సర్వాత్మని చిదాభాసే తద్ ఏవాశ్వ్ అనుభూయతే । సంవేద్యతే యద్ ఏవాన్తర్ అసత్యం సత్యవస్తు వా
అఖిలమయమైన ఆత్మలో, అది చైతన్యంగా కనిపిస్తుంది. లోపల అనుభవించేది — అది అబద్ధమైనదైనా, నిజమైనదైనా — అదే రూపంలో గ్రహించబడుతుంది.
తద్ ఏవాభ్యాసతḫ పూర్వం బాహ్యార్థానుభవాత్మనా । స్ఫురత్య్ ఏవ బహిష్ట్వేన స్వస్వప్నో ఽత్ర నిదర్శనమ్
ముందుగా సాధన వల్ల, బాహ్య విషయాల అనుభవం బయట కనిపించేలా ప్రకాశిస్తుంది. ఇక్కడ మన స్వప్నమే దీనికి ఉదాహరణ.
చిద్రూపం సర్వమ్ ఏతచ్ చ చిచ్ చాచ్ఛా గగనాద్ అపి । విచ్ చ నో కిఞ్చిద్ ఏవాతో నైతత్ కిఞ్చన కుత్రచిత్
ఈ సృష్టిలో ఉన్నది అన్నీ పరమచైతన్యమే, అది ఆకాశం కన్నా కూడా స్పష్టంగా ఉంటుంది. చైతన్యం తప్ప ఇంకొకటి లేదు. అందువల్ల దాని నుండి వేరుగా ఎక్కడా ఏదీ లేదు.
న నాశో నాస్తితా నార్థో న జన్మమరణే న ఖమ్ । న శూన్యతాస్తి నో నాస్తి సర్వం బ్రహ్మైవ నైవ చ
ఇక్కడ నాశనం లేదు, అస్థిత్వం లేదు, వాస్తవమైన వస్తువు లేదు, జననం లేదా మరణం లేదు, ఆకాశం లేదు. శూన్యతా లేదు, శూన్యత లేనిదీ లేదు. అన్నీ బ్రహ్మమే, అదే కాదు కూడా.
నాశే జగదహన్త్వాదేర్ న కిఞ్చిద్ అపి నశ్యతి । అసతẖ కిల నాశే ఽపి స్వప్నాద్రేẖ కిం వినశ్యతి
ప్రపంచం, అహంకారం మొదలైనవి నశించినప్పుడు నిజంగా ఏమీ పోయిందని చెప్పలేం. అసత్యమైనది పోయినప్పుడు, కలలో కనిపించే కొండ మాయమైపోయినట్టు, నిజంగా ఏమి పోతుంది?
మిథ్యావభాసే సఙ్కల్పనగరే కేవ నష్టతా । తథా జగదహన్త్వాదౌ నాశో నాసతి విద్యతే
భ్రమతో కనిపించే ఊహా నగరంలో నిజంగా ఏదైనా పోతుందా? అలాగే ఈ ప్రపంచం, అహంకారం మొదలైన వాటిలో అసత్యమైనదానికి నాశనం ఉండదు.
కుతో జగదుపాలమ్భ ఇతి చేత్ తద్ అవస్తుని । న నిర్ణయస్ సమ్భవతి ఖపుష్పాణాం కిమ్ ఉమ్భ్యతే
ఈ లోకం ఎలా కనిపిస్తుంది అని అడిగితే, అసత్యమైనదానిలో ఎలాంటి నిర్ణయం సాధ్యం కాదు. ఆకాశంలో పువ్వులు ఏవిధంగా పుట్టవు, అలాగే అసత్యంలో ఏదీ స్థిరంగా ఉండదు.
నిర్ణయస్ త్వ్ ఏష ఏవాత్ర యద్ అశేషమ్ అభావయన్ । యథాస్థితం యథాచారం పాషాణ ఇవ తిష్ఠసి
ఇక్కడ ఒకే నిర్ణయం ఉంది — అన్నిటినీ పూర్తిగా త్యజించి, నీవు ఎలా ఉన్నావో అలా, కదలకుండా, రాయి లా నిలిచిపోవాలి.
జగత్ సఙ్కల్పమాత్రాత్మ తన్ నఞర్థయుతం క్షణాత్ । శామ్యత్య్ అశేషేణేత్య్ ఏవ నిర్ణయస్ సర్గవిభ్రమే
ఈ లోకం ఊహే మూలంగా ఉంది. అది తక్షణమే అంతమవుతుంది. సృష్టి భ్రమ గురించి ఇదే నిజమైన నిర్ణయం.
సర్గో ఽనర్గల ఏవాయం బ్రహ్మాత్మకతయాక్షయః । అన్యథాపి న సర్గో ఽయమ్ అస్తి నాస్తి చ సర్గతా
ఈ సృష్టి పరిమితులు లేకుండా, బ్రహ్మస్వరూపంగా, శాశ్వతంగా ఉంది. లేకపోతే, ఈ సృష్టి లేదు, సృష్టి అనే స్థితి కూడా లేదు.
యేషాం న విద్యతే సర్గస్ స్వప్నపుంసామ్ ఇవాసతామ్ । స సర్గḫ పురుషాస్ తే చ మృగతృష్ణామ్బువీచివత్
ఎవరికి సృష్టి అనిపించదో, కలలో ఉన్నవాళ్లకు లేదా అసత్యమైనవాళ్లకు లాగా, ఆ సృష్టి కూడా, ఆ మనుష్యులు కూడా, మృగతృష్ణలో నీటి అలలు లాంటివే.
అసతామ్ ఏవ సద్భావమ్ ఇవ చైషామ్ ఉపేయుషామ్ । న వయం నిర్ణయం విద్మో వన్ధ్యాపుత్రగిరామ్ ఇవ
అసలు లేనిది ఉన్నట్టు అనిపించే వారికి, వాస్తవంగా ఏదీ నిర్ణయించలేము, ఎందుకంటే అది వంధ్యాపుత్రుని మాటల లాంటిది.
పరిపూర్ణార్ణవప్రఖ్యా కాప్య్ అపూర్వైవ పూర్ణతా । తజ్జ్ఞానాం ద్రష్టృదృశ్యాంశదృష్టౌ న హి పతన్తి తే
పూర్తిగా నిండిన సముద్రంలా ఒక అపూర్వమైన పరిపూర్ణత ఉంటుంది; దాన్ని తెలిసినవారు, దృష్టి మరియు దృశ్యాన్ని చూసినా, ఆ స్థితి నుండి పడిపోరు.
అచలా ఇవ నిర్వాతా దీపా ఇవ శమామ్బ్వ్ ఇవ । సాచారా వా నిరాచారాస్ తిష్ఠన్తి స్వస్థమ్ ఏవ తే
వాయువు లేని స్థిరమైన దీపాలు, నిశ్చలమైన నీటిలా, వారు కదలికతో ఉన్నా లేక కదలిక లేకుండానే, ఎప్పుడూ తాము తాము స్థిరంగా ఉంటారు.
ఆపూర్ణైకార్ణవప్రఖ్యా కాప్య్ అన్తḫపూర్ణతోదితా । అన్తశ్శీతలతా జ్ఞప్తిర్ జ్ఞస్యాపూర్వైవ లక్ష్యతే
లోపల నుంచే ఉద్భవించిన, ఇంకా నిండని విస్తృతమైన సముద్రంలా కనిపించే ఒక ప్రత్యేకమైన అవగాహన ఉంది. ఆ లోపల చల్లదనం ఉంటుంది, ఆ జ్ఞానం పూర్తిగా కొత్తదిగా అనిపిస్తుంది.
వాసనైవేహ పురుషḫ ప్రేక్షితా సా న విద్యతే । తాం చ న ప్రేక్షతే కశ్చిత్ తతస్ సంసార ఆతతః
ఇక్కడ మనిషిగా కనిపించేది వాసనలు మాత్రమే. అవి నిజంగా లేవు. వాటిని ఎవ్వరూ నిజంగా చూడరు కూడా. అందుకే ఈ సంసారం కొనసాగుతూనే ఉంటుంది.
అనాలోకనసిద్ధం యత్ తద్ ఆలోకాన్ న విద్యతే । కృష్ణాహ్యనుపలమ్భో ఽత్ర దృష్టాన్తస్ స్పష్టచేష్టితః
ఏది చూడకుండా స్థిరమైందో, దాన్ని చూస్తే కనబడదు. నల్లటి వస్తువు చీకటి ఎలా కనిపించదో, ఇక్కడ కూడా అదే ఉదాహరణ స్పష్టంగా చెప్పబడింది.
భూతాని దేహమాంసాది తచ్ చాసద్విభ్రమో జడః । బుద్ధ్యహఙ్కారచేతాంసి తన్మయాన్య్ ఏవ నేతరత్
భూతాలు, శరీరం, మాంసం ఇవన్నీ అసత్యమైన మాయలు మాత్రమే, అవి జడమయినవే. బుద్ధి, అహంకారం, మనస్సు ఇవన్నీ కూడా అదే మాయతోనే ఏర్పడినవి, వేరే ఏమీలేవు.
భూతాదిమయతాం త్యక్త్వా బుద్ధ్యహఙ్కారచేతసామ్ । అత్యన్తం స్థితిర్ అభ్యేతి యది తన్ ముక్తతోదితా
బుద్ధి, అహంకారం, మనస్సు ఇవన్నీ భూతాదులలో ఐక్యతను వదిలిపెడితే, అవి పూర్తిగా స్థిరంగా ఉంటాయి. అప్పుడు ఆ స్థితి ద్వారా ముక్తి స్పష్టంగా తెలుస్తుంది.
చిచ్ ఛిష్టా చేత్యనిష్ఠత్వాత్ తాదృశ్య్ ఏవాత్ర కాస్తితా । తస్మాత్ కేవ కుతẖ కుత్ర వాసనా కింస్వరూపిణీ
అవగాహన మాత్రమే మిగిలి ఉంటుంది, కానీ అది ఏ వస్తువుపైనా ఆధారపడదు కాబట్టి, ఇక్కడ దాని స్వరూపం అలాంటిదే. అప్పుడు ఎవరు, ఎక్కడి నుండి, వాసన ఏమిటి, దానికి ఏ రూపం ఉంది అన్న ప్రశ్నలు తలెత్తుతాయి.
యస్య చైష భ్రమస్ సో ఽసన్ ప్రేక్షయాసన్ న లభ్యతే । మృగతృష్ణామ్బువత్ తేన సంసారẖ కస్య కẖ కుతః
ఈ మాయ ఎవరికైతే ఉంటుందో, అది పరిశీలించినా కనిపించదు, అది నిజమైనదీ కాదు. మృగతృష్ణలోని నీటిలా, ఈ సంసారం ఎవరిది, ఏమిటి, ఎక్కడి నుండి వచ్చింది అన్నదానికి సమాధానం లేదు.
తద్ ఏవం తర్హి కస్య స్యాద్ ఇతి చిన్తోదయో హి యః । పునస్ స ఏవ సంసారవిభ్రమస్ సమ్ప్రవర్తతే
అలా అయితే ఇది ఎవరిది అని ఆలోచన వస్తుంది. ఆ ఆలోచన వల్ల మళ్లీ అదే సంసార మాయ తిరిగి మొదలవుతుంది.
తస్మాత్ సర్వమ్ అనాశ్రిత్య వ్యోమవత్ సమమ్ ఆస్యతామ్ । అపునస్స్మరణం శ్రేయ ఇహ విస్మరణం పరమ్
అందువల్ల ఏదిపైనా ఆధారపడకుండా, ఆకాశంలా సమంగా ఉండాలి. ఇక్కడ మళ్లీ గుర్తు చేసుకోవడం మంచిది కాదు; మరచిపోవడమే అత్యుత్తమం.
నేహ ద్రష్టా న భోక్తాస్తి నాస్తితా న చ నాస్తితా । యథాస్థితమ్ ఇదం శాన్తమ్ ఏకం స్పన్ది సదాబ్ధివత్
ఇక్కడ చూడేవాడు లేడు, అనుభవించేవాడు లేడు, ఉండడమూ లేదు, ఉండకపోవడమూ లేదు. ఇది ఎలా ఉందో అలా, శాంతంగా, ఏకంగా, సముద్రం అలలతో అలమటించునట్లు ఉంది.
సర్వం దృశ్యం జగద్ బ్రహ్మ సద్ ఇత్య్ అవగతే స్ఫుటమ్ । జలశోషాద్ ఇవోదేతి బిమ్బిబిమ్బక్షయే శివమ్
ఈ జగత్తు అంతా బ్రహ్మమే అని స్పష్టంగా తెలుసుకున్నప్పుడు, నీరు ఎండిపోవడంలా, ప్రతిబింబం పోయిన తర్వాత మిగిలేది శివమే.
శాన్తతా వ్యవహారో వా రాగద్వేషవివర్జితః । విశ్రాన్తస్య పరే తత్త్వే దృశ్యతే సమదర్శినః
రాగద్వేషాలు లేకుండా శాంతంగా ఉండటం గానీ, వ్యవహరించటం గానీ, పరమసత్యంలో విశ్రాంతి పొందినవానికి, సమదృష్టితో చూసే వానికి కనిపిస్తాయి.
అథ వా శాన్తతైవాస్య నిర్వాణస్యావశిష్యతే । నిర్వాసనẖ కిల మునిẖ కథం వ్యవహరత్వ్ అసౌ
లేదా, ముక్తుడికి చివరికి మిగిలేది ప్రశాంతత మాత్రమే. మనస్సులో సంకల్పాలు లేని మునికి, ఎలా వ్యవహారం ఉండగలదు?
యావత్ త్వ్ అస్య న నిర్వాణం పరిపోషమ్ ఉపాగతమ్ । తావద్ వ్యవహరత్య్ అస్తరాగద్వేషభయోదయః
అయితే, అతని ముక్తి పూర్తిగా పరిపక్వం కాలేదంటే, అతనికి రాగం, ద్వేషం, భయం లేవు అయినా, కొంతవరకు వ్యవహారం కొనసాగుతూనే ఉంటుంది.
వీతరాగభయక్రోధో నిర్వాణశ్ శాన్తమానసః । శిలేవాప్య్ అశిలీభూతో మునిర్ ఆత్మని తిష్ఠతి
రాగం, భయం, కోపం లేని ప్రశాంతమైన మనసుతో ముని, రాయి రాయిలా తనలోనే స్థిరంగా ఉంటాడు.
కోశే ఽస్తి పద్మబీజస్య యథా సర్వాబ్జినీ తథా । అనన్యా స్వప్నవిభ్రాన్తిర్ ఆత్మన్య్ అస్తి న బాహ్యతా
పద్మబీజం పొట్టలో మొత్తం కమలం ఉన్నట్లే, స్వప్నమయమైన భ్రమ కూడా బయట కాదు, మనలోనే ఉంటుంది.