యేషాం న విద్యతే సర్గస్ స్వప్నపుంసామ్ ఇవాసతామ్ । స సర్గḫ పురుషాస్ తే చ మృగతృష్ణామ్బువీచివత్
ఎవరికి సృష్టి అనిపించదో, కలలో ఉన్నవాళ్లకు లేదా అసత్యమైనవాళ్లకు లాగా, ఆ సృష్టి కూడా, ఆ మనుష్యులు కూడా, మృగతృష్ణలో నీటి అలలు లాంటివే.
అసతామ్ ఏవ సద్భావమ్ ఇవ చైషామ్ ఉపేయుషామ్ । న వయం నిర్ణయం విద్మో వన్ధ్యాపుత్రగిరామ్ ఇవ
అసలు లేనిది ఉన్నట్టు అనిపించే వారికి, వాస్తవంగా ఏదీ నిర్ణయించలేము, ఎందుకంటే అది వంధ్యాపుత్రుని మాటల లాంటిది.
పరిపూర్ణార్ణవప్రఖ్యా కాప్య్ అపూర్వైవ పూర్ణతా । తజ్జ్ఞానాం ద్రష్టృదృశ్యాంశదృష్టౌ న హి పతన్తి తే
పూర్తిగా నిండిన సముద్రంలా ఒక అపూర్వమైన పరిపూర్ణత ఉంటుంది; దాన్ని తెలిసినవారు, దృష్టి మరియు దృశ్యాన్ని చూసినా, ఆ స్థితి నుండి పడిపోరు.
అచలా ఇవ నిర్వాతా దీపా ఇవ శమామ్బ్వ్ ఇవ । సాచారా వా నిరాచారాస్ తిష్ఠన్తి స్వస్థమ్ ఏవ తే
వాయువు లేని స్థిరమైన దీపాలు, నిశ్చలమైన నీటిలా, వారు కదలికతో ఉన్నా లేక కదలిక లేకుండానే, ఎప్పుడూ తాము తాము స్థిరంగా ఉంటారు.
ఆపూర్ణైకార్ణవప్రఖ్యా కాప్య్ అన్తḫపూర్ణతోదితా । అన్తశ్శీతలతా జ్ఞప్తిర్ జ్ఞస్యాపూర్వైవ లక్ష్యతే
లోపల నుంచే ఉద్భవించిన, ఇంకా నిండని విస్తృతమైన సముద్రంలా కనిపించే ఒక ప్రత్యేకమైన అవగాహన ఉంది. ఆ లోపల చల్లదనం ఉంటుంది, ఆ జ్ఞానం పూర్తిగా కొత్తదిగా అనిపిస్తుంది.
వాసనైవేహ పురుషḫ ప్రేక్షితా సా న విద్యతే । తాం చ న ప్రేక్షతే కశ్చిత్ తతస్ సంసార ఆతతః
ఇక్కడ మనిషిగా కనిపించేది వాసనలు మాత్రమే. అవి నిజంగా లేవు. వాటిని ఎవ్వరూ నిజంగా చూడరు కూడా. అందుకే ఈ సంసారం కొనసాగుతూనే ఉంటుంది.
అనాలోకనసిద్ధం యత్ తద్ ఆలోకాన్ న విద్యతే । కృష్ణాహ్యనుపలమ్భో ఽత్ర దృష్టాన్తస్ స్పష్టచేష్టితః
ఏది చూడకుండా స్థిరమైందో, దాన్ని చూస్తే కనబడదు. నల్లటి వస్తువు చీకటి ఎలా కనిపించదో, ఇక్కడ కూడా అదే ఉదాహరణ స్పష్టంగా చెప్పబడింది.
భూతాని దేహమాంసాది తచ్ చాసద్విభ్రమో జడః । బుద్ధ్యహఙ్కారచేతాంసి తన్మయాన్య్ ఏవ నేతరత్
భూతాలు, శరీరం, మాంసం ఇవన్నీ అసత్యమైన మాయలు మాత్రమే, అవి జడమయినవే. బుద్ధి, అహంకారం, మనస్సు ఇవన్నీ కూడా అదే మాయతోనే ఏర్పడినవి, వేరే ఏమీలేవు.
భూతాదిమయతాం త్యక్త్వా బుద్ధ్యహఙ్కారచేతసామ్ । అత్యన్తం స్థితిర్ అభ్యేతి యది తన్ ముక్తతోదితా
బుద్ధి, అహంకారం, మనస్సు ఇవన్నీ భూతాదులలో ఐక్యతను వదిలిపెడితే, అవి పూర్తిగా స్థిరంగా ఉంటాయి. అప్పుడు ఆ స్థితి ద్వారా ముక్తి స్పష్టంగా తెలుస్తుంది.
చిచ్ ఛిష్టా చేత్యనిష్ఠత్వాత్ తాదృశ్య్ ఏవాత్ర కాస్తితా । తస్మాత్ కేవ కుతẖ కుత్ర వాసనా కింస్వరూపిణీ
అవగాహన మాత్రమే మిగిలి ఉంటుంది, కానీ అది ఏ వస్తువుపైనా ఆధారపడదు కాబట్టి, ఇక్కడ దాని స్వరూపం అలాంటిదే. అప్పుడు ఎవరు, ఎక్కడి నుండి, వాసన ఏమిటి, దానికి ఏ రూపం ఉంది అన్న ప్రశ్నలు తలెత్తుతాయి.
యస్య చైష భ్రమస్ సో ఽసన్ ప్రేక్షయాసన్ న లభ్యతే । మృగతృష్ణామ్బువత్ తేన సంసారẖ కస్య కẖ కుతః
ఈ మాయ ఎవరికైతే ఉంటుందో, అది పరిశీలించినా కనిపించదు, అది నిజమైనదీ కాదు. మృగతృష్ణలోని నీటిలా, ఈ సంసారం ఎవరిది, ఏమిటి, ఎక్కడి నుండి వచ్చింది అన్నదానికి సమాధానం లేదు.
తద్ ఏవం తర్హి కస్య స్యాద్ ఇతి చిన్తోదయో హి యః । పునస్ స ఏవ సంసారవిభ్రమస్ సమ్ప్రవర్తతే
అలా అయితే ఇది ఎవరిది అని ఆలోచన వస్తుంది. ఆ ఆలోచన వల్ల మళ్లీ అదే సంసార మాయ తిరిగి మొదలవుతుంది.
తస్మాత్ సర్వమ్ అనాశ్రిత్య వ్యోమవత్ సమమ్ ఆస్యతామ్ । అపునస్స్మరణం శ్రేయ ఇహ విస్మరణం పరమ్
అందువల్ల ఏదిపైనా ఆధారపడకుండా, ఆకాశంలా సమంగా ఉండాలి. ఇక్కడ మళ్లీ గుర్తు చేసుకోవడం మంచిది కాదు; మరచిపోవడమే అత్యుత్తమం.
నేహ ద్రష్టా న భోక్తాస్తి నాస్తితా న చ నాస్తితా । యథాస్థితమ్ ఇదం శాన్తమ్ ఏకం స్పన్ది సదాబ్ధివత్
ఇక్కడ చూడేవాడు లేడు, అనుభవించేవాడు లేడు, ఉండడమూ లేదు, ఉండకపోవడమూ లేదు. ఇది ఎలా ఉందో అలా, శాంతంగా, ఏకంగా, సముద్రం అలలతో అలమటించునట్లు ఉంది.
సర్వం దృశ్యం జగద్ బ్రహ్మ సద్ ఇత్య్ అవగతే స్ఫుటమ్ । జలశోషాద్ ఇవోదేతి బిమ్బిబిమ్బక్షయే శివమ్
ఈ జగత్తు అంతా బ్రహ్మమే అని స్పష్టంగా తెలుసుకున్నప్పుడు, నీరు ఎండిపోవడంలా, ప్రతిబింబం పోయిన తర్వాత మిగిలేది శివమే.
శాన్తతా వ్యవహారో వా రాగద్వేషవివర్జితః । విశ్రాన్తస్య పరే తత్త్వే దృశ్యతే సమదర్శినః
రాగద్వేషాలు లేకుండా శాంతంగా ఉండటం గానీ, వ్యవహరించటం గానీ, పరమసత్యంలో విశ్రాంతి పొందినవానికి, సమదృష్టితో చూసే వానికి కనిపిస్తాయి.
అథ వా శాన్తతైవాస్య నిర్వాణస్యావశిష్యతే । నిర్వాసనẖ కిల మునిẖ కథం వ్యవహరత్వ్ అసౌ
లేదా, ముక్తుడికి చివరికి మిగిలేది ప్రశాంతత మాత్రమే. మనస్సులో సంకల్పాలు లేని మునికి, ఎలా వ్యవహారం ఉండగలదు?
యావత్ త్వ్ అస్య న నిర్వాణం పరిపోషమ్ ఉపాగతమ్ । తావద్ వ్యవహరత్య్ అస్తరాగద్వేషభయోదయః
అయితే, అతని ముక్తి పూర్తిగా పరిపక్వం కాలేదంటే, అతనికి రాగం, ద్వేషం, భయం లేవు అయినా, కొంతవరకు వ్యవహారం కొనసాగుతూనే ఉంటుంది.
వీతరాగభయక్రోధో నిర్వాణశ్ శాన్తమానసః । శిలేవాప్య్ అశిలీభూతో మునిర్ ఆత్మని తిష్ఠతి
రాగం, భయం, కోపం లేని ప్రశాంతమైన మనసుతో ముని, రాయి రాయిలా తనలోనే స్థిరంగా ఉంటాడు.
కోశే ఽస్తి పద్మబీజస్య యథా సర్వాబ్జినీ తథా । అనన్యా స్వప్నవిభ్రాన్తిర్ ఆత్మన్య్ అస్తి న బాహ్యతా
పద్మబీజం పొట్టలో మొత్తం కమలం ఉన్నట్లే, స్వప్నమయమైన భ్రమ కూడా బయట కాదు, మనలోనే ఉంటుంది.
బాహ్యతాభావనాద్ బాహ్యమ్ ఆత్మైవాత్మత్వభావనాత్ । భవతీదం పరే తత్త్వే భావనం తత్ తద్ ఏవ హి
బయటి విషయాలపై మనస్సు నిలిపితే బయటి ప్రపంచం కనిపిస్తుంది; ఆత్మతత్వంపై మనస్సు నిలిపితే ఆత్మ మాత్రమే అనుభవమవుతుంది. పరమసత్యంలో మనం ఏదిని ధ్యానిస్తామో అదే ప్రత్యక్షమవుతుంది.
యాన్తస్స్వప్నాదివిభ్రాన్తిస్ సైవేయం బాహ్యతోదితా । మనాగ్ అప్య్ అన్యతా నాత్ర ద్విభాణ్డపయసోర్ ఇవ
మనసులో కలగలిసే కలలలోని మాయే, బయటి ప్రపంచంగా కనిపిస్తుంది; ఇక్కడ ذرాదైనా తేడా లేదు, రెండు నీటి పాత్రల మధ్య తేడా లేనట్టే.
స్థైర్యాస్థైర్యే తథైవాత్ర భ్రాన్తిమాత్రమయే తతే । ఆధారాధేయతే తే ద్వే యథా జలతరఙ్గతే
ఈ మాయామాత్రమైన లోకంలో స్థిరత, అస్తిరత అన్నీ కూడా కేవలం భ్రమే. వాటి ఆధారాధేయ సంబంధం నీటికి అలకు ఉన్నట్టు ఉంటుంది.
స్వప్నాదావ్ ఆత్మనో ఽన్యత్వజ్ఞానాద్ అన్యత్వవేదనమ్ । అనన్యభావబోధే తు తద్ అనన్యన్ న చోదయి
కలలలో లాంటి అనుభవాల్లో, తాను వేరు అన్న భావన వల్ల భేదం అనిపిస్తుంది; కానీ ఏకత్వాన్ని తెలుసుకున్నప్పుడు ఆ భేదభావన కలగదు.
కలనారహితం శాన్తం యద్ రూపం పరమాత్మనః । భవత్య్ అసౌ తత్ తద్భావాద్ అతద్భావాన్ న తద్ భవేత్
కల్పనలు లేని, శాంతమైన పరమాత్మ స్వరూపం మనం దానితో ఏకత్వంగా భావించినప్పుడు కలుగుతుంది; దానితో ఏకత్వం లేకపోతే అది కనబడదు.
స్వప్నాదిజ్ఞానసంశాన్తౌ యద్ రూపం శుద్ధమ్ ఐశ్వరమ్ । న తద్ అస్తి న తన్ నాస్తి న వాగ్గోచరమ్ ఏతి తత్
నిద్ర వంటి జ్ఞానం పూర్తిగా శాంతించినప్పుడు, ఆ పవిత్రమైన, స్వతంత్రమైన స్వరూపం మిగిలి ఉంటుంది; అది ఉండదీ, ఉండకపోదీ కాదు, మాటల ద్వారా వివరించలేం.
ఆత్యన్తికే భ్రాన్తిలయే ముక్త ఏవావగచ్ఛతి । స్వరూపం నోపదేశస్య విషయో విదుషో ఽపి తత్
మాయ పూర్తిగా తొలగిపోయినప్పుడు, మనిషి విముక్తుడై తన అసలు స్వరూపాన్ని తెలుసుకుంటాడు; ఇది బోధించదగినది కాదు, జ్ఞానులకు కూడా అది ఉపదేశానికి లోబడదు.
శాన్తం నిరస్తభయమానవిషాదలోభమోహాత్మ దేహమననేన్ద్రియచిత్తజాడ్యమ్ । త్యక్త్వాహమ్ అక్షయమ్ అపాస్తసమస్తభేదం నిర్వాణమ్ ఏకమ్ అజమ్ ఆసితమ్ ఏవ యుక్తమ్
భయం, అహంకారం, విషాదం, లోభం, మోహం లేని శాంతమైన స్వభావం కలిగిన శరీరం, మనస్సు, ఇంద్రియాలు, బుద్ధిని వదిలి, అన్ని భేదాలు తొలగిపోయిన, నిత్యం ఉండే, జననం లేని, ఒక్కటైన, అక్షయమైన నిర్వాణంలోనే స్థిరంగా ఉన్నాను.
యదా చితిḫ ప్రసరతి తదాహన్తాజగద్భ్రమః । అసద్ ఏవాభ్యుదేతీవ స్పన్దాద్ అప్స్వ్ ఇవ దామతా
మనస్సు విస్తరించినప్పుడు, 'నేను' అనే భావనతో పాటు ఈ లోకమంతా ఒక మాయగా కనిపిస్తుంది. అవి నిజంగా లేవు అయినా, నీటిపై అలలు ఎగసినట్టు అవి ఉద్భవించినట్టు అనిపిస్తాయి.
ఉదితో ఽపి న ఖేదాయ బ్రహ్మరూపత్వవేదనాత్ । పరమాయ త్వ్ అనర్థాయ జగచ్ఛబ్దార్థభావనాత్
అది ఉద్భవించినా, అది బాధను కలిగించదు, ఎందుకంటే అది పరబ్రహ్మ స్వరూపమే అని తెలిసి ఉంటుంది. కానీ ఈ లోకాన్ని నిజమని భావిస్తే, అది గొప్ప అయోమయానికి దారి తీస్తుంది.