బ్రహ్మలోకే ఽనుభూయతే
కోరికలు ఉద్భవించడమే బాధ, కోరికలు శాంతించడమే ఆనందం. ఇదే సత్యం, నరకంలోనైనా, బ్రహ్మలోకంలోనైనా వేరుగా అనుభవించబడదు.
ఇచ్ఛామాత్రం విదుశ్ చిత్తం తచ్ఛాన్తిర్ మోక్ష ఉచ్యతే । ఏతావన్త్య్ ఏవ శాస్త్రాణి తపాంసి నియమా యమాః
మనస్సు అనేది కేవలం మనసులోని సంకల్పమే అని తెలుసుకో. ఆ సంకల్పం శాంతించడమే మోక్షం అంటారు. అన్ని శాస్త్రాలు, తపస్సులు, నియమాలు, యమాలు — ఇవన్నీ కూడా ఇదే విషయాన్ని చెబుతున్నాయి.
యావతీ యావతీ జన్తోర్ ఇచ్ఛోదేతి యథా యథా । తావతీ తావతీ దుẖఖబీజముష్టిḫ ప్రరోహతి
ఎంతమందిలో ఎంతెంత కోరికలు ఉద్భవిస్తాయో, అంతంతగా బాధలకు విత్తనాలు మొలుస్తాయి.
యథా యథేచ్ఛాస్ తనుతాం యాన్తి జన్తోర్ వివేకతః । తథా తథోపశామ్యన్తి దుẖఖచిన్తావిషూచికాః
వివేకంతో మనిషిలో కోరికలు ఎంత తక్కువవుతాయో, అంతగా బాధాకరమైన ఆలోచనల తాపాలు కూడా తగ్గిపోతాయి.
యథా యథేచ్ఛా ఘనతాం యాన్తి లోకస్య రాగిణః । తథా తథా వివర్తన్తే దుẖఖచిన్తావిషోర్మయః
లోకానికి ఆసక్తితో ఉండే మనిషిలో కోరికలు ఎంత పెరుగుతాయో, అంతగా బాధాకరమైన ఆలోచనల అలలు కూడా ఎక్కువవుతుంటాయి.
ఇచ్ఛా చికిత్స్యతే వ్యాధిర్ న స్వయత్నౌషధేన చేత్ । తద్ అత్ర బలవన్ మన్యే విద్యతే నౌషధాన్తరమ్
కోరిక అనేది ఒక వ్యాధిలాంటిది, దానిని మనం మన శక్తితో మాత్రమే మందు వేసుకున్నట్టు నయం చేయలేం. అందుకే, దీన్ని పోగొట్టేందుకు ఇంకొక బలమైన మార్గం ఉండాలి అని నేను అనుకుంటున్నాను.
ఇచ్ఛోపశమనం కర్తుం యది కృత్స్నం న శక్యతే । స్వల్పమ్ అప్య్ అనుగన్తవ్యం మార్గస్థో నావసీదతి
కోరికను పూర్తిగా తగ్గించలేకపోయినా, కొంతైనా తగ్గించాలి. మార్గంలో నిలబడినవాడు ఎప్పుడూ పడిపోవడు.
యస్ త్వ్ ఇచ్ఛాతానవే యత్నం న కరోతి నరాధమః । సో ఽన్ధకూపే స్వమ్ ఆత్మానం దినానుదినమ్ ఉజ్ఝతి
కోరిక తగ్గించేందుకు ఎలాంటి ప్రయత్నం చేయని మనిషి, రోజురోజుకూ తనను తాను చీకటి గుహలో పడేయడం జరుగుతుంది.
దుẖఖప్రసవశాలిన్యా బీజమ్ ఇచ్ఛైవ సంసృతేః । సమ్యగ్జ్ఞానాగ్నిదగ్ధా సా న భూయḫ పరిరోహతి
బాధలకు కారణమైన సంసారానికి విత్తనం కోరికే. అది సరిగ్గా నిజమైన జ్ఞానాగ్నిలో కాలిపోతే, మళ్లీ మొలకెత్తదు.