సతో ఽపి మృణ్మయస్యేవ యస్యాసంవేదనాత్మకమ్ । సాహం జగద్ విగలితం తమ్ ఆహుర్ మునిసత్తమమ్
కలిమట్టి వస్తువులా, ఏదైనా ఉన్నా, అనుభూతి లేకపోతే, 'నేను' అనే భావన, జగత్తు అన్నీ లయమైపోతాయి. దానినే మునులు పరమ స్థితి అంటారు.
యథా శామ్యత్య్ అసఙ్కల్పాత్ సఙ్కల్పనగరం తథా । వేదనోత్థం జగద్ అహం చేతి శామ్యత్య్ అవేదనాత్
ఎలా కల్పనలేని స్థితిలో కల్పిత నగరం నశించిపోతుందో, అలాగే అనుభూతి లేకపోతే, ఈ జగత్తు, 'నేను' అనే భావన, అనుభూతి ద్వారా కలిగే అనుభవాలు కూడా నశించిపోతాయి.
స్వభావవర్జం శబ్దార్థాస్ సర్వ ఏవ సహేతుకాః । స్వభావస్య తు యో హేతుర్ ముక్తేస్ తద్ అనుభావనమ్
పదాలు, వాటి అర్థాలు — ఇవన్నీ సహజ స్వభావం లేకుండా, కారణాల వల్లే ఉత్పన్నమవుతాయి. కానీ, నిజమైన స్వభావానికి కారణం మాత్రం ముక్తి అనుభవమే.
న కస్యచిత్ పదార్థస్య స్వభావో ఽస్తీహ కశ్చన । మహాచిదమ్బుద్రవతాస్ సర్వా ఏవానుభూతయః
ఈ లోకంలో ఏ వస్తువుకి కూడా స్వంత స్వభావం లేదు; అన్ని అనుభవాలు మహా చైతన్య సముద్రంలా ఉంటాయి.
మహాచిదనిలస్పన్దా ఏతా ఏవానుభూతయః । ఏతాస్ తా బ్రహ్మగగనశూన్యతా ఇతి బుధ్యతామ్
ఈ అనుభవాలన్నీ మహా చైతన్య వాయువు అలజడిలాంటివే. ఇవే బ్రహ్మన్ ఆకాశపు శూన్యత అని తెలుసుకో.
వాతస్పన్దావ్ ఇవాభిన్నౌ బ్రహ్మసర్గౌ విభిన్నతా । తయోస్ త్వ్ అసత్యా స్వభ్రాన్తేస్ స్వప్నే స్వమరణోపమా
వాయువు అలజడిలా, బ్రహ్మన్ సృష్టులు వేర్వేరుగా లేవు. వాటి విడదీయబడటం మన భ్రమ మాత్రమే; అది కలలో లేదా తన మరణంలో అనిపించేదానికే సమానం.
భ్రాన్తిస్ తు తావత్ తత్త్వార్థవిచారో యావద్ అస్ఫుటః । విచారే తు స్ఫుటే భ్రాన్తిర్ బ్రహ్మతామ్ ఏవ గచ్ఛతి
వాస్తవ స్వరూపాన్ని గురించి మనలో స్పష్టమైన విచారణ లేకపోతే, అపోహలు మనలో ఉండిపోతాయి. కానీ ఆ విచారణ స్పష్టంగా జరిగితే, ఆ అపోహలు కూడా పరమాత్మ తత్వాన్ని చేరుకుంటాయి.
భ్రాన్తిస్ త్వ్ అసత్యావస్త్వ్ ఏవ ప్రేక్షయాతో న లభ్యతే । శశశృఙ్గవద్ అత్యచ్ఛమ్ అతో బ్రహ్మైవ శిష్యతే
అపోహ అనేది నిజంగా లేనిది. దాన్ని జాగ్రత్తగా పరిశీలిస్తే, అది కనిపించదు. అది కుందేలు కొమ్ముల్లా అసలు ఉండదు. అందువల్ల చివరికి పరమాత్మ మాత్రమే మిగిలిపోతుంది.
అనాదిమధ్యాన్తమ్ అనన్తమ్ అచ్ఛం సమం శివం శాశ్వతమ్ ఏకమ్ ఏవ । సర్వాం జరామోహవికారభారభ్రాన్తిం విముచ్యామ్బరభావమ్ ఏహి
ఆదిలోనూ, మధ్యలోనూ, అంతంలోనూ లేని, అనంతమైన, నిర్మలమైన, సమమైన, మంగళకరమైన, శాశ్వతమైన, ఒక్కటైన ఆకాశ స్వరూపాన్ని పొందు. ముసలితనం, మాయ, మార్పు అనే భారాన్ని వదిలేసి ఆ స్థితికి చేరు.
ప్రాప్తేషు సుఖదుẖఖేషు యో నశ్యతి స నశ్యతి । యో న నశ్యత్య్ అనాశో ఽసావ్ అలం శాస్త్రోపదేశనైః
సుఖం, దుఃఖం వచ్చినప్పుడు ఎవడు నశిస్తాడో, వాడే నిజంగా నశించినవాడు. కాని ఎవడు నశించడో, అతడు నశించని వాడై, వానికి శాస్త్ర బోధలు అవసరం ఉండవు.
యస్య వేచ్ఛోదయస్ తస్య సన్త్య్ అవశ్యం సుఖాదయః । తే చేత్ సామ్యాచ్ చికిత్స్యన్తే పూర్వమ్ ఇచ్ఛైవ సోహ్యతామ్
ఎక్కడైనా కోరిక ఉద్భవిస్తే, అక్కడ ఆనందం మొదలైనవి తప్పక వస్తాయి. వాటిని సమభావంతో ఎదుర్కొంటే, ఆ కోరిక కూడా తట్టుకోలేక పోతుంది.
అహం జగద్ ఇతి భ్రాన్తీ న స్త ఏవ పరే పదే । ఇదం శాన్తమ్ అనాలమ్బం సర్వం నిర్వాణమ్ అవ్యయమ్
‘నేను ప్రపంచం’ అన్న భ్రమ ఉన్నత స్థితిలో ఉండదు. అది నిశ్చలంగా, ఆధారమేమీ లేకుండా, అంతా శాంతంగా, మారని నిర్మలత్వంగా ఉంటుంది.
అహం బ్రహ్మ జగచ్ చేతి శబ్దసన్దర్భవిభ్రమః । సర్వస్మిఞ్ శాన్త ఆకాశే కేన నామోపకల్పితః
‘నేను పరబ్రహ్మ’ లేదా ‘ప్రపంచం’ అనే భావాలు మాటల కలయిక వల్ల కలిగే అయోమయం మాత్రమే. ఆ శాంతమైన విస్తారంలో ఎవరు ఏ పేరైనా పెట్టగలరు?
నేహాస్త్య్ అహం న చ జగన్ న చ బ్రహ్మాదిశబ్దకాః । శాన్తస్యైకస్య సర్వత్వాత్ కర్తా భోక్తేహ కẖ కుతః
ఇక్కడ ‘నేను’ లేదు, ప్రపంచం లేదు, ‘బ్రహ్మ’ మొదలైన పదాలు కూడా లేవు. శాంతమైన ఏకత్వమే అన్నిటిలోనూ వ్యాపించి ఉన్నప్పుడు, ఎవరు చేయువాడు? ఎవరు అనుభవించువాడు? అది ఎక్కడి నుంచి వస్తుంది?
ఉపదేశాతిశాయిత్వాత్ సర్వాపహ్నవ ఏవ యః । కృతో ఽయం స చ సత్యాత్మా స ఏవేహావశిష్యతే
ఉత్తమమైన బోధ వల్ల అన్ని అపోహలు తొలగిపోతాయి. అప్పుడు నిజమైన ఆత్మ మాత్రమే ఇక్కడ మిగిలిపోతుంది.
అగ్రస్థసిద్ధసఞ్చారో జ్ఞాయతే నాపి దారుణః । యథైకపార్శ్వసంసుప్తనరస్వప్నాభ్రగర్జితమ్
ముందుండే సిద్ధుని ప్రవర్తన ఎవరూ కఠినంగా గుర్తించరు. అది ఒంటిచేతి మీద నిద్రపోతున్నవాడి కలలో మేఘగర్జన వినిపించనట్టే ఉంటుంది.
జ్ఞప్తౌ నాస్తి యతస్ తేన సిద్ధాచారో న లక్ష్యతే । స్వభావ ఇతి సర్వేణ జ్ఞప్తిస్థో హ్య్ అనుభూయతే
అక్కడ జ్ఞానం లేకపోవడంతో సిద్ధుని ప్రవర్తన కనిపించదు. అది అందరికీ సహజ స్వభావంగా, జ్ఞానంలో స్థిరంగా అనుభూతి అవుతుంది.
జ్ఞప్తిర్ అప్య్ ఆత్మభూతైవ సర్వం భాతి హి తన్మయమ్ । తస్మాత్ సాహం జగత్ సర్వమ్ అభిన్నం పరమాత్మనః
జ్ఞానం కూడా ఆత్మ స్వరూపమే. అందులో అన్నీ తానే అనిపిస్తాయి. అందువల్ల నేను ఈ జగత్తంతా, పరమాత్మతో ఏకమై ఉన్నదే.
జ్ఞప్తిర్ జగత్తయా భాతి సఙ్కల్పస్వప్నయోర్ ఇవ । అనానావయవోదేతి జలమ్ ఊర్మితయా యథా
ఎలా కల్పనలో లేదా స్వప్నంలో మనస్సు ప్రపంచంగా కనిపిస్తుందో, అలాగే ఆ జ్ఞానం ప్రపంచంగా వెలుగుతుంది. అది నిజంగా విడివిడిగా ఉండదు, నీటిలో అలలు ఎలా ఏర్పడతాయో అలాగే అది భాగాలుగా కనబడుతుంది.
ఏకాత్మైవోదయో జ్ఞప్తేర్ నానాతామ్ ఇవ వో గతః । అజ్ఞానాత్ సా త్వ్ అవస్తుత్వాత్ ప్రేక్షితా నోపలభ్యతే
జ్ఞానం ఉద్భవించడం ఒకటే, అది మీరు ఊహించేదిలా అనేకంగా ఉండదు. అవిద్య వల్ల, అది వాస్తవంగా లేనప్పటికీ, మనకు కనిపించినట్టు అనిపిస్తుంది కానీ నిజంగా గ్రహించబడదు.
యథా స్వావయవా ఏవ సర్వో హ్య్ అవయవీ భవేత్ । నిత్యానవయవం శాన్తం బ్రహ్మైవేదం తథా జగత్
ఎలా ఒక వస్తువు దాని భాగాల ద్వారానే ఏర్పడుతుందో, అలాగే ఈ ప్రపంచం కూడా శాశ్వతమైన, భాగాలులేని, శాంతమైన బ్రహ్మమే.
భాణ్డలక్షాణి ధత్తే ఽన్తశ్ చిద్రూపకనకేష్టకా । యద్ ఏవ సా చేతయతే జగదాదీవ వేత్తి తత్
అది లోపల అనేక రూపాలను, చైతన్యంతో నిండిన బంగారు ఇటుకలలా, కలిగి ఉంటుంది. అది ఏదిని తెలుసుకుంటే, దానిని ప్రపంచంలా అనుభవిస్తుంది.
బ్రహ్మైవ కచతీవేదం సత్ తయాచ్ఛం జగత్తయా । చిద్రూపత్వాద్ ద్రవాత్మత్వాత్ తరఙ్గాదితయామ్బ్వ్ ఇవ
ఈ జగత్తు అంతా పరబ్రహ్మమే ప్రకాశిస్తోంది. అదే సత్యంగా, అదే జగత్తుగా కనిపిస్తోంది. అది జ్ఞానస్వరూపమైనదిగా, ప్రవాహ స్వభావమున్నదిగా, నీటిలో తరంగాలు పుట్టినట్టు వివిధ రూపాల్లో వెలుగుతుంది.
యద్ యచ్ చేతయతే ఽన్తస్ తజ్ జగదాదీవ పశ్యతి । అరూపమ్ అపి రూపం స్వం యన్ న చేతయతే న తత్
మనసులో ఏది మనకు తెలుసు, అదే మనకు జగత్తుగా కనిపిస్తుంది. రూపం లేనిది కూడా మనకు తెలిసినప్పుడు మన రూపంగా అనిపిస్తుంది. మనసు గ్రహించని దానికీ మనకు లేనట్టే.
చేతనాచేతనత్వోక్తీ తస్యేశత్వాత్ స్వదేహగే । ఉపదేశార్థమ్ ఏవోక్తే న సద్విషయమ్ అర్థతః
జీవుడు తన శరీరాన్ని నియంత్రించగలిగినందువల్ల, బోధించేందుకు మాత్రమే జడమైనది, చైతన్యమైనది అని భేదంగా చెబుతారు. నిజంగా అలాంటి భేదం లేదు.
న జగత్ సన్ న చైవాసద్ భాసతే చేతనాచ్ చితి । అచేతనాన్ న కచతి క ఇవాత్ర గ్రహో హి నః
ఈ జగత్తు నిశ్చయంగా ఉన్నదీ కాదు, లేనిదీ కాదు. అది చైతన్యంనుంచి వెలిసింది, జడవస్తువులనుంచి కాదు. ఇక్కడ దాన్ని ఎవరు పట్టుకోగలరు? మనకు దాన్ని పట్టుకునే అవకాశం లేదు.
అచేతనం చేతనం చ స్పన్దాస్పన్దవద్ ఆత్మనః । స్వాయత్తే న కదర్థస్థే స్వస్థం పాషాణవత్ స్థితే
చైతన్యం, అచేతనత్వం రెండూ కూడా ఆత్మకే చెందినవే. ఇవి కదలిక, నిశ్చలతలాంటివి. ఆత్మ తనలో తానే స్థిరంగా, ఏమీ తాకని రాయిలా నిశ్చలంగా ఉన్నప్పుడు, ఏదీ దాన్ని ప్రభావితం చేయదు.
యస్యేక్షితస్య నో సత్తా నాధారో న చ కారణమ్ । సో ఽహమ్ ఇత్య్ ఏవ వో యక్షో న జానే కుత ఉత్థితః
ఇక్కడ కనిపించే ప్రతి వస్తువుకీ నిజమైన ఉనికిలేదు, ఆధారం లేదు, కారణం లేదు. ఈ 'నేను ఉన్నాను' అనే భావన కూడా ఒక మాయ మాత్రమే. ఇది ఎక్కడి నుంచి వచ్చిందో నాకు తెలియదు.
యస్యాహమ్ ఇతి యక్షస్య సత్తైవాస్తి న సత్యతః । అహో ను చిత్రం తేనేమే భవన్తో వివశీకృతాః
ఈ 'నేను ఉన్నాను' అనే మాయలో కేవలం ఉనికిలా కనిపించడమే ఉంది, నిజమైన వాస్తవం లేదు. ఎంత ఆశ్చర్యమో, దీని వల్ల మీ అందరూ బలహీనులైపోయారు.
కాకతాలీయవద్ భ్రాన్తమ్ అహం బ్రహ్మణి భాసతే । స్వమ్ ఏవ రూపం దృగ్భ్రాన్తౌ కేశోణ్డుకమ్ ఇవామ్బరే
కాకతాళీయంగా వచ్చిన మాయ వల్లే 'నేను' అనే భావన పరబ్రహ్మంలో కనిపిస్తుంది. ఇది కళ్లకు మాయ కలిగినప్పుడు ఆకాశంలో జుట్టు తుడిపాటి లేదా బంతిని చూసినట్టు.