సుస్తమ్భమ్ అలమ్ ఆలిఙ్గ్య స్వాత్మానమ్ అజరామరమ్ । తిష్ఠావష్టబ్ధధీరాత్మా సుస్తమ్భమ్ ఇవ మన్దిరమ్
నీ స్వరూపాన్ని — అది వృద్ధాప్యమూ మరణమూ లేని దివ్యమైనదని — గట్టిగా హృదయంలో ఉంచుకుని, మనస్సు ఎటూ తేలిపోకుండా, ఆలయం లోని బలమైన స్తంభంలా స్థిరంగా నిలుచు.
జగద్వృక్షపదార్థౌఘపుష్పామోదశ్రియం పరామ్ । సంవిదం సంవిదన్ స్వచ్ఛామ్ ఆస్స్వాన్తర్ముఖమ్ అచ్యుతః
ఈ జగత్తు వృక్షానికి పువ్వుల సువాసన, వైభవంగా ఉన్న పరమ పవిత్రమైన చైతన్యాన్ని మనసారా గ్రహించి, ఓ నశించని వాడా, లోపలే స్థిరంగా ఉండు.
అన్తర్ముఖతయా నిత్యం కార్యమ్ ఆహరతాం బహిః । జీవతామ్ అపి నోదేతి వాసనా దృషదామ్ ఇవ
ఎప్పుడూ లోపల దృష్టి పెట్టి, బయట పనులు చేస్తూ ఉండేవారికి, బండలకు ఎలాంటి కోరికలు లేవో అలా, జీవించేవారికీ వాంఛలు కలగవు.
పునḫప్రసరణోన్ముక్తమ్ అన్తస్సుప్తం మనẖ కురు । కుర్వన్ సర్వాణి కర్మాణి కూర్మాఙ్గవద్ అవృత్తిమాన్
బయటి విషయాలపై ఆకర్షణ పోయిన నీ మనస్సు లోపలే నిశ్చలంగా ఉండనివ్వు. అన్ని పనులు చేస్తూ, తాబేలు తన అవయవాలను లోపలికి మడుచుకున్నట్లుగా, నీవు కూడా లోపలే నిలిపివేయు.
అన్తర్వృత్తివిహీనేన బహిర్వృత్తిమతేవ చ । సుప్తప్రబుద్ధప్రాయేణ కార్యమ్ ఆచర చేతసా
లోపల ఏమీ ఆలోచన లేకుండా, బయట మాత్రం పనిలో ఉన్నట్టు కనిపిస్తూ, ఎక్కువగా నిద్రలో ఉండే మనసుతో, అప్పుడప్పుడూ మేలుకొనేలా, నీవు చేసే పనులను ఆ మనసుతో చేయు.
బాలమూకాదివిజ్ఞానవద్ అన్తస్త్యక్తవాసనమ్ । భవతẖ కుర్వతẖ కార్యం ఖవచ్ చిత్తం న లిప్యతే
పిల్లవాడు లేదా మూగవాడి అవగాహనలాగా, లోపల ఆశలు వదిలేసి, నీవు పనులు చేస్తూ ఉన్నప్పుడు, ఆకాశంలా నీ మనసు ఏమీ అంటుకోదు.
వృత్తిత్యాగవిలీనేన కిఞ్చిత్ప్రసరతా బహిః । అన్తర్ అత్యన్తసుప్తేన చేతసా తిష్ఠ విజ్వరమ్
కార్యాలాపాలను వదిలి, మనసు అంతరంగా లీనమై, బయటకు కొంచెం మాత్రమే వ్యాపించి, లోపల పూర్తిగా నిద్రలో ఉన్నట్టు, బాధలు లేకుండా ఉండు.
అసఙ్కల్పకలఙ్కాయాం జ్ఞానాచ్ చిత్తక్షయోదయే । శుద్ధాయాం సంవిది స్థిత్వా కురు మా కురు వానఘ
ఆలోచనలు, ఊహల మచ్చలు లేని, మనసు లయమై, శుద్ధమైన జ్ఞానం ఉద్భవించినప్పుడు, ఆ అవగాహనలో నిలిచి, చేయాలనుకుంటే చేయు, చేయకపోయినా పరవాలేదు, పాపరహితుడా.
సుషుప్తసమయా వృత్త్యా జాగ్రద్ వ్యవహరన్ స్వపన్ । గృహాణ మా కిఞ్చిద్ అపి మా చ కిఞ్చిత్ పరిత్యజ
నీవు మెలకువలో ఉండి, లోతైన నిద్రలో ఉన్నట్టు వ్యవహరించు. కలలు కనేటప్పుడు కూడా ఏదీ పట్టుకోకు, ఏదీ వదిలిపెట్టకు.
జాగ్రత్య్ అపి సుషుప్తశ్ చేజ్ జాగర్షి చ సుషుప్తకే । జాగ్రత్సుషుప్తయోర్ ఐక్యాత్ తద్ అస్య్ అసి నిరామయః
నీవు మెలకువలో ఉన్నప్పుడు నిద్రలో ఉన్నట్టు, నిద్రలో ఉన్నప్పుడు మెలకువలో ఉన్నట్టు ఉంటే, మెలకువ మరియు నిద్ర రెండింటి ఏకత్వంతో అన్ని బాధల నుండి విముక్తుడవవు.
ఏవమ్ ఆద్యన్తరహితమ్ అభ్యాసేన శనైశ్ శనైః । పదమ్ ఆసాదయాద్వన్ద్వమ్ అతీతం సర్వవస్తునః
ఇలా ఆరంభమూ అంతమూ లేని స్థితిని, శాంతంగా, స్థిరంగా సాధన చేస్తూ, అన్ని ద్వంద్వాలకూ అతీతంగా, అన్ని వస్తువులకూ అతీతంగా చేరుకో.
న చ ద్వైతం న చైవైక్యం జగద్ ఇత్య్ ఏవ నిశ్చయీ । పరమామ్ ఏహి విశ్రాన్తిమ్ ఆకాశవిశదాశయః
ఈ జగత్తు ద్వైతం కాదు, ఏకత్వం కూడా కాదు అని నిశ్చయించు. ఆకాశంలా నిర్మలమైన మనస్సుతో పరమ విశ్రాంతిని పొందు.
యద్య్ ఏవం మునిశార్దూల తద్ అహమ్ప్రత్యయాత్మకః । భవాన్ ఏవేహ కిం తావద్ వసిష్ఠాఖ్యస్ తతో వద
ఓ మునిశ్రేష్ఠా, ఇది నిజమైతే, మీరు నిజంగా 'నేను' అనే భావానికి మూలం. మరి ఇక్కడ మిమ్మల్ని వశిష్ఠుడు అని ఎందుకు పిలుస్తారు? దయచేసి దీని కారణం చెప్పండి.
రాఘవే గదతి త్వ్ ఏవం వసిష్ఠో వదతాం వరః । తూష్ణీమ్ ఏవ ముహూర్తార్ధమ్ అతిష్ఠత్ స్పష్టచేష్టితః
రాఘవుడు ఇలా అడిగినప్పుడు, మాట్లాడేవారిలో శ్రేష్ఠుడైన వశిష్ఠుడు, స్పష్టంగా కదిలిపోతూ, అర్ధక్షణం నిశ్శబ్దంగా నిలిచిపోయాడు.
తస్మింస్ తూష్ణీం స్థితే కిం స్యాద్ ఇతి సభ్యే మహాజనే । పతితే సంశయామ్భోధౌ రామḫ పునర్ ఉవాచ హ
వశిష్ఠుడు అలా మౌనంగా ఉన్నప్పుడు, ఆ సభలో ఉన్న గొప్ప జనులు 'ఇప్పుడు ఏమవుతుందో?' అని సందేహాల సముద్రంలో మునిగిపోయారు. ఆ సమయంలో రాముడు మళ్లీ మాట్లాడాడు.
కిమర్థం భగవంస్ తూష్ణీం భవాన్ అహమ్ ఇవ స్థితః । న సో ఽస్తి జగతి న్యాయస్ సతాం యత్రోత్తరక్షయః
భగవంతుడా, మీరు కూడా నా లాగానే ఎందుకు మౌనంగా ఉన్నారు? మంచి మనుషులలో ఎవరికైనా సమాధానం చెప్పకుండా ఉండటం ఈ లోకంలో తగినది కాదు.
న మే వక్తుమ్ అశక్యత్వాద్ ఉక్తిక్షయ ఉపస్థితః । కిం తు ప్రశ్నస్య తే ఽద్యాస్య తూష్ణీమ్ ఏవానఘోత్తరః
నాకు ఇప్పుడు మాట్లాడే శక్తి లేదు, మాటలు ముగిసిపోయాయి. అయినా, నీవు అడిగిన ఈ ప్రశ్నకు నేను నిశ్శబ్దంగా ఉండిపోతున్నాను; నా సమాధానంలో ఎలాంటి తప్పు లేదు.
ద్వివిధో భవతి ప్రష్టా తత్త్వజ్ఞో ఽజ్ఞో ఽథ వాపి చ । అజ్ఞస్యాజ్ఞతయా దేయో జ్ఞస్య తు జ్ఞతయోత్తరః
ప్రశ్నించే వారు ఇద్దరు రకాలవారు ఉంటారు: ఒకరు సత్యాన్ని తెలిసినవారు, మరొకరు తెలియని వారు. తెలియని వారికి వారి అజ్ఞానానుసారం సమాధానం చెప్పాలి; తెలిసిన వారికి వారి జ్ఞానానుసారం చెప్పాలి.
ఏతావన్తమ్ అభూత్ కాలం భవాన్ అజ్ఞాతతత్పదః । భాజనం సవికల్పానామ్ ఉత్తరాణాం మహామతే
ఇంతకాలం నీవు ఆ పరమ స్థితిని తెలుసుకోలేదు. మహామతి! నీవు ఇంకా భేదభావాలతో కూడిన సమాధానాలకు పాత్రుడివిగా ఉన్నావు.
తజ్జ్ఞస్ త్వమ్ అధునా జాతో విశ్రాన్తḫ పరమే పదే । యోగ్యో న సవికల్పానామ్ ఉత్తరాణామ్ అసి స్ఫుటమ్
ఇప్పుడు నీవు ఆ పరమ తత్త్వాన్ని తెలుసుకున్నవాడివి, పరమ పదంలో విశ్రాంతి పొందినవాడివి. ఇక భేదభావాలతో కూడిన సమాధానాలకు నీవు అర్హుడవు కాదని స్పష్టంగా చెప్పగలను.
యావాన్ కశ్చిత్ కిలోల్లేఖో వాఙ్మయో వదతాం వర । సూక్ష్మార్థḫ పరమార్థో వా బహుర్ అల్పతరో ఽపి వా
ఏదైనా మాటల ప్రవాహం ఎత్తెత్తినా, అది సూక్ష్మమైన అర్థమై ఉండొచ్చు, పరమార్థమై ఉండొచ్చు, ఎక్కువగా ఉండొచ్చు, తక్కువగా ఉండొచ్చు — ఓ ఉత్తమ వక్తవా, ఏ మాట వచ్చినా —
ప్రతియోగివ్యవచ్ఛేదసఙ్ఖ్యాభేదాదిభిర్ భ్రమైః । స స సర్వో ఽఙ్కితస్ సాధో భా ఇవ త్రసరేణుభిః
అందులో ప్రతీది తేడాలు, విభాగాలు, సంఖ్యలు, భేదాలు వంటి అపోహలతో ముద్రపడినట్టే ఉంటుంది; ఓ సద్గుణసంపన్నుడా, అది బల్లపై ఉన్న ధూళిబింబాల్లా కనిపిస్తుంది.
ఉత్తరం సకలఙ్కం చ తజ్జ్ఞో నార్హతి సున్దర । నాకలఙ్కా చ వాగ్ అస్తి త్వం చ తజ్జ్ఞతరస్ స్థితః
ఆ పరమార్థాన్ని తెలిసినవాడు మచ్చలతో కూడిన సమాధానాన్ని అర్హించడు; అలాగే, మాట ఎప్పుడూ మచ్చలేనిదిగా ఉండదు. నువ్వు ఆ పరమార్థాన్ని తెలిసినవాడివిగా నిలిచావు.
యథాభూతం చ వక్తవ్యం జ్ఞస్యాన్తేవాసినో మయా । యథాభూతం విదుẖ కాష్ఠమౌనమ్ అన్తవివర్జితమ్
నిజంగా ఉన్నదాన్ని, జ్ఞానాన్ని కోరే శిష్యుడికి నేను చెప్పాల్సింది కూడా నిజంగానే ఉండాలి. నిజాన్ని తెలిసినవారు అంతులేని, అక్షయమైన మౌనాన్నే పరమావధిగా భావిస్తారు.
అవిరామమ్ అసఙ్కల్పం మౌనమ్ ఆహుḫ పరం పదమ్ । తద్ ఏవ తవ తజ్జ్ఞస్య దత్తస్ సున్దర ఉత్తరః
నిరంతరంగా, ఆలోచనలేని మౌనం పరమ పదమని అంటారు. ఇదే, ఓ జ్ఞానవంతుడా, నీకు ఇచ్చిన అందమైన సమాధానం.
యన్మయో హి భవత్య్ అఙ్గ పురుషో వక్తి తాదృశమ్ । జ్ఞేయమాత్రమ్ అసచ్ చాహం వాగతీతే పదే స్థితః
ఓ ప్రియమైనవాడా, మనిషి ఏ స్వభావంతో ఉంటాడో, అలాంటి మాటలే మాట్లాడతాడు. నేను కేవలం జ్ఞానమే, అసత్త్వమే, మాటలకు అతీతమైన స్థితిలో నిలిచినవాడిని.
వాగతీతపదస్థో హి కథం గృహ్ణాతి వాఙ్మలమ్ । అవాచ్యం వచ్మి నో తేన వాగ్ ఘి సఙ్కల్పనాఙ్కితా
మాటలకు అతీతమైన స్థితిలో ఉన్నవాడు మాటల మలినాన్ని ఎలా స్వీకరిస్తాడు? చెప్పలేనిదాన్ని నేను పలకను, ఎందుకంటే మాటలు ఎప్పుడూ ఆలోచనలతోనే ఉంటాయి.
వాచి యే యే ప్రవర్తన్తే తాన్ అనాదృత్య దోషకాన్ । ప్రతియోగివ్యవచ్ఛేదపూర్వకాన్ వద కో భవాన్
మాటల్లో నిమగ్నమయ్యే వారి లోపాలను పక్కన పెట్టి, అన్ని విరుద్ధతలను త్రోసిపోసి మాట్లాడే నువ్వెవరో చెప్పు.
ఏవం స్థితే రాఘవేహ యథాభూతమ్ ఇదం శృణు । కస్ త్వం కో ఽహం జగద్ వా కిమ్ ఇతి తత్త్వవిదాం వర
ఇలాంటి స్థితిలో ఉన్న రాఘవా, నిజంగా ఉన్నది విను. నువ్వెవరు? నేనెవరు? ఈ లోకం ఏమిటి? — సత్యాన్ని తెలుసుకున్నవారిలో నీవు శ్రేష్ఠుడవు.
అయం తావద్ అహం శాన్తశ్ చిదాలోకో నిరామయః । చేత్యసంవేద్యరహితస్ సర్వసఙ్కల్పనాతిగః
నేను ప్రశాంతుడిని, చైతన్యమయమైన వెలుగును, ఎలాంటి వ్యాధి లేని వాడిని, తెలిసే వస్తువులు లేనివాడిని, అన్ని ఊహలను దాటి ఉన్నవాడిని.