కర్మైవ పురుషో రామ పురుషస్యైవ కర్మతా । ఏతే హ్య్ అభిన్నే విద్ధి త్వం యథా తుహినశీతతే
రామా, మనిషి అనేది కర్మే. మనిషి అంటే కర్మ తప్ప మరొకటి కాదు. ఇవి వేర్వేరు కావు అని తెలుసుకో. మంచు, చలిని వేరుగా చెప్పలేము కదా, అదేవిధంగా ఇవి కూడా వేరుగా లేవు.
హిమం యత్ తద్ యథా శైత్యం యచ్ ఛైత్యం తద్ యథా హిమమ్ । యత్ కర్మాసౌ తథా జన్తుర్ యో జన్తుẖ కర్మ తత్ తథా
మంచు అంటే చలి, చలి అంటే మంచు ఎలా వేరుగా ఉండవు, అలాగే జీవి అంటే కర్మ, కర్మ అంటే జీవి వేరుగా ఉండవు.
సంవిత్స్పన్దరసస్యైతే దైవకర్మనరాదయః । పర్యాయశబ్దా న పునḫ పృథక్ కర్మాదయస్ స్థితాః
దైవం, కర్మ, మనిషి అన్నీ కూడా చైతన్యపు కదలికకు మారుపేర్లే. ఇవి వేరువేరు పదాలుగా ఉన్నా, వాస్తవానికి వేరు కావు.
స్పన్దాత్ సంవిజ్ జగద్బీజమ్ అస్పన్దాద్ యాత్య్ అబీజతామ్ । అఙ్కురశ్ చ తద్ ఏవాన్తస్స్థితత్వాద్ అఙ్కురశ్రియః
చైతన్యపు కదలిక వల్లే జగత్తు పుట్టే విత్తనం ఏర్పడుతుంది. ఆ కదలిక లేకపోతే విత్తనం ఉండదు. మొక్కలో ఉన్న మహిమ అంతా ఆ విత్తనంలోనే ఉంటుంది.
చిత్త్వం చ క్వచిద్ అస్పన్దం క్వచిత్ స్పన్ది స్వభావతః । అనన్తమ్ ఏకార్ణవవద్ అదిక్కాలక్రమం స్థితమ్
మనస్సు కొన్ని సార్లు నిశ్చలంగా ఉంటుంది, కొన్ని సార్లు స్వభావప్రకారం చలించిపోతుంది. అది అనంతమైనది, ఒకే సముద్రంలా, దిక్కులు, కాలం, క్రమం అన్నీ దాటి స్థిరంగా ఉంటుంది.
సంవిత్స్పన్దో వాసనావాన్ ఇహ బీజమ్ అకారణమ్ । భూత్వా కారణతామ్ ఏతి దేహాదేర్ అఙ్కురావలేః
ఈ లోకంలో చైతన్యపు చలనం, వాసనలతో కూడినది, కారణం లేని విత్తనంలా ఉంటుంది. అది కారణంగా మారి, శరీరం మొదలైన వాటి మొగ్గల శ్రేణిని ఉత్పత్తి చేస్తుంది.
తృణవల్లీలతాగుల్మబీజాఙ్కురగతేర్ అపి । బీజం సంవిత్స్పన్ద ఏవ తస్య బీజం న విద్యతే
పుల్ల, లత, పొదల విత్తనం-మొగ్గల పెరుగుదలలో కూడా, విత్తనం అనేది చైతన్యపు చలనమే; దానికి వేరే విత్తనం లేదు.
న బీజాఙ్కురయోర్ భేదో విద్యతే ఽగ్న్యౌష్ణ్యయోర్ ఇవ । బీజమ్ ఏవాఙ్కురం విద్ధి విద్ధి కర్మైవ మానవమ్
విత్తనం, మొగ్గ రెండింటికీ తేడా లేదు, అగ్ని, వేడి లాంటివే. విత్తనమే మొగ్గ అని తెలుసుకో, అలాగే క్రియే మనిషి అని తెలుసుకో.
సంవిత్ స్ఫురన్తీ భూకోశే కరోతి స్థావరాఙ్కురమ్ । స్థూలాన్ సూక్ష్మాన్ మృదూన్ క్రూరాన్ పయో బుద్బుదకాన్ ఇవ
ఈ భూమి పొరలో ప్రకాశించే చైతన్యం, నీటిలో బుడబుడలు పుట్టినట్లే, స్థిరమైన మొక్కలను — పెద్దవైనా, చిన్నవైనా, మృదువైనా, కఠినమైనవైనా — ఉత్పత్తి చేస్తుంది.
విదా వినా ధరాకోశాద్ అత్యన్తపరిపేలవాత్ । అఙ్కురాన్ వజ్రసారాంశ్ చ క ఉల్లాసయితుం క్షమః
ఈ భూమి పొర లేకుండా, అది ఎంత సున్నితమైనదైనా, ఎవరు ఆ మొక్కలను — మృదువైనవైనా, వజ్రంలా గట్టి అయినవైనా — పెరిగేలా చేయగలరు?
ప్రాణివీర్యరసాన్తస్స్థా సంవిజ్ జఙ్గమమ్ ఆతతమ్ । తనోతి లతికాన్తస్స్థో రసḫ పుష్పఫలం యథా
ప్రాణుల శక్తి రసంలో ఉన్న చైతన్యం, ఆ ప్రాణిని కదిలించేలా చేస్తుంది; అది తాడులోని రసం పుష్పాలు, ఫలాలు పుట్టించడంలా ఉంటుంది.
యది సర్వగతా సంవిద్ భవేన్ నాతిబలీయసీ । తత్ క ఉల్లాసనే శక్తస్ స్యాద్ ఏవాసురభూభృతామ్
ఈ చైతన్యం అంతటా వ్యాపించి, బలంగా లేకపోతే, కనీసం చెట్లు, కొండలు కూడా కదిలేలా చేయగలవారు ఎవరు?
జఙ్గమానాం స్థావరాణామ్ ఏతద్ ఆద్యం హి బీజకమ్ । సంవిద్విస్ఫురణామాత్రమ్ అస్య బీజం న విద్యతే
జీవజంతువులకు, స్థావరజంతువులకు ఇదే మొదటి విత్తనం. ఈ సృష్టికి చైతన్యపు తళతళింపు తప్ప వేరే విత్తనం లేదు.
బీజాఙ్కురవికల్పానాం క్రియాపురుషకర్మణామ్ । ఊర్మివీచితరఙ్గానాం నామ్ని భేదో న వస్తుని
విత్తనం, మొక్క, క్రియ, కర్త, అలలు, చిన్న తరంగాలు, పెద్ద తరంగాలు — వీటికి పేరులో మాత్రమే తేడా ఉంటుంది, నిజంగా అంతా ఒకటే.
ద్విత్వం నృకర్మణోర్ యస్య బీజాఙ్కురధియాత్తయోః । విపశ్చిత్పశవే తస్మై మహతే ఽస్తు సదా నమః
విత్తనం, మొక్క, క్రియ, కర్త అనే ద్వంద్వాలను కేవలం భావాలుగానే చూసే ఆ మహాత్మునికి, జ్ఞానులు, సాధారణులు అందరూ ఎప్పుడూ నమస్కరిస్తారు.
సంవిత్తేర్ జన్మబీజస్య యో ఽన్తస్స్థో వాసనారసః । స కరోత్య్ అఙ్కురోల్లాసం తమ్ అసఙ్గాగ్నినా దహ
చైతన్య జననానికి విత్తనమైన అంతరంగ వాసనారసం మొక్కను పుట్టించేది. దాన్ని అసక్తి అనే అగ్నితో కాల్చి వేయాలి.
కుర్వతో ఽకుర్వతశ్ చైవ మనసా యద్ అమజ్జనమ్ । శుభాశుభేషు కార్యేషు తద్ అసఙ్గం విదుర్ బుధాః
ఏ పని చేస్తున్నా లేదా చేయకపోయినా, మంచిదైనా చెడిదైనా మనసు వాటిలో మునిగిపోకుండా ఉండటం, అదే అసక్తి అని జ్ఞానులు చెబుతారు.
అథ వా వాసనోత్సాద ఏవాసఙ్గ ఇతి స్మృతః । యయా కయాచిద్ యుక్త్యాన్తస్ సమ్పాదయ తమ్ ఏవ హి
లేదా, మనసులో దాగి ఉన్న వాసనలను పూర్తిగా తొలగించడమే అసక్తి అని అంటారు. ఏ విధానమైనా సరే, వాటిని పోగొట్టడానికి ప్రయత్నించు.
యయైవ వా వేత్సి తయా యుక్త్యా పురుషయత్నతః । వాసనాం కురు నిర్మూలామ్ ఏతద్ ఏవ పరం శివమ్
నీవు తెలిసిన ఏ మార్గం అయినా ఉపయోగించి, నీ స్వంత శ్రమతో ఆ వాసనలను పూర్తిగా మూలంతో తీసివేయు; ఇదే పరమమైన మంగళం.
పౌరుషేణ ప్రయత్నేన యథా జానాసి వా తథా । నివారయాహమ్భావాంశమ్ ఏషో ఽసౌ వాసనాక్షయః
నీ శక్తితో, నీవు ఎలా తెలుసుకున్నావో అలా ప్రయత్నించి, 'నేను' అనే భావాన్ని తొలగించు; ఇదే వాసనల నాశనం.
నాస్త్య్ ఏవ పౌరుషాద్ అన్యా సంసారోత్తరణే గతిః । నిరహమ్భావరూపే ఽస్మిన్ వాసనాక్షయనామని
ఈ సంసారాన్ని దాటి పోవడానికి మన స్వంత ప్రయత్నం తప్ప ఇంకో మార్గం లేదు. 'అహంకారరహితత్వం' అని పిలవబడే ఈ స్థితిలో, మనసులో దాగి ఉన్న వాసనలన్నీ నశించాలి.
ఆద్యైవ సంవిద్ అస్తీహ సో ఽఙ్కురో బీజమ్ అస్తి తత్ । తత్ కర్మ తచ్ చ పురుషస్ తద్ దైవం తచ్ ఛుభాశుభమ్
ఇక్కడ ఆది కాలంలో ఒకటే చైతన్యం ఉంది. అదే మొక్క, అదే విత్తనం, అదే క్రియ, అదే వ్యక్తి, అదే విధి, అదే మంచి చెడు అన్నీ.
న బీజమ్ ఆదావ్ అస్త్య్ అన్యన్ నాఙ్కురో న చ వా నరః । న కర్మ న చ దైవాది కేవలం విద్ ఉదేతి హి
ఆదిలో వేరే విత్తనం లేదు, మొక్క లేదు, వ్యక్తి లేదు, క్రియ లేదు, విధి లేదు—కేవలం చైతన్యమే ఉద్భవిస్తుంది.
నో బీజమ్ అస్తి న కిలాఙ్కురకో ఽపి వాస్తి నాప్య్ అస్తి కర్మ పురుషశ్ చ న వాస్తి సాధో । ఏకం తు విత్త్వమ్ ఉదితం హ్య్ అనయాభిధానలక్ష్మ్యా నటస్ సురనరాసురశోభయేవ
సద్గుణసంపన్నుడా, అక్కడ విత్తనం లేదు, మొక్క లేదు, క్రియ లేదు, వ్యక్తి కూడా లేదు. ఈ పేరుతో అలంకరించబడిన ఒకే ఒక్క చైతన్యమే, నాటకుడు దేవతలు, మనుషులు, రాక్షసులను అలంకరించినట్టు, వెలుగుతుంది.
ఇత్య్ ఏవ నిశ్చయమ్ అనామయ భావయిత్వా త్యక్త్వా భృశం పురుషకర్మవిచారశఙ్కామ్ । నిర్వాసనస్ సకలసఙ్కలనావిముక్తస్ సంవిద్వపుర్ నను యథాభిమతేచ్ఛమ్ ఆస్స్వ
ఈ విధంగా నిశ్చయంగా బాధల నుంచి విముక్తి గురించి ఆలోచించి, వ్యక్తిగత ప్రయత్నంపై ఉన్న అనుమానాలను పూర్తిగా వదిలేసి, మిగతా వాసనలన్నీ పోగొట్టి, అన్ని కల్పనల నుంచి స్వతంత్రుడై, చైతన్య స్వరూపుడవైన నీవు, నీవు కోరిన విధంగా నిశ్చింతగా ఉండు.
ప్రశాన్తసర్వేచ్ఛమ్ అశఙ్కమ్ అచ్ఛచిన్మాత్రసంస్థో ఽఖిలకార్యకారీ । ఆత్మైకరామḫ పరిపూర్ణకామో భవాభయో రామ శమాభిరామః
రామా, నీ కోరికలన్నీ శాంతించిపోయి, భయం లేకుండా, అనుమానం లేకుండా, నిర్మలమైన చైతన్యంలో స్థిరంగా ఉండి, అన్ని పనులు చేస్తూ, ఆత్మానందంలో మాత్రమే ఆనందించు, నీ కోరికలు అన్నీ తీరిపోయినవిగా, శాంతిలో ఆనందంగా ఉండే వాడవు కావాలి.
నిత్యమ్ అన్తర్ముఖస్ తిష్ఠ వీతరాగో వివాసనః । చిన్మాత్రమ్ అమలం శాన్తం బ్రహ్మ సర్వత్ర భావయన్
ఎప్పుడూ లోపలికి దృష్టి పెట్టి, రాగం లేకుండా, వాసనలెదురు లేకుండా ఉండి, నిర్మలమైన, శాంతమైన, మచ్చలేని చైతన్యమే అన్నిచోట్లా ఉన్న బ్రహ్మమని భావించు.
ఆకాశవిశదప్రజ్ఞశ్ చిన్మాత్రైకఘనస్థితిః । సమస్ సోమ్యస్ సమానన్దస్ సద్బ్రహ్మోద్బృంహితాశయః
ఆకాశంలా స్పష్టమైన బుద్ధితో, ఏకరూపమైన చైతన్యంలో నిలిచి, సమభావంతో, మృదువుగా, సమానమైన ఆనందంతో, నిజమైన బ్రహ్మంతో మనస్సు విస్తరించు.
శోకేష్వ్ ఆపత్సు ఘోరాసు సఙ్కటేష్వ్ అవటేషు చ । యథాప్రాప్తేషు సర్వేషు ఖర్వేషూన్నతిమత్సు చ
బాధలు, భయంకరమైన అపాయాలు, కష్టాలు, ప్రాణాపాయ పరిస్థితులు, ఎలాంటి పరిస్థితులు ఎదురైనా — అవి తక్కువగా ఉన్నా, గొప్పగా ఉన్నా — వాటిని సహజంగా ఎదుర్కో.
యథాక్రమం యథాదేశం కురు దుẖఖమ్ అదుẖఖితః । బాష్పాక్రన్దాదిపర్యన్తం వాసనాక్రాన్తమూఢవత్
ఏ సమయానికైనా, ఏ చోటైనా, యథావిధిగా వ్యవహరించు. మనసులో బాధను అనుభవించినా, బయటకు బాధపడని వాడివై ఉండి, అవసరమైతే కన్నీళ్లు పెట్టినట్టు, విలపించినట్టు, అలాంటి వాసనలకు లోనైనవాడివలె ప్రవర్తించు.