అజడానాం యద్ అజ్ఞానం స్థాణూనామ్ ఇవ శామ్యతామ్ । తమ్ ఆహుర్ మోక్షమ్ అక్షుబ్ధమ్ ఆసితం యద్ అపక్షయమ్
మందబుద్ధి కానివారిలో అజ్ఞానం స్థిరంగా, కదలకుండా తగ్గిపోతే దానిని శాంతమైన, నిలకడగా ఉండే, తగ్గిపోని ముక్తి అంటారు.
జ్ఞత్వేనాజ్ఞత్వమ్ ఆసాద్య మునిర్ భవతి మానవః । అజ్ఞత్వాద్ అజ్ఞతామ్ ఏత్య ప్రయాతి పశువృక్షతామ్
జ్ఞానంతో అజ్ఞానాన్ని అధిగమించినవాడు మునిగా మారతాడు; అజ్ఞానంతోనే మరింత అజ్ఞానంలో పడిపోయినవాడు జంతువు లేదా చెట్టులా అవతరిస్తాడు.
అహం బ్రహ్మ జగచ్ చేదమ్ ఇత్య్ అవిద్యామయో భ్రమః । అసత్యḫ ప్రేక్షయా ధ్వాన్తం దీపేనేవ న లభ్యతే
నేను పరబ్రహ్మ, ఈ లోకం నిజమే అని అనుకోవడం అజ్ఞానంతో కలిగే మాయ మాత్రమే. దీన్ని మన కళ్లతో చూడలేము, చీకటి ఎలా దీపంతో పట్టుకోలేమో అలా.
సమగ్రకరణగ్రామో ఽప్య్ అసఙ్కల్పో వివేదనః । న కిఞ్చిద్ అప్య్ అనుభవత్య్ అన్తర్ బాహ్యే చ శాన్తధీః
అన్ని ఇంద్రియాలు ఉన్నా, ఎవరికైనా మనసులో ఆలోచనలు లేకపోతే, లోపల గానీ బయట గానీ ఏమీ అనుభవించడు. అతని మనసు పూర్తిగా శాంతిగా ఉంటుంది.
సుషుప్తత్వ ఇవ స్వప్నస్ సమాధౌ ప్రవిలీయతే । దృశ్యం సర్వం జ్ఞబోధే ఽన్తḫ పునẖ ఖాత్మైవ లక్ష్యతే
ఎలా నిద్రలో కలలు కలిసిపోతాయో, అలాగే సమాధిలో అన్ని దృశ్యాలు లయమవుతాయి. చివరకు జ్ఞానంలో లోపల ఖాలాంటి ఆత్మ మాత్రమే కనిపిస్తుంది.
తలవత్త్వం యథా వ్యోమ్ని తథా పృథ్వ్యాదితా శివే । భ్రాన్తిమాత్రాద్ ఋతే నాన్యా యథా వ్యోమ తథా శివః
ఎలా ఆకాశంలో తలపైన ఉండే స్థానం ఉంటుందో, అలాగే భూమి మొదలైనవి శివునిలో ఉంటాయి. మాయ తప్ప ఇంకేమీ లేదు; ఆకాశం ఎలా ఉంటుందో, శివుడు కూడా అలాగే ఉన్నాడు.
వాసనాభిర్ ఉపేతో ఽపి సమస్తాభిర్ అవాసనః । భవత్య్ అసావ్ అసత్ సర్వమ్ ఇదమ్ ఇత్య్ ఏవ యస్య ధీః
అన్ని వాసనలతో ఉన్నా కూడా, వాస్తవానికి అతనికి ఎలాంటి వాసనలూ లేవు. ఎందుకంటే, ఇతని మనసులో ఈ జగత్తు అంతా అసత్యమే అనే భావన బలంగా ఉంటుంది.
సఙ్కల్పైష్యద్భూతభవ్యస్వప్నమాయేన్ద్రజాలజాః । యద్వత్ సంసృతయస్ తద్వద్ దృష్టే ఽప్య్ ఆస్థా కిమ్ అత్ర వః
మనసులో కలిగే గతం, భవిష్యత్తు, కలలు, మాయ, మాయాజాలం అన్నీ ఊహలోనే ఉన్నట్టే, ఈ లోకంలో జరిగే జనన మరణ చక్రాలు కూడా అంతే. కనబడినదానిపైనా మీరు ఎంత నమ్మకం పెట్టుకుంటారు?
న దుẖఖమ్ అస్తి న సుఖం న పుణ్యం న చ పాతకమ్ । న కిఞ్చిత్ కస్యచిన్ నష్టం కర్తుర్ భోక్తుర్ అసమ్భవాత్
ఇక్కడ బాధ లేదు, సుఖం లేదు, పుణ్యం లేదు, పాపం లేదు. ఎవరికీ ఏదీ పోయిందని చెప్పలేం, ఎందుకంటే చేయువాడు లేదా అనుభవించేవాడు ఎవరూ లేరు.
సర్వం శూన్యం నిరాలమ్బం మమతాప్రత్యయో ఽప్య్ అయమ్ । ద్విచన్ద్రస్వప్నపురవద్ యస్యాసౌ సో ఽపి నాస్తి నః
అన్నీ శూన్యమే, ఆధారం లేవు. 'నాది' అనే భావన కూడా కలలో కనిపించే పట్టణం లేదా రెండు చంద్రులు కనిపించడంలా అస్తిరంగా ఉంటుంది. ఇలాంటి భావన ఉన్నవాడు మనకు లేదు.
కేవలో వ్యవహారస్థẖ కాష్ఠమౌనరతో ఽథ వా । కాష్ఠపాషాణవత్ తిష్ఠన్ బ్రహ్మతామ్ అధిగచ్ఛతి
ఎవరైనా కేవలం లోకవ్యవహారాల్లో నిమగ్నుడై ఉన్నా, లేక అడవిలో నిశ్శబ్దంగా, కలప లేదా రాయి లా నిలబడి ఉన్నా, చివరికి బ్రహ్మ స్థితిని పొందుతాడు.
శాన్తత్వే చిత్రత్వే నానానానాత్మనీహ చైవ శివే । అవయవినో ఽవయవత్వే త్వ్ ఇవ యుక్తిర్ విద్యతే నాన్యా
శాంతంగా ఉన్నా, ఎన్నో విధాలుగా ఉన్నా, ఇక్కడ అనేక రూపాల్లో ఉన్నా, శుభంగా ఉన్నా — మొత్తం, భాగాల మధ్య సంబంధమే ఇక్కడ వర్తిస్తుంది; వేరే తర్కం లేదు.
అర్థగతేస్ స్వత్వస్య చ భావస్య చ నైవ సమ్భవాద్ అమలే । ఏతస్మిన్ సర్వగతే బ్రహ్మణి నాస్తి స్వభావోక్తిః
ఈ నిర్మలమైన, అన్నింటిలో వ్యాపించిన బ్రహ్మలో ఏదైనా స్వంతమవడం లేదా ప్రత్యేక స్వభావం ఉండడం అసాధ్యం; అందువల్ల దాని స్వభావం గురించి చెప్పడం కూడా లేదు.
న చ నాస్తితోపలమ్భాత్ సంవిత్తేర్ అస్తితా చ నైవాజే । గ్రాహ్యగ్రాహకదృష్టేర్ అసమ్భవాద్ అస్తి కిఞ్చిద్ అపి
ఏదీ లేదని అనడం కుదరదు, ఎందుకంటే అది గ్రహించలేం; ఉందని కూడా చెప్పలేం, ఎందుకంటే చైతన్యం కలగదు. గ్రహించేవాడు-గ్రహించబడేది అనే భేదం అసాధ్యం కాబట్టి, ఏదీ వాస్తవంగా లేదు.
సమమ్ అమలమ్ అహార్యమ్ ఆర్యజుష్టం శివమ్ అజమ్ అక్షయమ్ ఆసితం సమం యత్ । తద్ అవితథపదం తథాస్స్వ శాన్తం పిబ చల భుఙ్క్ష్వ భవాన్ అయం హి నాస్తి
ఏకంగా, నిర్మలంగా, అందరికీ అందని, గొప్పవారు ఆరాధించే, మంగళకరమైనది, జననం లేని, నశించని, ఎప్పుడూ ఒకేలా ఉండే ఆ పరమసత్యంలో స్థిరంగా ఉండు. అది నిజమైన శాంతి స్థితి. నీకు కావాల్సినంత తాగు, నడుచు, ఆనందించు. ఎందుకంటే ఈ లోకంలో మార్పు అనే దేన్నీ నిజంగా లేదు.
అహన్తైవ పరావిద్యా నిర్వాణపదరోధినీ । తయైవాన్విష్యతే మూఢైస్ తద్ ఇత్య్ ఉన్మత్తచేష్టితమ్
అహంకారమే పరమ అజ్ఞానం, అది మోక్ష మార్గాన్ని అడ్డుకుంటుంది. మూర్ఖులు ఇదే అహంకారంతో 'ఇది అదే' అని అన్వేషిస్తూ, పిచ్చివాళ్లలా ప్రవర్తిస్తారు.
అహన్తైవాలమ్ అజ్ఞానామ్ అజ్ఞత్వస్య నిదర్శనమ్ । న హి తజ్జ్ఞస్య శాన్తస్య మమాహమ్ ఇతి విద్యతే
అహంకారమే అజ్ఞానులకు చాలిపోతుంది, అది అజ్ఞానానికి గుర్తు. జ్ఞానిని, శాంతిగా ఉన్నవాడికి 'నాది', 'నేను' అనే భావన ఉండదు.
అహన్తామలమ్ ఉత్సృజ్య నిర్వాణẖ ఖమ్ ఇవామలమ్ । సదేహమ్ అపదేహం వా జ్ఞస్ తిష్ఠతి గతజ్వరమ్
అహంకార మలాన్ని వదిలేసినవాడు, ముక్తి అనే ఆకాశంలా నిర్మలంగా, శరీరం ఉన్నా లేకపోయినా, జ్ఞాని ఎలాంటి బాధలు లేకుండా స్థిరంగా ఉంటాడు.
న తథా శరదాకాశమ్ న తథా స్తిమితో ఽర్ణవః । పూర్ణేన్దుమధ్యం న తథా యథా జ్ఞḫ పరిరాజతే
శరదృతువు ఆకాశం ఎంత నిర్మలంగా మెరిసినా, సముద్రం ఎంత నిశ్శబ్దంగా ఉన్నా, పూర్ణచంద్రుడు ఎంత ప్రకాశించినా, జ్ఞాని వెలుగు వాటన్నింటికంటే ఎక్కువగా మెరిసిపోతుంది.
చిత్రే సఙ్గరసైన్యస్య యుద్ధస్యాక్షుబ్ధతా యథా । తథైకా సమతా జ్ఞస్య వ్యవహారవతో ఽపి చ
బొమ్మలో యుద్ధం ఎంత ఉల్లాసంగా కనిపించినా, అక్కడ నిశ్శబ్దతే ఉంటుంది. అలాగే, జ్ఞానికి లోకంలో పనులు చేస్తూ ఉన్నా, మనసులో ఒకేలా సమతా ఉంటుంది.
నిర్వాణైకతయా జ్ఞస్య వాసనైవ న వాసనా । లేఖా దామోపమాస్ త్వ్ అబ్ధేర్ ఊర్మ్యాది న జలేతరత్
నిర్వాణంలో లీనమైన జ్ఞానికీ, వాసనలు వాస్తవానికి వాసనలు కావు; అవి నీటిపై గీసిన గీతల్లా, సముద్రంలో అలలు నీటిలోనే కలిసిపోవడంలా ఉంటాయి.
తరత్తరఙ్గో జలధిర్ జలమ్ ఏవ యథాఖిలమ్ । దృశ్యోచ్ఛూనమ్ అపి బ్రహ్మ తథా బ్రహ్మైవ నేతరత్
సముద్రంలో అలలు ఎన్ని వచ్చినా, అవన్నీ నీటే అయినట్లు, ఈ జగత్తులో కనిపించే ప్రతిదీ బ్రహ్మమే, వేరేదేమీ కాదు.
అన్తరస్తఙ్గతో ఽక్షుబ్ధో బహిరస్తఙ్గతశ్ శమీ । విద్యతే చోదితో యశ్ చ స ముక్త ఇతి కథ్యతే
యువనిలో కలకలం లేకుండా, బయట కూడా ప్రశాంతంగా ఉండి, ఎవరూ ఒత్తిడి చేయకుండానే పనిచేసేవాడు నిజంగా విముక్తుడు అని అంటారు.
అహన్త్వసర్గరూపేణ సంవిత్ సంవిన్మయే పరే । స్ఫురత్య్ అమ్భో ఽమ్భసీవాతో నానాతేయం కిమాత్మికా
ఈ 'నేను' అనే భావం, సృష్టి అనే భావం అన్నీ పరమమైన ఆ జ్ఞానస్వరూపంలోనే వెలుగుతుంటాయి. నీళ్లలో నీరు, గాలి ఎలా కనిపిస్తాయో అలాగే. ఈ విభిన్నతకి అసలు స్వరూపం ఏమిటి?
ధూమస్య స్ఫురతో వ్యోమ్ని యథాగాజగజాదయః । వ్యూహా ధూమాన్ న తే భిన్నాస్ తథా సర్గాḫ పరే పదే
పొగ ఆకాశంలో మెరుస్తూ ఉండగా, దానిలో ఒంటెలు, ఏనుగులు లాంటి రూపాలు ఏర్పడతాయి కానీ అవి పొగకి వేరుగా ఉండవు. అలాగే పరమపదంలో సృష్టులు కూడా వేరుగా లేవు.
సంవిద్భ్రాన్తివిచారేణ భ్రాన్త్యలాభవిలాసినా । విజయధ్వం విషాదం మా గతాజ్ఞాస్ తజ్జ్ఞతాస్తి వః
సంవిద్ అనే చైతన్యంలో కలిగే మాయాభ్రమలను పరిశీలిస్తూ, ఆ మాయలో లాభనష్టాల ఆనందాన్ని చూసి, మీరు దుఃఖాన్ని జయించండి. నిరాశలో పడిపోకండి. ఆ పరమసత్యాన్ని తెలుసుకునే జ్ఞానం మీలో ఉంది.
అఙ్కురో ఽనుభవత్య్ అన్తర్ వృక్షం పుష్పం ఫలం యథా । తథా జగదహన్త్వే జ్ఞẖ ఖాత్మా ఖాత్మ ఖమ్ అప్య్ అఖమ్
ఎలా ఒక మొక్క అంకురంలోనే చెట్టు, పువ్వు, ఫలం అంతా అంతర్లీనంగా ఉంటాయో, అలాగే ఈ లోకంలో 'నేను' అనే భావంలో జ్ఞానం, ఆకాశం, ఆకాశస్వరూపమైన ఆత్మ, ఇంకా ఆకాశానికి అతీతమైనది కూడా అనుభవించబడతాయి.
రూపాలోకమనస్సత్తా జలార్చిష్ష్వ్ ఇవ దణ్డతాః । సత్యో ఽపి న చ సన్త్య్ ఏతా భ్రాన్తేశ్ చిత్తాచలా ఇవ
రూపాలు, వెలుగు, మనస్సు, ఉన్నతత్వం ఇవన్నీ నిజమైనవే అయినా, నిజంగా లేవు. నీటిలో మంట నిటారుగా నిలబడినట్టు, కలలో మనస్సు కంపించేలా, ఇవన్నీ మాయా ఆటలు మాత్రమే.
యథాసుఖం యథారమ్భం యథానాశం యథోదయమ్ । యథాదేశం యథాకాలమ్ అజరాశ్ శాన్తమ్ ఆస్యతామ్
ఎలా సౌకర్యంగా ఉంటుందో, ఎలా ప్రారంభమైందో, ఎలా ముగియాలో, ఎలా ఉద్భవించాలో, ఎలా తగినదో, ఎలా సమయానుకూలమో, అలా వృద్ధాప్యములేని శాంతిలో కూర్చో.
ఇష్టానిష్టోపలమ్భేషు శాన్తం వ్యవహరన్న్ అపి । శవవన్ నాన్యతామ్ అన్తర్ నిర్వాణో ఽనుభవత్య్ అలమ్
ఇష్టమైనవి, అనిష్టమైనవి ఎదురైనప్పటికీ ప్రశాంతంగా వ్యవహరిస్తూ, లోపల మాత్రం శవంలా ఏ భేదమూ లేకుండా, సంపూర్ణంగా నిర్వాణాన్ని అనుభవిస్తాడు.