న కఞ్చిద్ రసమ్ ఆదత్తే నష్టైవాపి న నశ్యతి । న పుష్పితా న ఫలితా తృష్ణా శుష్కలతేవ నః
తృష్ణా ఎండిపోయిన లతలా, ఏ రుచి తీసుకోదు, పోయినట్టు కనిపించినా పోదు. అది మనకు పువ్వు పూయదు, పండు కాయదు.
కర్మ మర్మణి నిర్మగ్నం వాసనాఖ్యమ్ అశర్మణే । జీవితం జన్మనే జీర్ణం నైవోత్తీర్ణో భవార్ణవః
కర్మలలో మునిగిపోయిన వాసన అనే మన జీవితం, ఆనందాన్ని ఇవ్వదు. పుట్టిపుట్టి అలసిపోయినా, ఈ సంసార సముద్రాన్ని దాటి పోలేం.
దినానుదినమ్ ఉచ్ఛూనా భోగాశా భయదాయినీ । పూర్ణాపూర్ణాత్మని క్షీణా శ్వభ్రకణ్టకవృక్షవత్
రోజుకో రోజు, అనుభవాలపై ఆశ, భయాన్ని కలిగించేదిగా, కొన్నిసార్లు నిండుగా, కొన్నిసార్లు ఖాళీగా ఉండే మనసులో, గుంతలో ముల్ల చెట్టు ఎలా క్రమంగా క్షీణించిపోతుందో, అలాగే తగ్గిపోతుంది.
చిన్తాజ్వరవికారిణ్యా లక్ష్మ్యాẖ ఖలు మహాపదః । సమ్పన్ నామ కృతం సాపి విప్రలమ్భేన జృమ్భతే
ఆందోళన అనే జ్వరంతో బాధపడే లక్ష్మి నిజంగా పెద్ద దురదృష్టమే. దానిని సంపద అని పిలిచినా, అది చివరకు నిరాశతోనే పెరుగుతుంది.
అన్తస్స్ఫురితరత్నేహం భాసురం చాన్ధకోటరమ్ । కల్లోలకలిలం శూన్యం చేతశ్ శుష్కాబ్ధిదుర్భగమ్
నా మనసులో లోపల రత్నాలు ఉన్నా, అది వెలుగు నిండిన చీకటి గుహలా ఉంది. అలలతో కలకలలాడుతూ, అది ఖాళీగా, ఎండిపోయిన సముద్రంలా దాటి పోవడం కష్టంగా ఉంది.
మామ్ ఇన్ద్రియార్థైకపరం న స్పృశన్తి వివేకినః । సకణ్టకమ్ అమేధ్యస్థం శ్లేష్మాతకమ్ ఇవ ద్రుమమ్
ఇంద్రియాల విషయాలు, వాటిపట్ల మక్కువ ఉన్నవారికే సంబంధించినవి. వివేకం ఉన్నవారిని అవి తాకవు. ముల్లు, మలినతతో నిండిన, అంటుకునే చెట్టును ఎవరూ దగ్గర పడరుగా, అలాగే వాటిని దూరంగా ఉంచుతారు.
అసద్ ఏవ మహారమ్భం వల్గదర్జునవాతవత్ । మనో రమణమ్ అప్రాప్తం శూన్యం దుẖఖాయ వల్గతి
ఎడారి గాలివాటిలా, మనస్సు ఆనందాన్ని పొందలేక, వ్యర్థంగా ఖాళీదిశగా పరుగెత్తి, చివరికి బాధ మాత్రమే మిగిల్చుతుంది.
శాస్త్రసజ్జనసమ్పర్కచన్ద్రతారకధారిణీ । అహమ్భావోల్లసద్యక్షా క్షీణా నాజ్ఞానయామినీ
శాస్త్రాలు, మంచి వారి సాంగత్యం చంద్ర తారలవంటి అలంకారంగా ఉన్న అహంకార యక్షుడు, అజ్ఞాన రాత్రి తగ్గిపోవడంతో, ఇప్పుడు వెలిసిపోతున్నాడు.
అజ్ఞానధ్వాన్తమత్తేభసింహẖ కర్మతృణానలః । ఉదితో న వివేకార్కో వాసనారజనీక్షయః
అజ్ఞానపు చీకటి, మత్తులో ఉన్న ఏనుగు, సింహం, కర్మ అనే పొయ్యిని కాల్చే అగ్ని — ఇవన్నీ పోగొట్టే వివేక సూర్యుడు ఇంకా ఉదయించలేదు; వాసనల రంగు ఇంకా తగ్గలేదు.
అవస్తు వస్తువద్ బుద్ధం మత్తశ్ చిత్తమతఙ్గజః । ఇన్ద్రియాణి నికృన్తన్తి న జానే కిం భవిష్యతి
అసత్యాన్ని వాస్తవంగా భావిస్తూ, మత్తులో ఉన్న మనస్సు అనే ఏనుగు, బుద్ధిని దాడి చేస్తుంది; ఇంద్రియాలు దాన్ని కోసేస్తున్నాయి. దీని ఫలితం ఏమవుతుందో నాకు తెలియదు.
శాస్త్రదృష్టిర్ అపి ప్రాజ్ఞైర్ ఆశ్రితా తరణాయ యా । సాప్య్ అదృష్టిర్ ఇవాన్ధ్యాయ వాసనావేశకారిణీ
బహుళమైన వాసనల ప్రభావంతో, జ్ఞానులు ఆశ్రయించే శాస్త్ర జ్ఞానం కూడా దాటి పోవడానికి సహాయపడే బదులు, అంధకారాన్ని కలిగించే దృష్టిలా మారిపోతుంది.
తద్ ఏవమ్ అతిసమ్మోహే యత్ కార్యమ్ ఇహ దారుణే । ఉదర్కశ్రేయసే తాత తన్ మే కథయ పృచ్ఛతే
ఈ భయంకరమైన మాయలో పూర్తిగా మునిగిపోయినప్పుడు, మంచి ఫలితానికి మనం ఏం చేయాలి? నాన్నగారు, నేను అడుగుతున్నాను, దయచేసి మీరు నాకు చెప్పండి.
శామ్యన్తి మోహమిహికాశ్ శరదీవ సాధౌ ప్రాప్తే భవన్తి విమలాశ్ చ తథాఖిలాశాః । సత్యేతి వాగ్ భవతు సాధుజనోపగీతా మద్బోధనేన భవతా భవశాన్తిదేన
ఎలాగైతే శరదృతువులో మబ్బులు తొలగిపోతాయో, అలాగే మాయా మబ్బులు కూడా సద్గురువు వచ్చేసరికి తొలగిపోతాయి; అన్ని ఆశలు కూడా స్వచ్ఛంగా మారతాయి. మంచి వారు ప్రశంసించే మీ మాటలు సత్యాన్ని ప్రకటించాలి, ఎందుకంటే మీ బోధన వల్ల ముక్తి శాంతి లభిస్తుంది.
సంవేదనం భావనం చ వాసనా కలనేతి చ । అనర్థాయేహ శబ్దార్థో విగతార్థో విజృమ్భతే
ఇక్కడ 'అనుభూతి', 'ధ్యానం', 'వాసన' వంటి పదాలు వాడినా, వాటి అసలు అర్థం పోయి, శూన్యమైన మాటలుగా మాత్రమే మిగిలిపోతున్నాయి.
వేదనం భావనం విద్ధి సర్వదోషసమాశ్రయమ్ । అస్మిన్న్ ఏవాపదస్ సన్తి లతా మధురసే యథా
అనుభూతి, ఊహలు అన్నీ దోషాలకు మూలకారణమని తెలుసుకో. వీటిలోనే, మధురమైన లతారసంలో ఎలా అపాయాలు పుట్టుతాయో, అలాగే అనర్థాలు కలుగుతాయి.
సంసారమార్గే గహనే వాసనావేశవాహినః । ఉపయాతి విచిత్రోచ్చైర్ వృత్తవృత్తాన్తసన్తతిః
ఈ సంసారమార్గం లో, వాసనల ప్రభావంతో, ఎన్నో విధాలైన సంఘటనలు ఎప్పుడూ మారుతూ, ఎప్పుడో ఎత్తుకు చేరుతూ ముందుకు సాగుతుంటాయి.
వివేకినో వాసనయా సహ సంసారసమ్భ్రమః । క్షీయతే మాధవస్యాన్తే శనైర్ వనమ్ ఇవారసమ్
వివేకం ఉన్నవాడికి, వాసనలతో కూడిన సంసార గందరగోళం, వసంతకాలం చివర్లో రుచి లేని అడవి ఎలా మెల్లగా తగ్గిపోతుందో, అలా క్రమంగా తగ్గిపోతుంది.
అస్యాస్ సంసృతిసల్లక్యా వాసనోత్సేధకారిణీ । కదల్యా ఘనజాలిన్యా రసలేఖేవ మాధవీ
ఈ సంసార లతకు వాసనలను నశింపజేసేది, మామిడికాయల గుళికలో మధురరసం మిగిలినట్టు, మాధవీ లతలా ఉంటుంది.
సంసారాబ్ధితయోదేతి వాసనాత్మా రసశ్ చితౌ । యథా వనతయాన్తస్స్థో మధుమాసరసẖ క్షితౌ
సంసార సముద్రంలో ఉద్భవించే వాసనల సారం మన మనస్సులో రుచిగా కనిపిస్తుంది. ఇది వనంలో లోపల దాగి ఉన్న వసంతకాలపు రసం భూమిలో ఉండటంలా ఉంటుంది.
చిన్మాత్రాద్ అమలాచ్ ఛూన్యాద్ ఋతే కిఞ్చిన్ న విద్యతే । నాన్యత్ క్వచిద్ అపర్యన్తే ఖే శూన్యత్వేతరద్ యథా
నిర్మలమైన చైతన్యం, ఖాళీగా ఉన్న శూన్యం తప్ప ఇంకేమీ లేదు. అంతులేని ఆకాశంలో, శూన్యంలో ఏదైనా వేరుగా ఉండదు.
వేదనాత్మా రసో ఽస్త్య్ అన్య ఇతి యా ప్రతిభా స్థిరా । ఏషావిద్యా భ్రమస్ త్వ్ ఏష ఏష సంసార ఆతతః
ఇంకో రకం సారం లేదా అనుభూతి ఉందని మనస్సులో బలంగా ఉండే భావనే అవిద్య, మాయ. ఇదే సంసార విస్తారం.
అనాలోచనసంసిద్ధ ఆలోకేనైష నశ్యతి । అసదాత్మా సదాభాసో బాలవేతాలవత్ క్షణాత్
విచారణ లేకుండా ఏర్పడిన ఈ మాయ, జ్ఞానమొచ్చినప్పుడు నశిస్తుంది. అసత్యమైన ఆత్మ, నిజమైనట్టు కనిపించినా, పిల్లల దెయ్యంలా ఒక్క క్షణంలో మాయమవుతుంది.
సర్వదృశ్యదృశో బోధే బోధసారతయైకతామ్ । యాన్త్య్ అశేషమహీపీఠసరిత్పూర ఇవార్ణవే
ఈ లోకంలో కనిపించే ప్రతీ వస్తువు, చూసేవాడు — ఇవన్నీ జ్ఞాన స్వరూపంలో కలిసిపోతాయి. భూమిపై ఉన్న అన్ని నదులు సముద్రంలో కలిసిపోతాయిగా, అలాగే ఇవన్నీ ఒకటైపోతాయి.
మృణ్మయం హి యథా భాణ్డం మృచ్ఛూన్యం తు న లభ్యతే । చిన్మయం హి తథా చేత్యం చిచ్ఛూన్యం తు నోపలభ్యతే
మట్టి పాత్ర మట్టితో తయారవుతుంది, కాని మట్టిని విడిగా పాత్రగా చూడలేం. అలాగే, మనం చూస్తున్నది జ్ఞానంతోనే ఉంటుంది, కాని జ్ఞానం కేవలం ఖాళీగా ఉండదు.
బోధావబుద్ధం యద్ వస్తు బోధ ఏవ తద్ ఉచ్యతే । నాబోధం బుధ్యతే బోధో వైరూప్యాత్ తేన నాన్యథా
జ్ఞానంలో గ్రహించబడినది ఏది ఉన్నా, అది జ్ఞానమే అని చెప్పబడుతుంది. జ్ఞానం కానిది ఎప్పుడూ జ్ఞానంగా కనిపించదు, ఎందుకంటే అది విరుద్ధంగా ఉంటుంది.
ద్రష్టృదర్శనదృశ్యేషు ప్రత్యేకం బోధమాత్రతా । సారస్ తేన తదన్యత్వం నాస్తి కిఞ్చిత్ ఖపుష్పవత్
చూసేవాడు, చూడటం, కనిపించేది — వీటిలో ఒక్కొక్కటిలోనూ కేవలం జ్ఞానమే ఉంది. అందువల్ల దానికి భిన్నంగా మరేదీ లేదు; ఆకాశంలో పువ్వు లేనట్టే.
సజాతీయస్ సజాతీయేనైకతామ్ అనుగచ్ఛతి । అన్యోఽన్యానుభవస్ తేన భవత్య్ ఏకత్వనిశ్చయః
ఒకే స్వభావం కలిగినవి ఒకదానితో ఒకటి కలిసిపోతాయి. ఒకరికి ఒకరు అనుభవించటం వల్ల, అవి ఒక్కటే అన్న నమ్మకం కలుగుతుంది.
యది కాష్ఠోపలాదీనాం న భవేద్ బోధరూపతా । తత్ సదానుపలమ్భస్ స్యాద్ ఏతేషామ్ అసతామ్ ఇవ
చెక్క, రాయి వంటి వాటికి చైతన్యం లేకపోతే, అవి ఎప్పుడూ కనిపించకపోవడం, లేని వాటిలా అవి ఉండిపోతాయి.
యదా త్వ్ అశేషా దృశ్యశ్రీర్ బోధమాత్రైకరూపిణీ । తదాన్యేవాప్య్ అనన్యైవ సతీ బోధేన బోధ్యతే
కానీ, కనిపించే ప్రతిదీ ఒక్కటైన చైతన్యమే అనిపించే సమయంలో, అవి వేరుగా కనిపించినా, అవి చైతన్యంతోనే తెలుసుకోబడతాయి, ఎందుకంటే అవి దానికి వేరయినవి కావు.
సర్వం జగద్గతం దృశ్యం బోధమాత్రమ్ ఇదం తతమ్ । స్పన్దమాత్రం యథా వాయుర్ జలమాత్రం యథార్ణవః
ఈ జగత్తులో కనిపించే ప్రతిదీ చైతన్యంతోనే నిండిపోయి ఉంది. గాలి ఎలా కదలిక మాత్రమే అయితే, సముద్రం ఎలా నీటితో మాత్రమే నిండిపోయి ఉంటుందో, అలాగే ఇది కూడా.