విచారయేత్ తదుక్త్యర్థం బుద్ధ్యా బుద్ధివివృద్ధయే । సర్వసఙ్కల్పముక్తం యత్ తత్ సత్ తన్మయతాం వ్రజేత్
పండితుడు చెప్పిన మాటల అర్థాన్ని బుద్ధితో ఆలోచిస్తే, మన వివేకం పెరుగుతుంది. అన్ని కల్పనల నుండి విముక్తమైనదే నిజమైనది, దానిలో మనసు లీనమవ్వాలి.
విపశ్చిత్సఙ్గమే బుద్ధిం నీత్వా పరమతీక్ష్ణతామ్ । అజ్ఞానలతికా సైకా కణశẖ క్రియతామ్ అలమ్
తెలివైనవాళ్లతో కలిసినప్పుడు, మన బుద్ధిని చాలా పదునుగా చేసుకోవాలి. అప్పుడు అజ్ఞానపు లతను కొద్దిగా కొద్దిగా పూర్తిగా తొలగించాలి.
ఏషో ఽర్థస్ సమ్భవత్య్ ఏవ తేనేదం కథయామ్య్ అహమ్ । అనుభూతం వయం బాలా నాసమఞ్జసవేదినః
ఈ భావం నిజంగా ఉద్భవిస్తుంది, అందుకే నేను దీన్ని చెబుతున్నాను. మనం చిన్నప్పుడు అనుభవించినదే, అర్థం తెలియని వారు అనుభవించలేదు.
వ్యోమ్నో ఽమ్బువాహాదివిజృమ్భయేవ తరఙ్గభఙ్గ్యేవ మహార్ణవస్య । న యుజ్యతే నాపి చ నశ్యతీహ నాశోదయే నిర్మననస్య కిఞ్చిత్
ఆకాశంలో మేఘాలు విస్తరించటం, మహాసముద్రంలో అలలు విరిగిపోవటం లాంటిదే ఇది. ఇక్కడ ఏదీ సరిపోదు, ఏదీ నశించదు, లేక పుడదు కూడా — మనస్సు లేని స్థితిలో నాశమూ, ఉద్భవమూ లేవు.
ఇదం హి సర్వం మృగతృష్ణికామ్బువన్ నిరామయే బ్రహ్మణి శాన్త ఆతతే । విచారితే నాహమ్ ఇతీవ విద్యతే కుతẖ క్వ కస్మాన్ మననాదివిభ్రమః
ఇది అంతా మృగతృష్ణలో నీటిలా. నిర్మలమైన, శాంతమైన బ్రహ్మ తత్వంలో విచారించినప్పుడు 'నేను ఉన్నాను' అనే భావమే ఉండదు. అప్పుడు ఎక్కడ, ఎవరికీ, ఎందుకు ఆలోచనలూ, మాయలూ కలుగుతాయ్?
స్వపౌరుషేణ స్వధియా సత్సఙ్గమవికాసయా । యది నానీయతే జ్ఞత్వం తద్ ఉపాయో ఽస్తి నేతరః
తన శ్రమతో, తన బుద్ధితో, మంచి వారి సాంగత్యంతో జ్ఞానం కలగకపోతే, దానికి వేరే మార్గం లేదు.
అకల్పితం కల్పితం చ ప్రతికల్పనయా స్వయా । తద్ ఏవాన్యత్వమ్ ఆదత్తే విషత్వమ్ అమృతం యథా
కల్పించని దానికీ, కల్పించిన దానికీ మనసులో ప్రతికల్పన వల్ల వేరుదనం కలుగుతుంది. ఇది విషం అమృతంగా మారినట్లే.
కల్పనా చాకల్పనాన్తా ముక్తతా త్యక్తకల్పనమ్ । ఏతచ్ చ భోగసన్త్యాగపూర్వం సిధ్యతి నాన్యథా
మన ఊహ చివరికి ఊహ లేకపోవడానికే దారి తీస్తుంది. ముక్తి అనేది ఊహను వదిలేయడమే. ఇది అనుభవాలను త్యజించిన తర్వాతే సాధ్యమవుతుంది, వేరేలా కాదు.
వచసా మనసా చాన్తశ్ శబ్దార్థావ్ అవిభావయన్ । య ఆస్తే వర్ధతే తస్య కల్పనోపశమశ్ శనైః
వాడు మాటతోనూ, మనసుతోనూ లోపల పదానికి అర్థానికి తేడా లేకుండా ఉండి, అలాగే నిలిస్తే, అతనిలో ఊహలు మెల్లగా తగ్గిపోతాయి.
వర్జయిత్వాహమ్ ఇత్య్ ఏవ నావిద్యాస్తీతరాత్మికా । శాన్తే త్వ్ అభావనాద్ అస్మిన్ నాన్యో మోక్షో ఽస్తి కశ్చన
నేను అనే భావాన్ని తప్ప మరే ఇతర అజ్ఞానం లేదు. ఈ శాంతిలో భావనలు లేకుండా ఉంటే, వేరే ముక్తి ఏమీలేదు.
అహమ్భావమ్ అథాదేహం కిఞ్చిచ్ ఛ్రయసి నశ్యసి । జగదాదౌ చిరం తస్మింస్ త్యక్తే శామ్యసి సిధ్యసి
నీవు 'నేను' అనే భావనను, ఈ దేహాన్ని వదిలిపెడితే, నీవు లయమవుతావు. ఈ లోకం మొదలైనప్పుడు, ఆ స్థితిలో ఉండి, దాన్ని వదిలినవాడవైతే, నీవు ప్రశాంతంగా, సంపూర్ణంగా ఉంటావు.
అచేతనాద్ ఇదం సర్వం సద్ ఏవాసద్ ఇవ స్థితమ్ । శాన్తం యస్యోపలస్యేవ నమస్ తస్మై మహాత్మనే
ఈ సర్వం జడమైనదానినుండి పుట్టి, నిజమైనదా, అబద్ధమా అన్నట్టు నిలిచిఉంది. అది రాయి లాంటి నిశ్శబ్దంగా ఉంది. అలాంటి మహాత్ముడికి నేను నమస్కరిస్తున్నాను.
అచేతనాద్ ఇదం సర్వమ్ ఉపలస్యేవ శామ్యతి । శూన్యాఖ్యాన్తḫ పరాలీనచిత్తస్యాచిత్తభావనాత్
ఈ సర్వం జడమైనదానినుండి పుట్టి, రాయి లా ప్రశాంతమవుతుంది. శూన్యమనే స్థితిలో లీనమైనవాడి మనస్సు, మనస్సు లేని భావన వల్ల లయమవుతుంది.
ఇదమ్ అస్త్వ్ అథ వా మాస్తు చేతితం దుẖఖవృద్ధయే । అచేతితం సుఖాయాన్తర్ అచేతనమ్ అచేతనాత్
ఇది ఉండొచ్చు, లేకపోయినా పరవాలేదు; జ్ఞానం పెరిగితే బాధలు పెరుగుతాయి, జ్ఞానం లేనప్పుడు లోపల ఆనందం కలుగుతుంది—జడం నుండి జడమే పుడుతుంది.
ద్వౌ వ్యాధీ దేహినో ఘోరావ్ అయం లోకస్ తథా పరః । యాభ్యాం ఘోరాణి దుẖఖాని భుఙ్క్తే సర్వత్ర పీడితః
ఈ శరీరధారికి రెండు భయంకరమైన వ్యాధులు ఉన్నాయి — ఈ లోకం, పరలోకం. ఈ రెండింటి వల్ల ఎక్కడైనా అతడు తీవ్రమైన బాధలు అనుభవిస్తూనే ఉంటాడు.
ఇహలోకే యతన్తే ఽజ్ఞా వ్యాధౌ భోగదురౌషధైః । ఆజీవితం యథాశక్తి చికిత్సా నాపరామయే
ఈ లోకంలో అజ్ఞానులు వ్యాధిని అనుభవాలతో, మందులతో పోగొట్టాలని ప్రయత్నిస్తారు. జీవితాంతం తమ శక్తికి తోడుగా చికిత్స చేస్తారు గానీ, అసలు వ్యాధిని మాత్రం పట్టించుకోరు.
పరలోకమహావ్యాధౌ ప్రయతన్తే చికిత్సితుమ్ । శమసత్సఙ్గబోధాద్యైర్ అమృతైḫ పురుషోత్తమాః
పరలోకమనే గొప్ప వ్యాధికి ఉత్తమమైన మనుషులు శాంతి, సత్సంగం, జ్ఞానం అనే అమృతాలతో చికిత్స చేయాలని ప్రయత్నిస్తారు.
పరలోకచికిత్సాయాం సావధానా భవన్తి యే । మోక్షమార్గమహేచ్ఛాయాం శమయుక్త్యా జయన్తి తే
పరలోక చికిత్సలో జాగ్రత్తగా ఉండేవారు, మోక్షమార్గాన్ని కోరేవారు, శాంతి అనే మార్గంతో దానిని జయిస్తారు.
ఇహైవ నరకవ్యాధేశ్ చికిత్సాం న కరోతి యః । గత్వా నిరౌషధం స్థానం స రోగీ కిం కరిష్యతి
ఈ లోకంలో నరక బాధకు మందు వెతకని వాడు, మందు లేని పరలోకానికి వెళ్లిన తర్వాత ఆ వ్యాధిగ్రస్తుడు ఏం చేయగలడు?
ఇహలోకచికిత్సాభిర్ జీవితం యాతు మా క్షయమ్ । ఆత్మజ్ఞతౌషధైర్ అజ్ఞాḫ పరలోకశ్ చికిత్స్యతామ్
ఈ లోకంలోని చికిత్సలతో జీవితం నశించకుండా ఉండాలి; పరలోకానికి, అజ్ఞానాన్ని ఆత్మజ్ఞానం అనే ఔషధంతో పోగొట్టాలి.
ఆయుర్ వాయుచలత్పత్త్రలమ్బామ్బుకణభఙ్గురమ్ । పరలోకమహావ్యాధిర్ యత్నేనాశు చికిత్స్యతామ్
మన జీవితం గాలిలో ఊగే ఆకుపోలా, వేలాడే నీటి బొట్టులా ఎంతో బలహీనంగా ఉంటుంది. అందుకే పరలోక మహావ్యాధిని త్వరగా, శ్రద్ధతో పోగొట్టాలి.
పరలోకమహావ్యాధౌ యత్నేనాశు చికిత్సితే । దృష్టలోకమయో వ్యాధిస్ స్వయమ్ ఆశూపశామ్యతి
పరలోక మహావ్యాధిని శ్రద్ధగా, త్వరగా పోగొడితే, ఈ లోకంలో కలిగే వ్యాధులు కూడా తానే తానుగా తగ్గిపోతాయి.
సంవిన్మాత్రం విదుర్ జన్తుం తస్య ప్రసరణం జగత్ । పరమాణూదరే ఽప్య్ అస్తి తచ్ ఛైలశతవిస్తరమ్
జీవి అనేది కేవలం చైతన్యమే అని జ్ఞానులు తెలుసుకున్నారు. ఆ చైతన్యం విస్తరించి ఈ ప్రపంచమవుతుంది. అది పరమాణువులో కూడా ఉంటుంది, అలాగే వంద కొండలు ఉన్నంత దూరం విస్తరించగలదు.
యత్ సంవిదḫ ప్రసరణం రూపాలోకమనాంసి తత్ । వ్యోమన్య్ ఏవానుభూయన్తే నాతస్ సత్యో జగద్భ్రమః
చైతన్యం ఎలా విస్తరించిందో, అవే రూపాలు, దృశ్యాలు, ఆలోచనలు—all ఇవన్నీ ఆకాశంలోనే అనుభవించబడతాయి. అందువల్ల ఈ లోకబ్రాంతి నిజమైనది కాదు.
ప్రలయేష్వ్ అపి దృష్టేషు జగద్దృశ్యాభ్రవిభ్రమాః । న నశ్యన్తి న జాయన్తే భ్రాన్తిమాత్రైకరూపిణః
ప్రపంచం లయమైపోయినప్పుడు కూడా, దృశ్యాలు, మేఘాలు లాంటి లోకబ్రాంతులు నశించవు, పుట్టవు కూడా. అవి కేవలం మాయ మాత్రమే.
భోగపఙ్కార్ణవే మగ్న ఆత్మా నోత్తార్యతే యది । స్వపౌరుషచమత్కృత్యా తద్ ఉపాయో ఽస్తి నేతరః
భోగాల మట్టిలో మునిగిపోయిన ఆత్మను, తానే తన శక్తితో పైకి లేపుకోకపోతే, దానికి మరే మార్గం లేదు.
అజితాత్మా జనో మూఢో రూఢో భోగైకకర్దమే । ఆపదాం పాత్రతామ్ ఏతి పయసామ్ ఇవ సాగరః
తనను జయించుకోని, మాయలో మునిగిపోయి, అనుభవాల మట్టిలో బాగా కూరుకుపోయినవాడు, సముద్రం నీళ్లకు పాత్రమైనట్లు, అపాయాలకు పాత్రమవుతాడు.
జీవితస్య యథా బాల్యం దృష్టం ప్రథమకల్పితమ్ । నిర్వాణస్య తథా భోగసన్త్యాగో రాగశాన్తిదః
జీవితంలో బాల్యం మొదటి దశగా కనిపించునట్లు, అనుభవాల త్యాగమే, మనసులో ఆకర్షణలు శాంతించేందుకు కారణమై, మోక్షానికి ఆది దశగా నిలుస్తుంది.
తజ్జ్ఞస్య జీవితనదీ సకల్లోలాప్య్ అసమ్భ్రమా । సమం వహతి సోమ్యైవ చిత్రసంస్థేవ నీరసా
ఇది తెలిసినవాడికి, జీవన నది ఎన్ని అలలతో ఉన్నా, కలవరపడకుండా, మృదువుగా, ప్రశాంతంగా, చిత్రంలో ఉన్న దృశ్యంలా, లోపల అసలు రసములేని విధంగా సాగిపోతుంది.
అజ్ఞజీవితనద్యస్ తు రసేనాత్యన్తభీషణాః । ఆవర్తావృత్తివిక్షోభకల్లోలాస్ సహవాహినః
అజ్ఞానుల జీవన నదులు మాత్రం, అనుభవాల రుచితో నిండినవిగా, భయంకరంగా, చక్రాలు, ముంచే ప్రవాహాలు, కలకలలతో కూడినవిగా ప్రవహిస్తాయి.