న చ మే గన్తుమ్ ఉద్యోగో విరక్తమనసో గృహమ్ । దృష్ట్వా తడిత్ప్రకాశాని భూతాని భువనోదరే
కానీ, ఈ లోకంలో మెరుపులా కనిపించే భూతాలను చూసిన తర్వాత, నా మనసు ఇంటికి వెళ్లాలనే ఆసక్తి లేకుండా విరక్తిగా మారింది.
భగవన్ మహ్యమ్ ఆత్మానం కథయేహానుకమ్పయా । గమ్భీరాణి ప్రసన్నాని సాధుచేతస్సరాంసి హి
ప్రభూ! దయచేసి నాకు ఆత్మ విషయాన్ని వివరించండి. ఎందుకంటే మంచి మనసులు లోతుగా, నిర్మలంగా ప్రవహించే నదుల్లా ఉంటాయి.
దర్శనాద్ ఏవ మిత్రత్వం కుర్వతాం మహతాం పురః । కమలానీవ భూతాని వికసన్త్య్ ఆశ్వసన్తి చ
పెద్దవాళ్లను స్నేహంగా చూస్తే, వాళ్ల సన్నిధిలో ఉన్నవాళ్ల హృదయాలు పద్మాలు వికసినట్లు ఆనందంగా ఉప్పొంగుతాయి, ధైర్యం కూడా పొందుతారు.
మమేమం చ మనోమోహం సంసారభ్రమసమ్భవమ్ । మన్యే హాతుం సమర్థస్ త్వం సత్త్వబోధానుకమ్పనైః
ఈ లోకంలో కలిగే మాయ వల్ల నా మనస్సు మోసపోయింది. నీ దయతో, నీ జ్ఞానంతో, నీవు ఈ మాయను తొలగించగలవని నేను నమ్ముతున్నాను.
వసిష్ఠో ఽస్మి మహాబుద్ధే మునిర్ అస్మి నభోగృహః । కేనాప్య్ అర్థేన రాజర్షేర్ ఇమం మార్గమ్ ఉపస్థితః
ఓ మహాజ్ఞానీ! నేను వశిష్ఠుడిని, ఆకాశంలో నివసించే మునిని. ఏదో ఒక కారణంతో ఈ రాజర్షి మార్గంలోకి వచ్చాను.
మా గా విషాదం పన్థానమ్ ఆగతో ఽసి మనీషిణామ్ । ప్రాయḫ ప్రాప్తో ఽసి సంసారసాగరస్యాపరం తటమ్
నీవు నిరాశలో పడకూడదు. నీవు జ్ఞానుల మార్గంలోకి వచ్చావు. ఈ సంసారసముద్రాన్ని దాటి, దాని అద్దెకు చేరువైపోయావు.
వైరాగ్యవిభవోదారా మతిర్ ఉక్తిర్ అపీదృశీ । ఆకృతిశ్ శాన్తరూపా చ న భవత్య్ అమహాత్మనః
విరక్తి సంపద, ఉన్నతమైన బుద్ధి, మధురమైన మాటలు, శాంతమైన రూపం — ఇవన్నీ గొప్ప మనసున్నవారిలో మాత్రమే కనిపిస్తాయి; చిన్న మనసున్నవారిలో ఇవి ఉండవు.
మణిర్ మధురకాషేణ యథైతి విమలాత్మతామ్ । తథా కషాయపాకేన చిత్తమ్ ఏతి వివేకితామ్
రత్నాన్ని మృదువుగా తుడిచినప్పుడు అది నిర్మలంగా మారినట్లే, మనసు కూడా లోపలి మలినాలు పోయినప్పుడు వివేకం కలిగి ఉంటుంది.
కిం జ్ఞాతుమ్ ఇచ్ఛసి కథం సంసారం హాతుమ్ ఇచ్ఛసి । ఉపదిష్టమ్ అహం మన్యే సమ్పాదయసి కర్మభిః
నీవు ఏమి తెలుసుకోవాలనుకుంటున్నావు? ఈ లోకబంధాన్ని ఎలా విడిచిపెట్టాలనుకుంటున్నావు? నేనేమనుకుంటున్నానంటే, ఉపదేశించినదాన్ని నీవు నీ కార్యాల ద్వారా నెరవేర్చగలవు.
విమలవాసన ఉన్నతమానసḫ పరివివిక్తమతిర్ జనచేతసామ్ । పదమ్ అశోకమ్ అలం ఖలు యుజ్యసే జగతి నేతుమ్ ఇతీదమ్ ఇహోచ్యతే
నీవు నిర్మలమైన వాసనలతో, ఉన్నతమైన మనసుతో, జనుల ఆలోచనల నుండి దూరంగా ఉండే ధ్యానంతో ఉన్నావు. అందువల్ల ఈ లోకాన్ని దుఃఖరహిత స్థితికి నీవు నడిపించగలవు — ఇక్కడ ఇది చెప్పబడింది.
మమేత్య్ ఉక్తవతో మఙ్కిర్ వినిపత్య స పాదయోః । ఉవాచానన్దపూర్ణాక్షమ్ ఇదం మార్గే వహన్ వచః
‘నాది’ అని చెప్పిన మంకి, ఆయన పాదాల వద్ద పడిపడి, ఆనందంతో నిండిన కళ్లతో మార్గమధ్యంలో ఇలా అన్నాడు.
భగవన్ భూరిశో భ్రాన్తా దిశో దశ దశావతా । మయా న తు పునస్ సాధుర్ లబ్ధస్ సంశయనాశకృత్
ప్రభూ! నేను పదివైపులా ఎంతో తిరిగాను. కానీ సందేహాలను తొలగించగల నిజమైన మునిని ఎప్పుడూ కనుగొనలేదు.
సమస్తదేహవారాణాం సారస్యాద్య ఫలం మయా । ప్రాప్తం యద్ అస్మి త్వత్పాదపద్మే భ్రమరతాం గతః
ప్రభూ! అన్ని జన్మల ఫలితం నేడు నాకు లభించింది. ఎందుకంటే నేను మీ పాదపద్మాల వద్ద తేనెటీగలా లీనమయ్యాను.
ఖిన్నో ఽస్మి భగవన్ పశ్యన్ దశాస్ సంసారదోషదాః । పునర్ జాతం పునర్ నష్టం సుఖదుẖఖభ్రమస్ సదా
ప్రభూ! ఈ సంసారంలో ఎన్నో దశలు చూశాను. మళ్లీ మళ్లీ పుట్టడం, మళ్లీ మళ్లీ నశించడం, ఎప్పుడూ సుఖదుఃఖాలలో తిప్పబడడం చూసి నేను అలిసిపోయాను.
అవశ్యమ్భావిపర్యన్తదుẖఖత్వాత్ సకలాన్య్ అపి । సుఖాన్య్ ఏవాతిదుẖఖాని వరం దుẖఖాన్య్ అతో మునే
ఓ మునీశ్వరా, అన్ని ఆనందాలు తప్పక బాధలకే దారి తీస్తాయి. అందుకే, ఎంత పెద్ద సుఖమైనా అది తీవ్రమైన బాధే. అందువల్ల బాధే మేలని నేను భావిస్తున్నాను.
దృఢదుẖఖవద్ అన్తత్వాద్ దుẖఖయన్తి సుఖాని మామ్ । తథా నామ యథా దుẖఖమ్ ఏవ మే సుఖతాం గతమ్
సుఖాలు కూడా, తీవ్రమైన బాధలవలె, చివరికి పోయిపోతాయి కాబట్టి నన్ను బాధిస్తుంటాయి. అందుకే నాకు బాధే ఆనందంలా అనిపిస్తోంది.
వయో దశనలోమాఙ్గైస్ సహ జర్జరతాం గతమ్ । ఉచ్చైḫపదే పాతపరా బుద్ధిర్ నాధ్యవసాయినీ
నా వయస్సు, పళ్లతో, జుట్టుతో, అవయవాలతో కలిసి బలహీనమైపోయింది. ఎప్పుడైనా పై నుండి కింద పడిపోవచ్చని నా మనస్సు భయపడుతూ, ఏదీ నిశ్చయంగా నిర్ణయించలేకపోతోంది.
ప్రసువానం కుసఙ్కల్పాన్ గహనం న ప్రకాశతే । మనḫ పిప్పలపద్మూలైర్ ఇవ కుగ్రామకోటరమ్
నా మనస్సు చెడు ఆలోచనలు పుట్టిస్తూ, వెలుగు ప్రసరించదు. అది పిప్పలము, తామర వేర్లతో నిండిన చీకటి గ్రామపు గుహలా ఉంది.
వాసనాగర్ధవృద్ధ్యైతి శ్వశ్ శ్వḫ పాపీయసీం స్థితిమ్ । కణ్టకద్రుమవల్లీవ కరాలకుటిలా మతిః
మనసులో ఉన్న వాసనలు రోజుకో రోజు పెరిగిపోతూ, మనసును ఇంకా దిగజారిన స్థితిలోకి తీసుకెళ్తాయి. అది ముల్లు చెట్టుపై పెరిగే వంకరైన, భయంకరమైన లతలా మారిపోతుంది.
ఆయుర్ ఆయాసశాలిన్యా యామిన్యేవ తమోఽన్ధయా । అక్షీవానాగతాలోకం క్షీణం సన్తతచిన్తయా
జీవితం శ్రమతో నిండినదిగా, గాఢమైన చీకటిలో మునిగిన రాత్రిలా ఉంటుంది. ముందున్న వెలుతురు కనబడని కన్నులతో, ఎప్పటికీ ఆలోచనలతో క్షీణించి పోతుంది.
న కఞ్చిద్ రసమ్ ఆదత్తే నష్టైవాపి న నశ్యతి । న పుష్పితా న ఫలితా తృష్ణా శుష్కలతేవ నః
తృష్ణా ఎండిపోయిన లతలా, ఏ రుచి తీసుకోదు, పోయినట్టు కనిపించినా పోదు. అది మనకు పువ్వు పూయదు, పండు కాయదు.
కర్మ మర్మణి నిర్మగ్నం వాసనాఖ్యమ్ అశర్మణే । జీవితం జన్మనే జీర్ణం నైవోత్తీర్ణో భవార్ణవః
కర్మలలో మునిగిపోయిన వాసన అనే మన జీవితం, ఆనందాన్ని ఇవ్వదు. పుట్టిపుట్టి అలసిపోయినా, ఈ సంసార సముద్రాన్ని దాటి పోలేం.
దినానుదినమ్ ఉచ్ఛూనా భోగాశా భయదాయినీ । పూర్ణాపూర్ణాత్మని క్షీణా శ్వభ్రకణ్టకవృక్షవత్
రోజుకో రోజు, అనుభవాలపై ఆశ, భయాన్ని కలిగించేదిగా, కొన్నిసార్లు నిండుగా, కొన్నిసార్లు ఖాళీగా ఉండే మనసులో, గుంతలో ముల్ల చెట్టు ఎలా క్రమంగా క్షీణించిపోతుందో, అలాగే తగ్గిపోతుంది.
చిన్తాజ్వరవికారిణ్యా లక్ష్మ్యాẖ ఖలు మహాపదః । సమ్పన్ నామ కృతం సాపి విప్రలమ్భేన జృమ్భతే
ఆందోళన అనే జ్వరంతో బాధపడే లక్ష్మి నిజంగా పెద్ద దురదృష్టమే. దానిని సంపద అని పిలిచినా, అది చివరకు నిరాశతోనే పెరుగుతుంది.
అన్తస్స్ఫురితరత్నేహం భాసురం చాన్ధకోటరమ్ । కల్లోలకలిలం శూన్యం చేతశ్ శుష్కాబ్ధిదుర్భగమ్
నా మనసులో లోపల రత్నాలు ఉన్నా, అది వెలుగు నిండిన చీకటి గుహలా ఉంది. అలలతో కలకలలాడుతూ, అది ఖాళీగా, ఎండిపోయిన సముద్రంలా దాటి పోవడం కష్టంగా ఉంది.
మామ్ ఇన్ద్రియార్థైకపరం న స్పృశన్తి వివేకినః । సకణ్టకమ్ అమేధ్యస్థం శ్లేష్మాతకమ్ ఇవ ద్రుమమ్
ఇంద్రియాల విషయాలు, వాటిపట్ల మక్కువ ఉన్నవారికే సంబంధించినవి. వివేకం ఉన్నవారిని అవి తాకవు. ముల్లు, మలినతతో నిండిన, అంటుకునే చెట్టును ఎవరూ దగ్గర పడరుగా, అలాగే వాటిని దూరంగా ఉంచుతారు.
అసద్ ఏవ మహారమ్భం వల్గదర్జునవాతవత్ । మనో రమణమ్ అప్రాప్తం శూన్యం దుẖఖాయ వల్గతి
ఎడారి గాలివాటిలా, మనస్సు ఆనందాన్ని పొందలేక, వ్యర్థంగా ఖాళీదిశగా పరుగెత్తి, చివరికి బాధ మాత్రమే మిగిల్చుతుంది.
శాస్త్రసజ్జనసమ్పర్కచన్ద్రతారకధారిణీ । అహమ్భావోల్లసద్యక్షా క్షీణా నాజ్ఞానయామినీ
శాస్త్రాలు, మంచి వారి సాంగత్యం చంద్ర తారలవంటి అలంకారంగా ఉన్న అహంకార యక్షుడు, అజ్ఞాన రాత్రి తగ్గిపోవడంతో, ఇప్పుడు వెలిసిపోతున్నాడు.
అజ్ఞానధ్వాన్తమత్తేభసింహẖ కర్మతృణానలః । ఉదితో న వివేకార్కో వాసనారజనీక్షయః
అజ్ఞానపు చీకటి, మత్తులో ఉన్న ఏనుగు, సింహం, కర్మ అనే పొయ్యిని కాల్చే అగ్ని — ఇవన్నీ పోగొట్టే వివేక సూర్యుడు ఇంకా ఉదయించలేదు; వాసనల రంగు ఇంకా తగ్గలేదు.
అవస్తు వస్తువద్ బుద్ధం మత్తశ్ చిత్తమతఙ్గజః । ఇన్ద్రియాణి నికృన్తన్తి న జానే కిం భవిష్యతి
అసత్యాన్ని వాస్తవంగా భావిస్తూ, మత్తులో ఉన్న మనస్సు అనే ఏనుగు, బుద్ధిని దాడి చేస్తుంది; ఇంద్రియాలు దాన్ని కోసేస్తున్నాయి. దీని ఫలితం ఏమవుతుందో నాకు తెలియదు.