యస్య చైష భ్రమస్ సో ఽసన్ ప్రేక్షయాసన్ న లభ్యతే । మృగతృష్ణామ్బువత్ తేన సంసారẖ కస్య కẖ కుతః
ఈ మాయ ఎవరికైతే ఉంటుందో, అది పరిశీలించినా కనిపించదు, అది నిజమైనదీ కాదు. మృగతృష్ణలోని నీటిలా, ఈ సంసారం ఎవరిది, ఏమిటి, ఎక్కడి నుండి వచ్చింది అన్నదానికి సమాధానం లేదు.
తద్ ఏవం తర్హి కస్య స్యాద్ ఇతి చిన్తోదయో హి యః । పునస్ స ఏవ సంసారవిభ్రమస్ సమ్ప్రవర్తతే
అలా అయితే ఇది ఎవరిది అని ఆలోచన వస్తుంది. ఆ ఆలోచన వల్ల మళ్లీ అదే సంసార మాయ తిరిగి మొదలవుతుంది.
తస్మాత్ సర్వమ్ అనాశ్రిత్య వ్యోమవత్ సమమ్ ఆస్యతామ్ । అపునస్స్మరణం శ్రేయ ఇహ విస్మరణం పరమ్
అందువల్ల ఏదిపైనా ఆధారపడకుండా, ఆకాశంలా సమంగా ఉండాలి. ఇక్కడ మళ్లీ గుర్తు చేసుకోవడం మంచిది కాదు; మరచిపోవడమే అత్యుత్తమం.
నేహ ద్రష్టా న భోక్తాస్తి నాస్తితా న చ నాస్తితా । యథాస్థితమ్ ఇదం శాన్తమ్ ఏకం స్పన్ది సదాబ్ధివత్
ఇక్కడ చూడేవాడు లేడు, అనుభవించేవాడు లేడు, ఉండడమూ లేదు, ఉండకపోవడమూ లేదు. ఇది ఎలా ఉందో అలా, శాంతంగా, ఏకంగా, సముద్రం అలలతో అలమటించునట్లు ఉంది.
సర్వం దృశ్యం జగద్ బ్రహ్మ సద్ ఇత్య్ అవగతే స్ఫుటమ్ । జలశోషాద్ ఇవోదేతి బిమ్బిబిమ్బక్షయే శివమ్
ఈ జగత్తు అంతా బ్రహ్మమే అని స్పష్టంగా తెలుసుకున్నప్పుడు, నీరు ఎండిపోవడంలా, ప్రతిబింబం పోయిన తర్వాత మిగిలేది శివమే.
శాన్తతా వ్యవహారో వా రాగద్వేషవివర్జితః । విశ్రాన్తస్య పరే తత్త్వే దృశ్యతే సమదర్శినః
రాగద్వేషాలు లేకుండా శాంతంగా ఉండటం గానీ, వ్యవహరించటం గానీ, పరమసత్యంలో విశ్రాంతి పొందినవానికి, సమదృష్టితో చూసే వానికి కనిపిస్తాయి.
అథ వా శాన్తతైవాస్య నిర్వాణస్యావశిష్యతే । నిర్వాసనẖ కిల మునిẖ కథం వ్యవహరత్వ్ అసౌ
లేదా, ముక్తుడికి చివరికి మిగిలేది ప్రశాంతత మాత్రమే. మనస్సులో సంకల్పాలు లేని మునికి, ఎలా వ్యవహారం ఉండగలదు?
యావత్ త్వ్ అస్య న నిర్వాణం పరిపోషమ్ ఉపాగతమ్ । తావద్ వ్యవహరత్య్ అస్తరాగద్వేషభయోదయః
అయితే, అతని ముక్తి పూర్తిగా పరిపక్వం కాలేదంటే, అతనికి రాగం, ద్వేషం, భయం లేవు అయినా, కొంతవరకు వ్యవహారం కొనసాగుతూనే ఉంటుంది.
వీతరాగభయక్రోధో నిర్వాణశ్ శాన్తమానసః । శిలేవాప్య్ అశిలీభూతో మునిర్ ఆత్మని తిష్ఠతి
రాగం, భయం, కోపం లేని ప్రశాంతమైన మనసుతో ముని, రాయి రాయిలా తనలోనే స్థిరంగా ఉంటాడు.
కోశే ఽస్తి పద్మబీజస్య యథా సర్వాబ్జినీ తథా । అనన్యా స్వప్నవిభ్రాన్తిర్ ఆత్మన్య్ అస్తి న బాహ్యతా
పద్మబీజం పొట్టలో మొత్తం కమలం ఉన్నట్లే, స్వప్నమయమైన భ్రమ కూడా బయట కాదు, మనలోనే ఉంటుంది.
బాహ్యతాభావనాద్ బాహ్యమ్ ఆత్మైవాత్మత్వభావనాత్ । భవతీదం పరే తత్త్వే భావనం తత్ తద్ ఏవ హి
బయటి విషయాలపై మనస్సు నిలిపితే బయటి ప్రపంచం కనిపిస్తుంది; ఆత్మతత్వంపై మనస్సు నిలిపితే ఆత్మ మాత్రమే అనుభవమవుతుంది. పరమసత్యంలో మనం ఏదిని ధ్యానిస్తామో అదే ప్రత్యక్షమవుతుంది.
యాన్తస్స్వప్నాదివిభ్రాన్తిస్ సైవేయం బాహ్యతోదితా । మనాగ్ అప్య్ అన్యతా నాత్ర ద్విభాణ్డపయసోర్ ఇవ
మనసులో కలగలిసే కలలలోని మాయే, బయటి ప్రపంచంగా కనిపిస్తుంది; ఇక్కడ ذرాదైనా తేడా లేదు, రెండు నీటి పాత్రల మధ్య తేడా లేనట్టే.
స్థైర్యాస్థైర్యే తథైవాత్ర భ్రాన్తిమాత్రమయే తతే । ఆధారాధేయతే తే ద్వే యథా జలతరఙ్గతే
ఈ మాయామాత్రమైన లోకంలో స్థిరత, అస్తిరత అన్నీ కూడా కేవలం భ్రమే. వాటి ఆధారాధేయ సంబంధం నీటికి అలకు ఉన్నట్టు ఉంటుంది.
స్వప్నాదావ్ ఆత్మనో ఽన్యత్వజ్ఞానాద్ అన్యత్వవేదనమ్ । అనన్యభావబోధే తు తద్ అనన్యన్ న చోదయి
కలలలో లాంటి అనుభవాల్లో, తాను వేరు అన్న భావన వల్ల భేదం అనిపిస్తుంది; కానీ ఏకత్వాన్ని తెలుసుకున్నప్పుడు ఆ భేదభావన కలగదు.
కలనారహితం శాన్తం యద్ రూపం పరమాత్మనః । భవత్య్ అసౌ తత్ తద్భావాద్ అతద్భావాన్ న తద్ భవేత్
కల్పనలు లేని, శాంతమైన పరమాత్మ స్వరూపం మనం దానితో ఏకత్వంగా భావించినప్పుడు కలుగుతుంది; దానితో ఏకత్వం లేకపోతే అది కనబడదు.
స్వప్నాదిజ్ఞానసంశాన్తౌ యద్ రూపం శుద్ధమ్ ఐశ్వరమ్ । న తద్ అస్తి న తన్ నాస్తి న వాగ్గోచరమ్ ఏతి తత్
నిద్ర వంటి జ్ఞానం పూర్తిగా శాంతించినప్పుడు, ఆ పవిత్రమైన, స్వతంత్రమైన స్వరూపం మిగిలి ఉంటుంది; అది ఉండదీ, ఉండకపోదీ కాదు, మాటల ద్వారా వివరించలేం.
ఆత్యన్తికే భ్రాన్తిలయే ముక్త ఏవావగచ్ఛతి । స్వరూపం నోపదేశస్య విషయో విదుషో ఽపి తత్
మాయ పూర్తిగా తొలగిపోయినప్పుడు, మనిషి విముక్తుడై తన అసలు స్వరూపాన్ని తెలుసుకుంటాడు; ఇది బోధించదగినది కాదు, జ్ఞానులకు కూడా అది ఉపదేశానికి లోబడదు.
శాన్తం నిరస్తభయమానవిషాదలోభమోహాత్మ దేహమననేన్ద్రియచిత్తజాడ్యమ్ । త్యక్త్వాహమ్ అక్షయమ్ అపాస్తసమస్తభేదం నిర్వాణమ్ ఏకమ్ అజమ్ ఆసితమ్ ఏవ యుక్తమ్
భయం, అహంకారం, విషాదం, లోభం, మోహం లేని శాంతమైన స్వభావం కలిగిన శరీరం, మనస్సు, ఇంద్రియాలు, బుద్ధిని వదిలి, అన్ని భేదాలు తొలగిపోయిన, నిత్యం ఉండే, జననం లేని, ఒక్కటైన, అక్షయమైన నిర్వాణంలోనే స్థిరంగా ఉన్నాను.
యదా చితిḫ ప్రసరతి తదాహన్తాజగద్భ్రమః । అసద్ ఏవాభ్యుదేతీవ స్పన్దాద్ అప్స్వ్ ఇవ దామతా
మనస్సు విస్తరించినప్పుడు, 'నేను' అనే భావనతో పాటు ఈ లోకమంతా ఒక మాయగా కనిపిస్తుంది. అవి నిజంగా లేవు అయినా, నీటిపై అలలు ఎగసినట్టు అవి ఉద్భవించినట్టు అనిపిస్తాయి.
ఉదితో ఽపి న ఖేదాయ బ్రహ్మరూపత్వవేదనాత్ । పరమాయ త్వ్ అనర్థాయ జగచ్ఛబ్దార్థభావనాత్
అది ఉద్భవించినా, అది బాధను కలిగించదు, ఎందుకంటే అది పరబ్రహ్మ స్వరూపమే అని తెలిసి ఉంటుంది. కానీ ఈ లోకాన్ని నిజమని భావిస్తే, అది గొప్ప అయోమయానికి దారి తీస్తుంది.
రూపానుభవమ్ ఆదత్తే చక్షుḫ ప్రసరణాద్ యథా । చితిḫ ప్రసరణాత్ తద్వజ్ జాగ్రద్విభ్రమమ్ ఆస్థితా
కళ్ళు పనిచేసినప్పుడు రూపాలను చూసేలా, మనస్సు చైతన్యం కూడా విస్తరించినప్పుడు మెలకువలోని మాయను అనుభవిస్తుంది.
మాసౌ ప్రసరతు వ్యర్థం చేత్యాభావాన్ న సా సతీ । అసత్ కథం ప్రసరతి వన్ధ్యాపుత్రẖ క్వ నృత్యతి
అది నెలల తరబడి వ్యర్థంగా విస్తరించినా, గ్రహించదగిన వస్తువులు లేవు కాబట్టి అది నిజంగా లేదు. అసత్యం ఎలా విస్తరిస్తుంది? వంధ్యకు కుమారుడు ఎక్కడ నాట్యం చేస్తాడు?
అయం త్వ్ అనుభవాద్ ఏవ ముధైవానుభవస్ స్థితః । అసద్ ఏవాననుభవాత్ స్వయమ్ అర్భకయక్షవత్
ఈ అనుభూతి కేవలం మన అనుభవం వల్లే కనిపిస్తుంది కానీ వాస్తవానికి దానికి ఆధారం లేదు. అసత్యమైనది అనుభవంలోకి రాదు, అది చిన్నపిల్లవాడు తన ఊహలో యక్షుడిని చూసినట్టు మాత్రమే ఉంటుంది.
అయం భవామి దుẖఖార్థమ్ అహమ్ ఇత్య్ ఏవ వేదనాత్ । అవేదనాన్ నాహమ్ అతస్ స్వాయత్తే బన్ధముక్తతే
‘నేను ఉన్నాను’ అనే భావన వల్లే ఈ జీవితం బాధ కోసం ఉంటుంది. ఆ భావన లేకపోతే ‘నేను’ అనే భావమే ఉండదు. అందువల్ల బంధనమూ, విముక్తి కూడా నీ చేతిలోనే ఉంటాయి.
తద్ ధ్యానం స సమాధిర్ వో యద్ అవేదనమ్ ఆసితమ్ । అజడాణాం జడమ్ ఇవ సమం శాన్తమ్ అనామయమ్
మీకు ధ్యానం, సమాధి అనగా ఏవైనా భావనలు లేకుండా నిశ్చలంగా ఉండడమే. అది తెలివైనవారిలో ఉన్న ప్రశాంతత, సమత, వ్యాధిలేని స్థితిలా ఉంటుంది.
ద్వైతాద్వైతసముద్భేదైర్ వాక్యసన్దర్భవిభ్రమైః । మా విషీదత దుẖఖాయ విబుధా అబుధా ఇవ
ద్వైతం, అద్వైతం అనే గందరగోళాలు లేదా మాటల సందేహాల వల్ల మీరు బాధపడకండి. తెలివైనవారు, అజ్ఞానుల్లా బాధపడకూడదు.
అసద్ ఆశ్రయతే దుẖఖం స్వప్నవద్ ఘనవాసనః । రూపాలోకమనస్కారాన్ సఙ్కల్పరచితాన్ ఇవ
దట్టమైన వాసనలు కలిగి ఉన్నవాడు, కలలోని అనుభవంలా, అసత్యాన్ని ఆధారంగా చేసుకుని బాధను అనుభవిస్తాడు. రూపాలను చూడటం, మనసు వాటిపైన నిలిపివేయడం, ఇవన్నీ ఊహతో సృష్టించినట్లే ఉంటాయి.
దుẖఖం సద్ ఏవ నాశ్నాతి సుప్తవత్ తనువాసనః । రూపాలోకమనస్కారాన్ సఙ్కల్పరహితాన్ ఇవ
నిజమైనది మాత్రమే బాధను అనుభవించదు; అది నిద్రలో ఉన్నవాడిలా, చాలా సూక్ష్మమైన వాసనలతో ఉంటుంది. రూపాలను చూడటం, మనసు వాటిపైన నిలిపివేయడం, ఇవన్నీ ఊహ లేకుండా జరిగితే బాధ ఉండదు.
అత్యన్తతనుతాం యాతా వాసనైవైతి ముక్తతామ్ । దేశకాలక్రియాయోగాత్ పదార్థో ఽభావతామ్ ఇవ
వాసనలు పూర్తిగా సూక్ష్మంగా మారినప్పుడు, అవే విముక్తిని పొందుతాయి. ఇది స్థలం, కాలం, చర్యల కలయిక వల్ల ఏదైనా వస్తువు లేకపోవడంలా ఉంటుంది.
అత్యన్తతనుతాం యాతా వాసనైవైతి ముక్తతామ్ । పరాణుపరిమాణేన ఖతాం ఖే ఽభ్రాదితా యథా
వాసనలు పూర్తిగా సూక్ష్మంగా మారినప్పుడు, అవే విముక్తిని పొందుతాయి. ఇది అత్యంత చిన్న అణువంత పరిమాణంతో, ఆకాశం మేఘాలు లేని ఖలాగా మారినట్లే.