సమాగమేషు కాన్తానాం చోత్సవేషూదయేషు చ । ఆనన్దం భజ సోమ్యాత్మా వాసనాక్రాన్తమూఢవత్
ప్రియమైనవారి సమూహంలోనైనా, ఉత్సవాల్లోనైనా, ఆనందదాయకమైన సందర్భాల్లోనైనా, ఓ మృదువైనవాడా, వాసనలకు లోనైనవాడిలా, హర్షాన్ని అనుభవించు.
భూతాని మృత్యుకార్యేషు సఙ్గ్రామాదిషు నిర్దయమ్ । దహానలస్ తృణానీవ వాసనాక్రాన్తమూఢవత్
ప్రాణులు మరణించే సమయంలో, యుద్ధాదులాంటి ఘర్షణల్లో, నిస్సహాయంగా ఉండి, అగ్నికి పొత్తికడుపు కాలిపోయినట్టు, వాసనలకు లోనైనవాడిలా, నిర్దయగా వ్యవహరించు.
క్రమాగతేష్వ్ అఖిన్నో ఽర్థం బకవచ్ చిన్తయార్జయ । అర్థోపార్జనకార్యేషు వాసనాక్రాన్తమూఢవత్
నీ లక్ష్యాన్ని దశల వారీగా, బకపక్షిలా, అలసట లేకుండా సాధించడానికి ప్రయత్నించు. అవసరమైనది సంపాదించడంలో శ్రమించు, కానీ దానికోసం వాసనల వల్ల మాయలో పడిపోయినవాడివలె కాకుండా ఉండాలి.
బలాద్ విదలయాశేషాన్ అరీన్ అరినిసూదన । వాతో రిక్తాన్ ఇవామ్భోదాన్ వాసనాక్రాన్తమూఢవత్
శత్రువులను గట్టిగా జయించు, ఓ శత్రునాశకా, గాలి ఖాళీ మేఘాలను ఎలా చెదరగొడుతుందో అలా. కానీ వాసనల వల్ల మాయలో పడిపోయినవాడివలె కాకుండా ఉండాలి.
జనేషు కరుణార్హేషు దీనేషు కరుణాం కురు । ఆత్మారామమనా మౌనీ వాసనాక్రాన్తమూఢవత్
జనులలో దయకు అర్హులైనవారికి, బాధపడుతున్నవారికి దయ చూపు. మనసులో సంతృప్తిగా, మౌనంగా ఉండి, వాసనల వల్ల మాయలో పడిపోయినవాడివలె కాకుండా ఉండాలి.
ముదితో భవ హర్షేషు దుẖఖేషు భవ దుẖఖితః । కరుణాం కురు దీనేషు వీరేషు భవ వీర్యవాన్
సంతోష సమయంలో ఆనందంగా ఉండి, దుఃఖ సమయంలో దుఃఖించు. బాధపడే వారికి దయ చూపు, వీరుల మధ్య ధైర్యంగా ఉండు.
అన్తర్ముఖస్ సదానన్దస్ స్వాత్మారామతయాన్వితః । యత్ కరోషి శమోదారస్ తత్ర కర్తాసి నానఘ
ఎప్పుడూ లోపలికి మనసు మళ్లించి, సంతోషంగా, తనలో తాను ఆనందిస్తూ ఉండేవాడు, నీవు ఏ పని శాంతంగా, ఉదారంగా చేస్తే, ఆ పనిలో నీవే నిజమైన కర్తవు, ఓ పాపరహితుడా.
ఆత్మభావనయా సాధో నిత్యమ్ అన్తర్ముఖస్థితేః । వజ్రధారాపి తే రామ పతితా యాతి కుణ్ఠతామ్
ఓ సద్గుణసంపన్నుడా, నిత్యం లోపలికి దృష్టి పెట్టి, ఆత్మను ధ్యానిస్తూ ఉంటే, ఓ రామా, వజ్రాల వర్షం మీద పడినా అది నీకు ఏమి చేయలేను, దాని ప్రభావం తగ్గిపోతుంది.
సఙ్కల్పకలనోన్ముక్తే స్వసంవిన్మాత్రకోటరే । యస్ తిష్ఠత్య్ ఆత్మని స్వైరమ్ ఆత్మారామో మహేశ్వరః
ఆలోచనల కల్పనల నుంచి విముక్తుడై, తన స్వంత చైతన్యపు గుహలో స్వేచ్ఛగా ఉండేవాడు, తనలో తానే ఆనందించే వాడు, వాడే మహేశ్వరుడు.
న తం భిన్దన్తి శస్త్రాణి న దహన్తి హుతాశనాః । న క్లేదయన్తి వారీణి శోషయన్తి న మారుతాః
ఆయనను ఆయుధాలు చీల్చలేవు, అగ్ని కాలగలదు, నీళ్లు తడిపేవు, గాలులు ఎండబెట్టలేవు.
సుస్తమ్భమ్ అలమ్ ఆలిఙ్గ్య స్వాత్మానమ్ అజరామరమ్ । తిష్ఠావష్టబ్ధధీరాత్మా సుస్తమ్భమ్ ఇవ మన్దిరమ్
నీ స్వరూపాన్ని — అది వృద్ధాప్యమూ మరణమూ లేని దివ్యమైనదని — గట్టిగా హృదయంలో ఉంచుకుని, మనస్సు ఎటూ తేలిపోకుండా, ఆలయం లోని బలమైన స్తంభంలా స్థిరంగా నిలుచు.
జగద్వృక్షపదార్థౌఘపుష్పామోదశ్రియం పరామ్ । సంవిదం సంవిదన్ స్వచ్ఛామ్ ఆస్స్వాన్తర్ముఖమ్ అచ్యుతః
ఈ జగత్తు వృక్షానికి పువ్వుల సువాసన, వైభవంగా ఉన్న పరమ పవిత్రమైన చైతన్యాన్ని మనసారా గ్రహించి, ఓ నశించని వాడా, లోపలే స్థిరంగా ఉండు.
అన్తర్ముఖతయా నిత్యం కార్యమ్ ఆహరతాం బహిః । జీవతామ్ అపి నోదేతి వాసనా దృషదామ్ ఇవ
ఎప్పుడూ లోపల దృష్టి పెట్టి, బయట పనులు చేస్తూ ఉండేవారికి, బండలకు ఎలాంటి కోరికలు లేవో అలా, జీవించేవారికీ వాంఛలు కలగవు.
పునḫప్రసరణోన్ముక్తమ్ అన్తస్సుప్తం మనẖ కురు । కుర్వన్ సర్వాణి కర్మాణి కూర్మాఙ్గవద్ అవృత్తిమాన్
బయటి విషయాలపై ఆకర్షణ పోయిన నీ మనస్సు లోపలే నిశ్చలంగా ఉండనివ్వు. అన్ని పనులు చేస్తూ, తాబేలు తన అవయవాలను లోపలికి మడుచుకున్నట్లుగా, నీవు కూడా లోపలే నిలిపివేయు.
అన్తర్వృత్తివిహీనేన బహిర్వృత్తిమతేవ చ । సుప్తప్రబుద్ధప్రాయేణ కార్యమ్ ఆచర చేతసా
లోపల ఏమీ ఆలోచన లేకుండా, బయట మాత్రం పనిలో ఉన్నట్టు కనిపిస్తూ, ఎక్కువగా నిద్రలో ఉండే మనసుతో, అప్పుడప్పుడూ మేలుకొనేలా, నీవు చేసే పనులను ఆ మనసుతో చేయు.
బాలమూకాదివిజ్ఞానవద్ అన్తస్త్యక్తవాసనమ్ । భవతẖ కుర్వతẖ కార్యం ఖవచ్ చిత్తం న లిప్యతే
పిల్లవాడు లేదా మూగవాడి అవగాహనలాగా, లోపల ఆశలు వదిలేసి, నీవు పనులు చేస్తూ ఉన్నప్పుడు, ఆకాశంలా నీ మనసు ఏమీ అంటుకోదు.
వృత్తిత్యాగవిలీనేన కిఞ్చిత్ప్రసరతా బహిః । అన్తర్ అత్యన్తసుప్తేన చేతసా తిష్ఠ విజ్వరమ్
కార్యాలాపాలను వదిలి, మనసు అంతరంగా లీనమై, బయటకు కొంచెం మాత్రమే వ్యాపించి, లోపల పూర్తిగా నిద్రలో ఉన్నట్టు, బాధలు లేకుండా ఉండు.
అసఙ్కల్పకలఙ్కాయాం జ్ఞానాచ్ చిత్తక్షయోదయే । శుద్ధాయాం సంవిది స్థిత్వా కురు మా కురు వానఘ
ఆలోచనలు, ఊహల మచ్చలు లేని, మనసు లయమై, శుద్ధమైన జ్ఞానం ఉద్భవించినప్పుడు, ఆ అవగాహనలో నిలిచి, చేయాలనుకుంటే చేయు, చేయకపోయినా పరవాలేదు, పాపరహితుడా.
సుషుప్తసమయా వృత్త్యా జాగ్రద్ వ్యవహరన్ స్వపన్ । గృహాణ మా కిఞ్చిద్ అపి మా చ కిఞ్చిత్ పరిత్యజ
నీవు మెలకువలో ఉండి, లోతైన నిద్రలో ఉన్నట్టు వ్యవహరించు. కలలు కనేటప్పుడు కూడా ఏదీ పట్టుకోకు, ఏదీ వదిలిపెట్టకు.
జాగ్రత్య్ అపి సుషుప్తశ్ చేజ్ జాగర్షి చ సుషుప్తకే । జాగ్రత్సుషుప్తయోర్ ఐక్యాత్ తద్ అస్య్ అసి నిరామయః
నీవు మెలకువలో ఉన్నప్పుడు నిద్రలో ఉన్నట్టు, నిద్రలో ఉన్నప్పుడు మెలకువలో ఉన్నట్టు ఉంటే, మెలకువ మరియు నిద్ర రెండింటి ఏకత్వంతో అన్ని బాధల నుండి విముక్తుడవవు.
ఏవమ్ ఆద్యన్తరహితమ్ అభ్యాసేన శనైశ్ శనైః । పదమ్ ఆసాదయాద్వన్ద్వమ్ అతీతం సర్వవస్తునః
ఇలా ఆరంభమూ అంతమూ లేని స్థితిని, శాంతంగా, స్థిరంగా సాధన చేస్తూ, అన్ని ద్వంద్వాలకూ అతీతంగా, అన్ని వస్తువులకూ అతీతంగా చేరుకో.
న చ ద్వైతం న చైవైక్యం జగద్ ఇత్య్ ఏవ నిశ్చయీ । పరమామ్ ఏహి విశ్రాన్తిమ్ ఆకాశవిశదాశయః
ఈ జగత్తు ద్వైతం కాదు, ఏకత్వం కూడా కాదు అని నిశ్చయించు. ఆకాశంలా నిర్మలమైన మనస్సుతో పరమ విశ్రాంతిని పొందు.
యద్య్ ఏవం మునిశార్దూల తద్ అహమ్ప్రత్యయాత్మకః । భవాన్ ఏవేహ కిం తావద్ వసిష్ఠాఖ్యస్ తతో వద
ఓ మునిశ్రేష్ఠా, ఇది నిజమైతే, మీరు నిజంగా 'నేను' అనే భావానికి మూలం. మరి ఇక్కడ మిమ్మల్ని వశిష్ఠుడు అని ఎందుకు పిలుస్తారు? దయచేసి దీని కారణం చెప్పండి.
రాఘవే గదతి త్వ్ ఏవం వసిష్ఠో వదతాం వరః । తూష్ణీమ్ ఏవ ముహూర్తార్ధమ్ అతిష్ఠత్ స్పష్టచేష్టితః
రాఘవుడు ఇలా అడిగినప్పుడు, మాట్లాడేవారిలో శ్రేష్ఠుడైన వశిష్ఠుడు, స్పష్టంగా కదిలిపోతూ, అర్ధక్షణం నిశ్శబ్దంగా నిలిచిపోయాడు.
తస్మింస్ తూష్ణీం స్థితే కిం స్యాద్ ఇతి సభ్యే మహాజనే । పతితే సంశయామ్భోధౌ రామḫ పునర్ ఉవాచ హ
వశిష్ఠుడు అలా మౌనంగా ఉన్నప్పుడు, ఆ సభలో ఉన్న గొప్ప జనులు 'ఇప్పుడు ఏమవుతుందో?' అని సందేహాల సముద్రంలో మునిగిపోయారు. ఆ సమయంలో రాముడు మళ్లీ మాట్లాడాడు.
కిమర్థం భగవంస్ తూష్ణీం భవాన్ అహమ్ ఇవ స్థితః । న సో ఽస్తి జగతి న్యాయస్ సతాం యత్రోత్తరక్షయః
భగవంతుడా, మీరు కూడా నా లాగానే ఎందుకు మౌనంగా ఉన్నారు? మంచి మనుషులలో ఎవరికైనా సమాధానం చెప్పకుండా ఉండటం ఈ లోకంలో తగినది కాదు.
న మే వక్తుమ్ అశక్యత్వాద్ ఉక్తిక్షయ ఉపస్థితః । కిం తు ప్రశ్నస్య తే ఽద్యాస్య తూష్ణీమ్ ఏవానఘోత్తరః
నాకు ఇప్పుడు మాట్లాడే శక్తి లేదు, మాటలు ముగిసిపోయాయి. అయినా, నీవు అడిగిన ఈ ప్రశ్నకు నేను నిశ్శబ్దంగా ఉండిపోతున్నాను; నా సమాధానంలో ఎలాంటి తప్పు లేదు.
ద్వివిధో భవతి ప్రష్టా తత్త్వజ్ఞో ఽజ్ఞో ఽథ వాపి చ । అజ్ఞస్యాజ్ఞతయా దేయో జ్ఞస్య తు జ్ఞతయోత్తరః
ప్రశ్నించే వారు ఇద్దరు రకాలవారు ఉంటారు: ఒకరు సత్యాన్ని తెలిసినవారు, మరొకరు తెలియని వారు. తెలియని వారికి వారి అజ్ఞానానుసారం సమాధానం చెప్పాలి; తెలిసిన వారికి వారి జ్ఞానానుసారం చెప్పాలి.
ఏతావన్తమ్ అభూత్ కాలం భవాన్ అజ్ఞాతతత్పదః । భాజనం సవికల్పానామ్ ఉత్తరాణాం మహామతే
ఇంతకాలం నీవు ఆ పరమ స్థితిని తెలుసుకోలేదు. మహామతి! నీవు ఇంకా భేదభావాలతో కూడిన సమాధానాలకు పాత్రుడివిగా ఉన్నావు.
తజ్జ్ఞస్ త్వమ్ అధునా జాతో విశ్రాన్తḫ పరమే పదే । యోగ్యో న సవికల్పానామ్ ఉత్తరాణామ్ అసి స్ఫుటమ్
ఇప్పుడు నీవు ఆ పరమ తత్త్వాన్ని తెలుసుకున్నవాడివి, పరమ పదంలో విశ్రాంతి పొందినవాడివి. ఇక భేదభావాలతో కూడిన సమాధానాలకు నీవు అర్హుడవు కాదని స్పష్టంగా చెప్పగలను.