ఏవమ్ ఆద్యన్తరహితమ్ అభ్యాసేన శనైశ్ శనైః । పదమ్ ఆసాదయాద్వన్ద్వమ్ అతీతం సర్వవస్తునః
ఇలా ఆరంభమూ అంతమూ లేని స్థితిని, శాంతంగా, స్థిరంగా సాధన చేస్తూ, అన్ని ద్వంద్వాలకూ అతీతంగా, అన్ని వస్తువులకూ అతీతంగా చేరుకో.
న చ ద్వైతం న చైవైక్యం జగద్ ఇత్య్ ఏవ నిశ్చయీ । పరమామ్ ఏహి విశ్రాన్తిమ్ ఆకాశవిశదాశయః
ఈ జగత్తు ద్వైతం కాదు, ఏకత్వం కూడా కాదు అని నిశ్చయించు. ఆకాశంలా నిర్మలమైన మనస్సుతో పరమ విశ్రాంతిని పొందు.
యద్య్ ఏవం మునిశార్దూల తద్ అహమ్ప్రత్యయాత్మకః । భవాన్ ఏవేహ కిం తావద్ వసిష్ఠాఖ్యస్ తతో వద
ఓ మునిశ్రేష్ఠా, ఇది నిజమైతే, మీరు నిజంగా 'నేను' అనే భావానికి మూలం. మరి ఇక్కడ మిమ్మల్ని వశిష్ఠుడు అని ఎందుకు పిలుస్తారు? దయచేసి దీని కారణం చెప్పండి.
రాఘవే గదతి త్వ్ ఏవం వసిష్ఠో వదతాం వరః । తూష్ణీమ్ ఏవ ముహూర్తార్ధమ్ అతిష్ఠత్ స్పష్టచేష్టితః
రాఘవుడు ఇలా అడిగినప్పుడు, మాట్లాడేవారిలో శ్రేష్ఠుడైన వశిష్ఠుడు, స్పష్టంగా కదిలిపోతూ, అర్ధక్షణం నిశ్శబ్దంగా నిలిచిపోయాడు.
తస్మింస్ తూష్ణీం స్థితే కిం స్యాద్ ఇతి సభ్యే మహాజనే । పతితే సంశయామ్భోధౌ రామḫ పునర్ ఉవాచ హ
వశిష్ఠుడు అలా మౌనంగా ఉన్నప్పుడు, ఆ సభలో ఉన్న గొప్ప జనులు 'ఇప్పుడు ఏమవుతుందో?' అని సందేహాల సముద్రంలో మునిగిపోయారు. ఆ సమయంలో రాముడు మళ్లీ మాట్లాడాడు.
కిమర్థం భగవంస్ తూష్ణీం భవాన్ అహమ్ ఇవ స్థితః । న సో ఽస్తి జగతి న్యాయస్ సతాం యత్రోత్తరక్షయః
భగవంతుడా, మీరు కూడా నా లాగానే ఎందుకు మౌనంగా ఉన్నారు? మంచి మనుషులలో ఎవరికైనా సమాధానం చెప్పకుండా ఉండటం ఈ లోకంలో తగినది కాదు.
న మే వక్తుమ్ అశక్యత్వాద్ ఉక్తిక్షయ ఉపస్థితః । కిం తు ప్రశ్నస్య తే ఽద్యాస్య తూష్ణీమ్ ఏవానఘోత్తరః
నాకు ఇప్పుడు మాట్లాడే శక్తి లేదు, మాటలు ముగిసిపోయాయి. అయినా, నీవు అడిగిన ఈ ప్రశ్నకు నేను నిశ్శబ్దంగా ఉండిపోతున్నాను; నా సమాధానంలో ఎలాంటి తప్పు లేదు.
ద్వివిధో భవతి ప్రష్టా తత్త్వజ్ఞో ఽజ్ఞో ఽథ వాపి చ । అజ్ఞస్యాజ్ఞతయా దేయో జ్ఞస్య తు జ్ఞతయోత్తరః
ప్రశ్నించే వారు ఇద్దరు రకాలవారు ఉంటారు: ఒకరు సత్యాన్ని తెలిసినవారు, మరొకరు తెలియని వారు. తెలియని వారికి వారి అజ్ఞానానుసారం సమాధానం చెప్పాలి; తెలిసిన వారికి వారి జ్ఞానానుసారం చెప్పాలి.
ఏతావన్తమ్ అభూత్ కాలం భవాన్ అజ్ఞాతతత్పదః । భాజనం సవికల్పానామ్ ఉత్తరాణాం మహామతే
ఇంతకాలం నీవు ఆ పరమ స్థితిని తెలుసుకోలేదు. మహామతి! నీవు ఇంకా భేదభావాలతో కూడిన సమాధానాలకు పాత్రుడివిగా ఉన్నావు.
తజ్జ్ఞస్ త్వమ్ అధునా జాతో విశ్రాన్తḫ పరమే పదే । యోగ్యో న సవికల్పానామ్ ఉత్తరాణామ్ అసి స్ఫుటమ్
ఇప్పుడు నీవు ఆ పరమ తత్త్వాన్ని తెలుసుకున్నవాడివి, పరమ పదంలో విశ్రాంతి పొందినవాడివి. ఇక భేదభావాలతో కూడిన సమాధానాలకు నీవు అర్హుడవు కాదని స్పష్టంగా చెప్పగలను.
యావాన్ కశ్చిత్ కిలోల్లేఖో వాఙ్మయో వదతాం వర । సూక్ష్మార్థḫ పరమార్థో వా బహుర్ అల్పతరో ఽపి వా
ఏదైనా మాటల ప్రవాహం ఎత్తెత్తినా, అది సూక్ష్మమైన అర్థమై ఉండొచ్చు, పరమార్థమై ఉండొచ్చు, ఎక్కువగా ఉండొచ్చు, తక్కువగా ఉండొచ్చు — ఓ ఉత్తమ వక్తవా, ఏ మాట వచ్చినా —
ప్రతియోగివ్యవచ్ఛేదసఙ్ఖ్యాభేదాదిభిర్ భ్రమైః । స స సర్వో ఽఙ్కితస్ సాధో భా ఇవ త్రసరేణుభిః
అందులో ప్రతీది తేడాలు, విభాగాలు, సంఖ్యలు, భేదాలు వంటి అపోహలతో ముద్రపడినట్టే ఉంటుంది; ఓ సద్గుణసంపన్నుడా, అది బల్లపై ఉన్న ధూళిబింబాల్లా కనిపిస్తుంది.
ఉత్తరం సకలఙ్కం చ తజ్జ్ఞో నార్హతి సున్దర । నాకలఙ్కా చ వాగ్ అస్తి త్వం చ తజ్జ్ఞతరస్ స్థితః
ఆ పరమార్థాన్ని తెలిసినవాడు మచ్చలతో కూడిన సమాధానాన్ని అర్హించడు; అలాగే, మాట ఎప్పుడూ మచ్చలేనిదిగా ఉండదు. నువ్వు ఆ పరమార్థాన్ని తెలిసినవాడివిగా నిలిచావు.
యథాభూతం చ వక్తవ్యం జ్ఞస్యాన్తేవాసినో మయా । యథాభూతం విదుẖ కాష్ఠమౌనమ్ అన్తవివర్జితమ్
నిజంగా ఉన్నదాన్ని, జ్ఞానాన్ని కోరే శిష్యుడికి నేను చెప్పాల్సింది కూడా నిజంగానే ఉండాలి. నిజాన్ని తెలిసినవారు అంతులేని, అక్షయమైన మౌనాన్నే పరమావధిగా భావిస్తారు.
అవిరామమ్ అసఙ్కల్పం మౌనమ్ ఆహుḫ పరం పదమ్ । తద్ ఏవ తవ తజ్జ్ఞస్య దత్తస్ సున్దర ఉత్తరః
నిరంతరంగా, ఆలోచనలేని మౌనం పరమ పదమని అంటారు. ఇదే, ఓ జ్ఞానవంతుడా, నీకు ఇచ్చిన అందమైన సమాధానం.
యన్మయో హి భవత్య్ అఙ్గ పురుషో వక్తి తాదృశమ్ । జ్ఞేయమాత్రమ్ అసచ్ చాహం వాగతీతే పదే స్థితః
ఓ ప్రియమైనవాడా, మనిషి ఏ స్వభావంతో ఉంటాడో, అలాంటి మాటలే మాట్లాడతాడు. నేను కేవలం జ్ఞానమే, అసత్త్వమే, మాటలకు అతీతమైన స్థితిలో నిలిచినవాడిని.
వాగతీతపదస్థో హి కథం గృహ్ణాతి వాఙ్మలమ్ । అవాచ్యం వచ్మి నో తేన వాగ్ ఘి సఙ్కల్పనాఙ్కితా
మాటలకు అతీతమైన స్థితిలో ఉన్నవాడు మాటల మలినాన్ని ఎలా స్వీకరిస్తాడు? చెప్పలేనిదాన్ని నేను పలకను, ఎందుకంటే మాటలు ఎప్పుడూ ఆలోచనలతోనే ఉంటాయి.
వాచి యే యే ప్రవర్తన్తే తాన్ అనాదృత్య దోషకాన్ । ప్రతియోగివ్యవచ్ఛేదపూర్వకాన్ వద కో భవాన్
మాటల్లో నిమగ్నమయ్యే వారి లోపాలను పక్కన పెట్టి, అన్ని విరుద్ధతలను త్రోసిపోసి మాట్లాడే నువ్వెవరో చెప్పు.
ఏవం స్థితే రాఘవేహ యథాభూతమ్ ఇదం శృణు । కస్ త్వం కో ఽహం జగద్ వా కిమ్ ఇతి తత్త్వవిదాం వర
ఇలాంటి స్థితిలో ఉన్న రాఘవా, నిజంగా ఉన్నది విను. నువ్వెవరు? నేనెవరు? ఈ లోకం ఏమిటి? — సత్యాన్ని తెలుసుకున్నవారిలో నీవు శ్రేష్ఠుడవు.
అయం తావద్ అహం శాన్తశ్ చిదాలోకో నిరామయః । చేత్యసంవేద్యరహితస్ సర్వసఙ్కల్పనాతిగః
నేను ప్రశాంతుడిని, చైతన్యమయమైన వెలుగును, ఎలాంటి వ్యాధి లేని వాడిని, తెలిసే వస్తువులు లేనివాడిని, అన్ని ఊహలను దాటి ఉన్నవాడిని.
స్వచ్ఛం చిదాకాశమ్ అహం భవాన్ ఆకాశమ్ ఏవ చ । జగచ్ చాకాశమ్ అఖిలం సర్వమ్ ఆకాశమాత్రకమ్
నేను నిర్మలమైన చైతన్యాకాశాన్ని, నువ్వు నిజంగా ఆకాశమే, ఈ లోకమంతా కూడా ఆకాశమే — అన్నీ ఆకాశమే తప్ప వేరే ఏదీ లేవు.
శుద్ధజ్ఞానైకరూపాత్మా శుద్ధజ్ఞానమయాత్మని । అన్యసంవిద్దశోన్ముక్తస్ త్వ్ అన్యద్ వక్తుం న వేద్మ్య్ అహమ్
పరిశుద్ధమైన జ్ఞానమే నా స్వరూపం, పరిశుద్ధమైన జ్ఞానమే నా అంతరంగం. ఇతరులను తెలుసుకునే స్థితులన్నీ దాటి పోయాను. ఇంకేమీ చెప్పడానికి నాకు తెలియదు.
స్వపక్షోద్భావనపరా అహన్తాత్మైకబన్ధనమ్ । మోక్షార్థమ్ అప్య్ ఉద్యమినో నయన్తి శతశాఖతామ్
తమవైపు మాత్రమే పట్టుబడి, 'నేనే' అనే భావమే బంధనంగా భావించే వారు, విముక్తి కోసం ఎంత ప్రయత్నించినా, వందలకొలది పనులలో చిక్కుకుంటారు.
జీవతో ఽప్య్ ఉపశాన్తస్య వ్యవహారవతో ఽపి వా । శవవద్ యద్ అవస్థానం తద్ ఆహుḫ పరమం పదమ్
ప్రపంచంలో వ్యవహారాలు చేస్తూ ఉన్నా, లేక శాంతంగా జీవిస్తూ ఉన్నా, శవంలా నిర్లిప్తంగా ఉండగలిగిన స్థితినే పరమపదంగా అంటారు.
అబహిస్సాధనం శాన్తమ్ అనన్తస్సాధనం సమమ్ । న సుఖం నాసుఖం నాహం నాన్యద్ ఇత్య్ ఆసితం శివమ్
బయటి సాధనాలు లేని, శాంతమైన, అంతం లేని, సమమైన, సుఖం లేదా దుఃఖం లేని, 'నేను' లేదా మరేదీ లేని స్థితినే శివం అంటారు.
ముక్తతాయా అహన్తేయమ్ అభావో భావనాఙ్కయా । తయైవాన్విష్యతే సేతి జాత్యన్ధశ్ చిత్రమ్ ఈక్షతే
'నేనే' అనే భావం లేకపోవడమే ముక్తి లక్షణం; అలాంటి భావనను పెంపొందించడమే దానికి మార్గం. దానివల్లే మనిషి, జన్మతో అంధుడిలా, ఆశ్చర్యంగా ఏదో చూస్తాడు.
స్పన్దనే ఽస్పన్దనే చైవ యత్ పాషాణవద్ ఆసితమ్ । అజడస్యైవ తద్ విద్ధి నిర్వాణమ్ అజరం పదమ్
చలనం లేదా నిశ్చలతలో, పాషాణంలా ఉండటం జడత్వం లేని వానికి మాత్రమే సాధ్యమవుతుంది. అదే మరణం లేని నిర్మలమైన నిర్వాణ స్థితి.
తచ్ చ నాన్యో విజానాతి స్వయమ్ ఏవానుభూయతే । లోకైషణావిరక్తేన జ్ఞేన జ్ఞత్వమ్ ఇవాత్మని
ఈ స్థితిని వేరెవ్వరూ తెలుసుకోలేరు; ప్రతి ఒక్కరూ తమకు తామే అనుభవిస్తారు. లోకబంధనాల పట్ల ఆసక్తి లేని జ్ఞానులు తమలో జ్ఞానాన్ని ఎలా తెలుసుకుంటారో, అలాగే ఇది స్వయంగా అనుభూతి.
నాత్రాహన్తా న చ త్వత్తా నాహన్తా నైవ చాన్యతా । కేవలం కేవలీభావో నిర్వాణమ్ అమలం శివమ్
ఇక్కడ 'నేను' అనే భావన లేదు, 'నీవు' అనే భావన లేదు, 'నాదనిపాటు' లేదు, పరాయితనం లేదు. కేవలం నిర్మలమైన, మంగళకరమైన నిర్వాణ స్థితి మాత్రమే ఉంటుంది.
చేత్యోన్ముఖత్వమ్ ఏవాహుశ్ చేతనస్యాస్య చేతనమ్ । ఏష ఏవ చ సంసారో బన్ధẖ క్లేశాయ భూయసే
మనస్సు చైతన్యం వస్తువుల వైపు మొగ్గుచూపడమే దాని స్వభావమని చెబుతారు. ఇదే సంసారం, ఇదే బంధనం, ఇదే ఎక్కువ బాధలకు కారణం.