మమేత్య్ ఉక్తవతో మఙ్కిర్ వినిపత్య స పాదయోః । ఉవాచానన్దపూర్ణాక్షమ్ ఇదం మార్గే వహన్ వచః
‘నాది’ అని చెప్పిన మంకి, ఆయన పాదాల వద్ద పడిపడి, ఆనందంతో నిండిన కళ్లతో మార్గమధ్యంలో ఇలా అన్నాడు.
భగవన్ భూరిశో భ్రాన్తా దిశో దశ దశావతా । మయా న తు పునస్ సాధుర్ లబ్ధస్ సంశయనాశకృత్
ప్రభూ! నేను పదివైపులా ఎంతో తిరిగాను. కానీ సందేహాలను తొలగించగల నిజమైన మునిని ఎప్పుడూ కనుగొనలేదు.
సమస్తదేహవారాణాం సారస్యాద్య ఫలం మయా । ప్రాప్తం యద్ అస్మి త్వత్పాదపద్మే భ్రమరతాం గతః
ప్రభూ! అన్ని జన్మల ఫలితం నేడు నాకు లభించింది. ఎందుకంటే నేను మీ పాదపద్మాల వద్ద తేనెటీగలా లీనమయ్యాను.
ఖిన్నో ఽస్మి భగవన్ పశ్యన్ దశాస్ సంసారదోషదాః । పునర్ జాతం పునర్ నష్టం సుఖదుẖఖభ్రమస్ సదా
ప్రభూ! ఈ సంసారంలో ఎన్నో దశలు చూశాను. మళ్లీ మళ్లీ పుట్టడం, మళ్లీ మళ్లీ నశించడం, ఎప్పుడూ సుఖదుఃఖాలలో తిప్పబడడం చూసి నేను అలిసిపోయాను.
అవశ్యమ్భావిపర్యన్తదుẖఖత్వాత్ సకలాన్య్ అపి । సుఖాన్య్ ఏవాతిదుẖఖాని వరం దుẖఖాన్య్ అతో మునే
ఓ మునీశ్వరా, అన్ని ఆనందాలు తప్పక బాధలకే దారి తీస్తాయి. అందుకే, ఎంత పెద్ద సుఖమైనా అది తీవ్రమైన బాధే. అందువల్ల బాధే మేలని నేను భావిస్తున్నాను.
దృఢదుẖఖవద్ అన్తత్వాద్ దుẖఖయన్తి సుఖాని మామ్ । తథా నామ యథా దుẖఖమ్ ఏవ మే సుఖతాం గతమ్
సుఖాలు కూడా, తీవ్రమైన బాధలవలె, చివరికి పోయిపోతాయి కాబట్టి నన్ను బాధిస్తుంటాయి. అందుకే నాకు బాధే ఆనందంలా అనిపిస్తోంది.
వయో దశనలోమాఙ్గైస్ సహ జర్జరతాం గతమ్ । ఉచ్చైḫపదే పాతపరా బుద్ధిర్ నాధ్యవసాయినీ
నా వయస్సు, పళ్లతో, జుట్టుతో, అవయవాలతో కలిసి బలహీనమైపోయింది. ఎప్పుడైనా పై నుండి కింద పడిపోవచ్చని నా మనస్సు భయపడుతూ, ఏదీ నిశ్చయంగా నిర్ణయించలేకపోతోంది.
ప్రసువానం కుసఙ్కల్పాన్ గహనం న ప్రకాశతే । మనḫ పిప్పలపద్మూలైర్ ఇవ కుగ్రామకోటరమ్
నా మనస్సు చెడు ఆలోచనలు పుట్టిస్తూ, వెలుగు ప్రసరించదు. అది పిప్పలము, తామర వేర్లతో నిండిన చీకటి గ్రామపు గుహలా ఉంది.
వాసనాగర్ధవృద్ధ్యైతి శ్వశ్ శ్వḫ పాపీయసీం స్థితిమ్ । కణ్టకద్రుమవల్లీవ కరాలకుటిలా మతిః
మనసులో ఉన్న వాసనలు రోజుకో రోజు పెరిగిపోతూ, మనసును ఇంకా దిగజారిన స్థితిలోకి తీసుకెళ్తాయి. అది ముల్లు చెట్టుపై పెరిగే వంకరైన, భయంకరమైన లతలా మారిపోతుంది.
ఆయుర్ ఆయాసశాలిన్యా యామిన్యేవ తమోఽన్ధయా । అక్షీవానాగతాలోకం క్షీణం సన్తతచిన్తయా
జీవితం శ్రమతో నిండినదిగా, గాఢమైన చీకటిలో మునిగిన రాత్రిలా ఉంటుంది. ముందున్న వెలుతురు కనబడని కన్నులతో, ఎప్పటికీ ఆలోచనలతో క్షీణించి పోతుంది.
న కఞ్చిద్ రసమ్ ఆదత్తే నష్టైవాపి న నశ్యతి । న పుష్పితా న ఫలితా తృష్ణా శుష్కలతేవ నః
తృష్ణా ఎండిపోయిన లతలా, ఏ రుచి తీసుకోదు, పోయినట్టు కనిపించినా పోదు. అది మనకు పువ్వు పూయదు, పండు కాయదు.
కర్మ మర్మణి నిర్మగ్నం వాసనాఖ్యమ్ అశర్మణే । జీవితం జన్మనే జీర్ణం నైవోత్తీర్ణో భవార్ణవః
కర్మలలో మునిగిపోయిన వాసన అనే మన జీవితం, ఆనందాన్ని ఇవ్వదు. పుట్టిపుట్టి అలసిపోయినా, ఈ సంసార సముద్రాన్ని దాటి పోలేం.
దినానుదినమ్ ఉచ్ఛూనా భోగాశా భయదాయినీ । పూర్ణాపూర్ణాత్మని క్షీణా శ్వభ్రకణ్టకవృక్షవత్
రోజుకో రోజు, అనుభవాలపై ఆశ, భయాన్ని కలిగించేదిగా, కొన్నిసార్లు నిండుగా, కొన్నిసార్లు ఖాళీగా ఉండే మనసులో, గుంతలో ముల్ల చెట్టు ఎలా క్రమంగా క్షీణించిపోతుందో, అలాగే తగ్గిపోతుంది.
చిన్తాజ్వరవికారిణ్యా లక్ష్మ్యాẖ ఖలు మహాపదః । సమ్పన్ నామ కృతం సాపి విప్రలమ్భేన జృమ్భతే
ఆందోళన అనే జ్వరంతో బాధపడే లక్ష్మి నిజంగా పెద్ద దురదృష్టమే. దానిని సంపద అని పిలిచినా, అది చివరకు నిరాశతోనే పెరుగుతుంది.
అన్తస్స్ఫురితరత్నేహం భాసురం చాన్ధకోటరమ్ । కల్లోలకలిలం శూన్యం చేతశ్ శుష్కాబ్ధిదుర్భగమ్
నా మనసులో లోపల రత్నాలు ఉన్నా, అది వెలుగు నిండిన చీకటి గుహలా ఉంది. అలలతో కలకలలాడుతూ, అది ఖాళీగా, ఎండిపోయిన సముద్రంలా దాటి పోవడం కష్టంగా ఉంది.
మామ్ ఇన్ద్రియార్థైకపరం న స్పృశన్తి వివేకినః । సకణ్టకమ్ అమేధ్యస్థం శ్లేష్మాతకమ్ ఇవ ద్రుమమ్
ఇంద్రియాల విషయాలు, వాటిపట్ల మక్కువ ఉన్నవారికే సంబంధించినవి. వివేకం ఉన్నవారిని అవి తాకవు. ముల్లు, మలినతతో నిండిన, అంటుకునే చెట్టును ఎవరూ దగ్గర పడరుగా, అలాగే వాటిని దూరంగా ఉంచుతారు.
అసద్ ఏవ మహారమ్భం వల్గదర్జునవాతవత్ । మనో రమణమ్ అప్రాప్తం శూన్యం దుẖఖాయ వల్గతి
ఎడారి గాలివాటిలా, మనస్సు ఆనందాన్ని పొందలేక, వ్యర్థంగా ఖాళీదిశగా పరుగెత్తి, చివరికి బాధ మాత్రమే మిగిల్చుతుంది.
శాస్త్రసజ్జనసమ్పర్కచన్ద్రతారకధారిణీ । అహమ్భావోల్లసద్యక్షా క్షీణా నాజ్ఞానయామినీ
శాస్త్రాలు, మంచి వారి సాంగత్యం చంద్ర తారలవంటి అలంకారంగా ఉన్న అహంకార యక్షుడు, అజ్ఞాన రాత్రి తగ్గిపోవడంతో, ఇప్పుడు వెలిసిపోతున్నాడు.
అజ్ఞానధ్వాన్తమత్తేభసింహẖ కర్మతృణానలః । ఉదితో న వివేకార్కో వాసనారజనీక్షయః
అజ్ఞానపు చీకటి, మత్తులో ఉన్న ఏనుగు, సింహం, కర్మ అనే పొయ్యిని కాల్చే అగ్ని — ఇవన్నీ పోగొట్టే వివేక సూర్యుడు ఇంకా ఉదయించలేదు; వాసనల రంగు ఇంకా తగ్గలేదు.
అవస్తు వస్తువద్ బుద్ధం మత్తశ్ చిత్తమతఙ్గజః । ఇన్ద్రియాణి నికృన్తన్తి న జానే కిం భవిష్యతి
అసత్యాన్ని వాస్తవంగా భావిస్తూ, మత్తులో ఉన్న మనస్సు అనే ఏనుగు, బుద్ధిని దాడి చేస్తుంది; ఇంద్రియాలు దాన్ని కోసేస్తున్నాయి. దీని ఫలితం ఏమవుతుందో నాకు తెలియదు.
శాస్త్రదృష్టిర్ అపి ప్రాజ్ఞైర్ ఆశ్రితా తరణాయ యా । సాప్య్ అదృష్టిర్ ఇవాన్ధ్యాయ వాసనావేశకారిణీ
బహుళమైన వాసనల ప్రభావంతో, జ్ఞానులు ఆశ్రయించే శాస్త్ర జ్ఞానం కూడా దాటి పోవడానికి సహాయపడే బదులు, అంధకారాన్ని కలిగించే దృష్టిలా మారిపోతుంది.
తద్ ఏవమ్ అతిసమ్మోహే యత్ కార్యమ్ ఇహ దారుణే । ఉదర్కశ్రేయసే తాత తన్ మే కథయ పృచ్ఛతే
ఈ భయంకరమైన మాయలో పూర్తిగా మునిగిపోయినప్పుడు, మంచి ఫలితానికి మనం ఏం చేయాలి? నాన్నగారు, నేను అడుగుతున్నాను, దయచేసి మీరు నాకు చెప్పండి.
శామ్యన్తి మోహమిహికాశ్ శరదీవ సాధౌ ప్రాప్తే భవన్తి విమలాశ్ చ తథాఖిలాశాః । సత్యేతి వాగ్ భవతు సాధుజనోపగీతా మద్బోధనేన భవతా భవశాన్తిదేన
ఎలాగైతే శరదృతువులో మబ్బులు తొలగిపోతాయో, అలాగే మాయా మబ్బులు కూడా సద్గురువు వచ్చేసరికి తొలగిపోతాయి; అన్ని ఆశలు కూడా స్వచ్ఛంగా మారతాయి. మంచి వారు ప్రశంసించే మీ మాటలు సత్యాన్ని ప్రకటించాలి, ఎందుకంటే మీ బోధన వల్ల ముక్తి శాంతి లభిస్తుంది.
సంవేదనం భావనం చ వాసనా కలనేతి చ । అనర్థాయేహ శబ్దార్థో విగతార్థో విజృమ్భతే
ఇక్కడ 'అనుభూతి', 'ధ్యానం', 'వాసన' వంటి పదాలు వాడినా, వాటి అసలు అర్థం పోయి, శూన్యమైన మాటలుగా మాత్రమే మిగిలిపోతున్నాయి.
వేదనం భావనం విద్ధి సర్వదోషసమాశ్రయమ్ । అస్మిన్న్ ఏవాపదస్ సన్తి లతా మధురసే యథా
అనుభూతి, ఊహలు అన్నీ దోషాలకు మూలకారణమని తెలుసుకో. వీటిలోనే, మధురమైన లతారసంలో ఎలా అపాయాలు పుట్టుతాయో, అలాగే అనర్థాలు కలుగుతాయి.
సంసారమార్గే గహనే వాసనావేశవాహినః । ఉపయాతి విచిత్రోచ్చైర్ వృత్తవృత్తాన్తసన్తతిః
ఈ సంసారమార్గం లో, వాసనల ప్రభావంతో, ఎన్నో విధాలైన సంఘటనలు ఎప్పుడూ మారుతూ, ఎప్పుడో ఎత్తుకు చేరుతూ ముందుకు సాగుతుంటాయి.
వివేకినో వాసనయా సహ సంసారసమ్భ్రమః । క్షీయతే మాధవస్యాన్తే శనైర్ వనమ్ ఇవారసమ్
వివేకం ఉన్నవాడికి, వాసనలతో కూడిన సంసార గందరగోళం, వసంతకాలం చివర్లో రుచి లేని అడవి ఎలా మెల్లగా తగ్గిపోతుందో, అలా క్రమంగా తగ్గిపోతుంది.
అస్యాస్ సంసృతిసల్లక్యా వాసనోత్సేధకారిణీ । కదల్యా ఘనజాలిన్యా రసలేఖేవ మాధవీ
ఈ సంసార లతకు వాసనలను నశింపజేసేది, మామిడికాయల గుళికలో మధురరసం మిగిలినట్టు, మాధవీ లతలా ఉంటుంది.
సంసారాబ్ధితయోదేతి వాసనాత్మా రసశ్ చితౌ । యథా వనతయాన్తస్స్థో మధుమాసరసẖ క్షితౌ
సంసార సముద్రంలో ఉద్భవించే వాసనల సారం మన మనస్సులో రుచిగా కనిపిస్తుంది. ఇది వనంలో లోపల దాగి ఉన్న వసంతకాలపు రసం భూమిలో ఉండటంలా ఉంటుంది.
చిన్మాత్రాద్ అమలాచ్ ఛూన్యాద్ ఋతే కిఞ్చిన్ న విద్యతే । నాన్యత్ క్వచిద్ అపర్యన్తే ఖే శూన్యత్వేతరద్ యథా
నిర్మలమైన చైతన్యం, ఖాళీగా ఉన్న శూన్యం తప్ప ఇంకేమీ లేదు. అంతులేని ఆకాశంలో, శూన్యంలో ఏదైనా వేరుగా ఉండదు.