చేతనస్యాచేతనత్వమ్ అచేత్యోన్ముఖతాత్మకమ్ । మోక్షం విద్ధి పరం శాన్తం పదమ్ అవ్యయమ్ ఏవ చ
చైతన్యం నిశ్చలంగా, ఏ విషయాన్ని గ్రహించని స్థితిలో ఉన్నప్పుడు, అదే పరమ శాంతమైన, నిత్యమైన మోక్ష స్థితి అని తెలుసుకో.
దిక్కాలాద్యనవచ్ఛిన్నే శాన్తే శాన్తాత్మని స్థితే । చేత్యం న సమ్భవత్య్ ఏవ కẖ కిం చేతయతాం కథమ్
దిశలు, కాలం వంటివాటికి అతీతంగా, శాంతమైన ఆత్మలో స్థిరంగా ఉన్నప్పుడు, అక్కడ ఎలాంటి గ్రహణం ఉండదు. ఎవరు, ఏమి, ఎలా గ్రహించగలరు?
సఙ్కల్పస్వప్నదృశ్యే ఽన్తస్ సంవిన్మాత్రాత్మతాం వినా । యథా నాన్యద్ భవేద్ రూపం తథైవాస్మిన్ బహిర్గతే
మనస్సులో కల్పనలూ, కలలలో, స్వచ్ఛమైన చైతన్యం తప్ప మరొకటి లేనట్లు, ఈ బాహ్య లోకంలో కూడా అదే విధంగా ఉంటుంది.
మనోబుద్ధ్యాదయశ్ చైతే సంవిన్మాత్రాత్మరూపిణః । మనోబుద్ధ్యాదిశబ్దార్థభావితాస్ తు జడాత్మకాః
మనస్సు, బుద్ధి మొదలైనవి స్వచ్ఛమైన చైతన్య స్వరూపమే. కానీ వాటిని 'మనస్సు', 'బుద్ధి' అనే అర్థాలతో భావించినప్పుడు అవి జడ స్వభావాన్ని పొందుతాయి.
సంవిన్మాత్రే సమే స్వచ్ఛే సబాహ్యాభ్యన్తరే తతే । అభిన్నే భేదబుద్ధిర్ వẖ కిమ్ అనర్థాయ జృమ్భతే
బయట, లోపల అన్న తేడా లేని, నిర్మలమైన, స్వచ్ఛమైన ఆ జ్ఞానంలో, ఏకత్వంలో, ఈ భేద భావన ఎందుకు కలుగుతుంది? అది ఎందుకు బాధలకు కారణమవుతుంది?
సంవిన్మాత్రస్య శుద్ధస్య శూన్యస్య చ కిమ్ అన్తరమ్ । యచ్ చాన్తరం తద్ విబుధా విదన్త్య్ ఏతి న వాగ్గతిమ్
పరిపూర్ణమైన ఆ జ్ఞానం, శూన్యత్వం — వీటిద్దరిలో ఏ తేడా ఉంది? జ్ఞానులు ఏదైనా తేడా గుర్తించినా, అది మాటల ద్వారా వివరించలేని విషయం.
సదసద్రూప ఆభాసో యథా కిమ్ అపి లక్ష్యతే । తమసీక్షితయత్నేన బ్రహ్మణీదం తథా గతమ్
ఏదో ఒక రూపం ఉన్నట్టు లేదా లేనట్టు మనకు కనబడుతుంది. అలాగే, అజ్ఞాన ప్రయత్నంతో ఈ జగత్తు బ్రహ్మంలో కలిసిపోయింది.
అయమ్ ఆకాశమ్ ఏవాహం యది శామ్యామ్య్ అవాసనమ్ । వాసనాం తు న బధ్నామి స్థిత ఏవాస్మి చిన్నభః
నేనే ఈ ఆకాశం, నేను నా వాసనలను ఆపి నిశ్చలంగా ఉంటే, ఏ వాసనకూ లోబడి ఉండను; నేను ఎప్పటికీ ఆ జ్ఞాన ఆకాశంలానే ఉంటాను.
ఇతినిశ్చయవాన్ అన్తస్ తజ్జ్ఞో ఽజ్ఞ ఇవ సఞ్జ్ఞయా । విద్వపుర్ విద్యమానో ఽపి శామ్యత్య్ అసద్ ఇవ స్వయమ్
అంతరంగా నిశ్చయంగా తెలిసినవాడైనా, బయటికి మాత్రం తెలియని వాడిలా కనిపిస్తాడు. ఆ జ్ఞాని ఉన్నప్పటికీ, లేనట్టుగా నిశ్శబ్దంగా ఉంటాడు.
జీవానాం జ్ఞప్తిగుహ్యేన జ్వలత్య్ అజ్ఞానవాయునా । అవిద్యాగ్నిḫ ప్రబుద్ధానాం పునస్ తేనైవ శామ్యతి
ప్రాణులలో, తెలియదనిపించే గాలి ఊదటంతో అజ్ఞానమనే అగ్ని లోపల మంటలేస్తుంది. కానీ, మేలుకున్నవారిలో అదే అగ్ని అదే విధానంలో ఆర్పబడిపోతుంది.
అజడానాం యద్ అజ్ఞానం స్థాణూనామ్ ఇవ శామ్యతామ్ । తమ్ ఆహుర్ మోక్షమ్ అక్షుబ్ధమ్ ఆసితం యద్ అపక్షయమ్
మందబుద్ధి కానివారిలో అజ్ఞానం స్థిరంగా, కదలకుండా తగ్గిపోతే దానిని శాంతమైన, నిలకడగా ఉండే, తగ్గిపోని ముక్తి అంటారు.
జ్ఞత్వేనాజ్ఞత్వమ్ ఆసాద్య మునిర్ భవతి మానవః । అజ్ఞత్వాద్ అజ్ఞతామ్ ఏత్య ప్రయాతి పశువృక్షతామ్
జ్ఞానంతో అజ్ఞానాన్ని అధిగమించినవాడు మునిగా మారతాడు; అజ్ఞానంతోనే మరింత అజ్ఞానంలో పడిపోయినవాడు జంతువు లేదా చెట్టులా అవతరిస్తాడు.
అహం బ్రహ్మ జగచ్ చేదమ్ ఇత్య్ అవిద్యామయో భ్రమః । అసత్యḫ ప్రేక్షయా ధ్వాన్తం దీపేనేవ న లభ్యతే
నేను పరబ్రహ్మ, ఈ లోకం నిజమే అని అనుకోవడం అజ్ఞానంతో కలిగే మాయ మాత్రమే. దీన్ని మన కళ్లతో చూడలేము, చీకటి ఎలా దీపంతో పట్టుకోలేమో అలా.
సమగ్రకరణగ్రామో ఽప్య్ అసఙ్కల్పో వివేదనః । న కిఞ్చిద్ అప్య్ అనుభవత్య్ అన్తర్ బాహ్యే చ శాన్తధీః
అన్ని ఇంద్రియాలు ఉన్నా, ఎవరికైనా మనసులో ఆలోచనలు లేకపోతే, లోపల గానీ బయట గానీ ఏమీ అనుభవించడు. అతని మనసు పూర్తిగా శాంతిగా ఉంటుంది.
సుషుప్తత్వ ఇవ స్వప్నస్ సమాధౌ ప్రవిలీయతే । దృశ్యం సర్వం జ్ఞబోధే ఽన్తḫ పునẖ ఖాత్మైవ లక్ష్యతే
ఎలా నిద్రలో కలలు కలిసిపోతాయో, అలాగే సమాధిలో అన్ని దృశ్యాలు లయమవుతాయి. చివరకు జ్ఞానంలో లోపల ఖాలాంటి ఆత్మ మాత్రమే కనిపిస్తుంది.
తలవత్త్వం యథా వ్యోమ్ని తథా పృథ్వ్యాదితా శివే । భ్రాన్తిమాత్రాద్ ఋతే నాన్యా యథా వ్యోమ తథా శివః
ఎలా ఆకాశంలో తలపైన ఉండే స్థానం ఉంటుందో, అలాగే భూమి మొదలైనవి శివునిలో ఉంటాయి. మాయ తప్ప ఇంకేమీ లేదు; ఆకాశం ఎలా ఉంటుందో, శివుడు కూడా అలాగే ఉన్నాడు.
వాసనాభిర్ ఉపేతో ఽపి సమస్తాభిర్ అవాసనః । భవత్య్ అసావ్ అసత్ సర్వమ్ ఇదమ్ ఇత్య్ ఏవ యస్య ధీః
అన్ని వాసనలతో ఉన్నా కూడా, వాస్తవానికి అతనికి ఎలాంటి వాసనలూ లేవు. ఎందుకంటే, ఇతని మనసులో ఈ జగత్తు అంతా అసత్యమే అనే భావన బలంగా ఉంటుంది.
సఙ్కల్పైష్యద్భూతభవ్యస్వప్నమాయేన్ద్రజాలజాః । యద్వత్ సంసృతయస్ తద్వద్ దృష్టే ఽప్య్ ఆస్థా కిమ్ అత్ర వః
మనసులో కలిగే గతం, భవిష్యత్తు, కలలు, మాయ, మాయాజాలం అన్నీ ఊహలోనే ఉన్నట్టే, ఈ లోకంలో జరిగే జనన మరణ చక్రాలు కూడా అంతే. కనబడినదానిపైనా మీరు ఎంత నమ్మకం పెట్టుకుంటారు?
న దుẖఖమ్ అస్తి న సుఖం న పుణ్యం న చ పాతకమ్ । న కిఞ్చిత్ కస్యచిన్ నష్టం కర్తుర్ భోక్తుర్ అసమ్భవాత్
ఇక్కడ బాధ లేదు, సుఖం లేదు, పుణ్యం లేదు, పాపం లేదు. ఎవరికీ ఏదీ పోయిందని చెప్పలేం, ఎందుకంటే చేయువాడు లేదా అనుభవించేవాడు ఎవరూ లేరు.
సర్వం శూన్యం నిరాలమ్బం మమతాప్రత్యయో ఽప్య్ అయమ్ । ద్విచన్ద్రస్వప్నపురవద్ యస్యాసౌ సో ఽపి నాస్తి నః
అన్నీ శూన్యమే, ఆధారం లేవు. 'నాది' అనే భావన కూడా కలలో కనిపించే పట్టణం లేదా రెండు చంద్రులు కనిపించడంలా అస్తిరంగా ఉంటుంది. ఇలాంటి భావన ఉన్నవాడు మనకు లేదు.
కేవలో వ్యవహారస్థẖ కాష్ఠమౌనరతో ఽథ వా । కాష్ఠపాషాణవత్ తిష్ఠన్ బ్రహ్మతామ్ అధిగచ్ఛతి
ఎవరైనా కేవలం లోకవ్యవహారాల్లో నిమగ్నుడై ఉన్నా, లేక అడవిలో నిశ్శబ్దంగా, కలప లేదా రాయి లా నిలబడి ఉన్నా, చివరికి బ్రహ్మ స్థితిని పొందుతాడు.
శాన్తత్వే చిత్రత్వే నానానానాత్మనీహ చైవ శివే । అవయవినో ఽవయవత్వే త్వ్ ఇవ యుక్తిర్ విద్యతే నాన్యా
శాంతంగా ఉన్నా, ఎన్నో విధాలుగా ఉన్నా, ఇక్కడ అనేక రూపాల్లో ఉన్నా, శుభంగా ఉన్నా — మొత్తం, భాగాల మధ్య సంబంధమే ఇక్కడ వర్తిస్తుంది; వేరే తర్కం లేదు.
అర్థగతేస్ స్వత్వస్య చ భావస్య చ నైవ సమ్భవాద్ అమలే । ఏతస్మిన్ సర్వగతే బ్రహ్మణి నాస్తి స్వభావోక్తిః
ఈ నిర్మలమైన, అన్నింటిలో వ్యాపించిన బ్రహ్మలో ఏదైనా స్వంతమవడం లేదా ప్రత్యేక స్వభావం ఉండడం అసాధ్యం; అందువల్ల దాని స్వభావం గురించి చెప్పడం కూడా లేదు.
న చ నాస్తితోపలమ్భాత్ సంవిత్తేర్ అస్తితా చ నైవాజే । గ్రాహ్యగ్రాహకదృష్టేర్ అసమ్భవాద్ అస్తి కిఞ్చిద్ అపి
ఏదీ లేదని అనడం కుదరదు, ఎందుకంటే అది గ్రహించలేం; ఉందని కూడా చెప్పలేం, ఎందుకంటే చైతన్యం కలగదు. గ్రహించేవాడు-గ్రహించబడేది అనే భేదం అసాధ్యం కాబట్టి, ఏదీ వాస్తవంగా లేదు.
సమమ్ అమలమ్ అహార్యమ్ ఆర్యజుష్టం శివమ్ అజమ్ అక్షయమ్ ఆసితం సమం యత్ । తద్ అవితథపదం తథాస్స్వ శాన్తం పిబ చల భుఙ్క్ష్వ భవాన్ అయం హి నాస్తి
ఏకంగా, నిర్మలంగా, అందరికీ అందని, గొప్పవారు ఆరాధించే, మంగళకరమైనది, జననం లేని, నశించని, ఎప్పుడూ ఒకేలా ఉండే ఆ పరమసత్యంలో స్థిరంగా ఉండు. అది నిజమైన శాంతి స్థితి. నీకు కావాల్సినంత తాగు, నడుచు, ఆనందించు. ఎందుకంటే ఈ లోకంలో మార్పు అనే దేన్నీ నిజంగా లేదు.
అహన్తైవ పరావిద్యా నిర్వాణపదరోధినీ । తయైవాన్విష్యతే మూఢైస్ తద్ ఇత్య్ ఉన్మత్తచేష్టితమ్
అహంకారమే పరమ అజ్ఞానం, అది మోక్ష మార్గాన్ని అడ్డుకుంటుంది. మూర్ఖులు ఇదే అహంకారంతో 'ఇది అదే' అని అన్వేషిస్తూ, పిచ్చివాళ్లలా ప్రవర్తిస్తారు.
అహన్తైవాలమ్ అజ్ఞానామ్ అజ్ఞత్వస్య నిదర్శనమ్ । న హి తజ్జ్ఞస్య శాన్తస్య మమాహమ్ ఇతి విద్యతే
అహంకారమే అజ్ఞానులకు చాలిపోతుంది, అది అజ్ఞానానికి గుర్తు. జ్ఞానిని, శాంతిగా ఉన్నవాడికి 'నాది', 'నేను' అనే భావన ఉండదు.
అహన్తామలమ్ ఉత్సృజ్య నిర్వాణẖ ఖమ్ ఇవామలమ్ । సదేహమ్ అపదేహం వా జ్ఞస్ తిష్ఠతి గతజ్వరమ్
అహంకార మలాన్ని వదిలేసినవాడు, ముక్తి అనే ఆకాశంలా నిర్మలంగా, శరీరం ఉన్నా లేకపోయినా, జ్ఞాని ఎలాంటి బాధలు లేకుండా స్థిరంగా ఉంటాడు.
న తథా శరదాకాశమ్ న తథా స్తిమితో ఽర్ణవః । పూర్ణేన్దుమధ్యం న తథా యథా జ్ఞḫ పరిరాజతే
శరదృతువు ఆకాశం ఎంత నిర్మలంగా మెరిసినా, సముద్రం ఎంత నిశ్శబ్దంగా ఉన్నా, పూర్ణచంద్రుడు ఎంత ప్రకాశించినా, జ్ఞాని వెలుగు వాటన్నింటికంటే ఎక్కువగా మెరిసిపోతుంది.
చిత్రే సఙ్గరసైన్యస్య యుద్ధస్యాక్షుబ్ధతా యథా । తథైకా సమతా జ్ఞస్య వ్యవహారవతో ఽపి చ
బొమ్మలో యుద్ధం ఎంత ఉల్లాసంగా కనిపించినా, అక్కడ నిశ్శబ్దతే ఉంటుంది. అలాగే, జ్ఞానికి లోకంలో పనులు చేస్తూ ఉన్నా, మనసులో ఒకేలా సమతా ఉంటుంది.