చిరం మనుష్యదేశే ఽస్మిన్ నిర్జనగ్రామధన్వని । నాగరాధ్వగ విశ్రాన్తిం విశ్రాన్తో ఽపి న లప్స్యసే
ఈ మనుషుల దేశంలో, ఈ పాడుబడిన గ్రామం, ఎడారిలో, నగరంలో తిరిగే వాడా, ఎంత విశ్రాంతి తీసుకున్నా, నీకు నిజమైన విశ్రాంతి దొరకదు.
శ్రమో విశ్రమణేనైవ వర్ధతే పామరాస్పదే । తృడ్ వై లవణపానేన భూయ ఏవాభివర్ధతే
చెడ్డవారి దగ్గర విశ్రాంతి తీసుకుంటే అలసట మరింత పెరుగుతుంది; ఉప్పు నీళ్లు తాగితే దాహం ఇంకా ఎక్కువ అవుతుంది.
ఏతే గ్రామైకశరణాḫ పల్లవస్పన్దభీరవః । అయథాయథసఞ్చారా హరిణా ఇవ జన్తవః
ఈ జీవులు ఒక ఊరే ఆశ్రయంగా భావించి, ఆకులు కదిలిన శబ్దానికే భయపడి, సరైనదో తప్పో తెలియక, జింకలు ఎలా తిరుగుతాయో అలా సంచరిస్తూ ఉంటాయి.
న స్ఫురన్తి విచారేషు న జ్వలన్త్య్ అనుభూతిషు । న త్రసన్తి దురాచారాద్ అశ్మయన్త్రమయా ఇవ
విచారణలో వీరు కదలరు, అనుభవంలో వెలిగిపోరు, చెడు పనుల వల్ల భయపడరు కూడా; ఇవన్నీ కలపతో, రాళ్లతో చేసిన యంత్రాల్లా ఉండిపోతారు.
కామార్థరాగవిద్వేషపరినిష్ఠితపౌరుషాః । కర్మణ్య్ ఆపాతమధురే రమన్తే దగ్ధబుద్ధయః
కామం, ధనం, మమకారం, ద్వేషం వీరి మనసులో పాతుకుపోయి, బుద్ధి కాలిపోయింది. మొదట మధురంగా అనిపించే పనుల్లోనే వీరు ఆనందిస్తారు.
ఆభిజాత్యోన్నతోదారా శీతలా రసశాలినీ । నేహ విశ్వసితి ప్రజ్ఞా మేఘమాలా మరావ్ ఇవ
ఇక్కడ ఉన్నతమైన వంశం, గొప్పతనం, చల్లదనం, రుచి అన్నీ ఉన్నాయి. అయినా, తెలివి ఇక్కడ నమ్మకపడదు; ఎండిన మైదానంలో మేఘాల మాదిరిగా.
వరమ్ అన్ధగుహాహిత్వం శిలాన్తẖ కీటతా వరమ్ । వరం మరౌ పఙ్గుమృగో న గ్రామ్యజనసఙ్గమః
చీకటి గుహలో నివసించడం మంచిది, రాయి లోపల పురుగు అవడం మంచిది, ఎడారిలో కాలి లేని జింకగా ఉండటం మంచిది — కానీ గ్రామంలో ఉండే సాధారణ జనాలతో కలవడం కన్నా ఇవన్నీ మెరుగైనవే.
నిమేషాస్వాదమధురాẖ క్షణాన్తరవిరాగిణః । మారణైకాన్తనిరతా గ్రామ్యా విషకణా ఇవ
ప్రపంచికులు క్షణకాలం మాత్రమే మధురంగా ఉంటారు, వెంటనే విసుగుతో మారిపోతారు; వాళ్లు ఎప్పుడూ నాశనం చేయడానికే తహతహలాడుతుంటారు, విషంతో నిండిన బాణాల్లా.
వాన్తి భస్మకణాకీర్ణా జీర్ణాస్ సంశీర్ణసద్మసు । తృణపర్ణవనవ్యగ్రా గ్రామ్యావకరవాయవః
గ్రామంలో గాలి పొదలు, ఆకులు, అడవి చెత్తతో తిప్పలు పడుతూ, బూడిదతో నిండిన పాడుబడిన ఇళ్లలో ఊదుకుంటూ పోతుంటుంది.
ఏవమ్ ఉక్తేన తేనాహమ్ ఇదమ్ ఉక్తస్ తదానఘ । మద్వాక్యేన సమాశ్వస్య స్నాతేనేవామృతామ్భసా
అతను ఇలా చెప్పినప్పుడు, ఓ పాపరహితుడా, నేను కూడా అతనికి సమాధానం చెప్పాను; నా మాటలతో అతడు అమృత జలంలో స్నానం చేసినట్టు హృదయానికి ఊరట పొందాడు.
భగవన్ కో ఽసి పూర్ణాత్మా మహాత్మా కథమ్ ఆత్మవాన్ । పశ్యన్న్ అనాకులో లోకం గ్రామయాత్రామ్ ఇవాధ్వగః
ఓ భాగ్యవంతుడా, నీవెవరు? నీవు సంపూర్ణమైన ఆత్మ, మహాత్మా, నీవు ఎలా అంత స్థిరంగా, నిశ్చలంగా ఉంటూ, ఈ లోకాన్ని ఒక ప్రయాణికుడు ఊరులో జరిగే ఊరేగింపును చూస్తున్నట్టు ప్రశాంతంగా చూస్తున్నావు?
కిం త్వయా పీతమ్ అమృతం కిం త్వం సమ్రాడ్ విరాడ్ అథ । సర్వార్థరిక్తో ఽపి చిరం సుపూర్ణ ఇవ రాజసే
నీవు అమృతాన్ని తాగినవాడివా? లేక నీవే ఏకచక్రాధిపతివా, జగత్తు పాలించేవాడివా? నీ వద్ద ఏదీ లేకపోయినా, నీవు ఎంతో కాలంగా సంతృప్తిగా, సంపూర్ణంగా రాజులా జీవిస్తున్నట్టు కనిపిస్తున్నావు.
శూన్యో ఽసి పరిపూర్ణో ఽసి ఘూర్ణసీవ స్థిరో ఽసి చ । న సర్వమ్ అసి సర్వం చ న కిఞ్చిత్ కిఞ్చిద్ ఏవ వా
నీవు శూన్యుడివి, అయినా పూర్తిగా నిండినవాడివి; నీవు ఊగిపోతున్నట్టు అనిపిస్తున్నా, స్థిరంగా ఉన్నవాడివి; నీవు అన్నీ కాదని అనిపిస్తే, అన్నీ నీవే; ఏదీ లేనట్టు అనిపిస్తే, ఏదో ఒకటి నీవే.
ఉపశాన్తం చ కాన్తం చ దీప్తమ్ అప్రతిఘాతి చ । నిభృతం చోర్జితం చేదం రూపం కిమ్ ఇతి తే మునే
ఓ మునివరా, నీ రూపం ఎందుకు ఇంత శాంతంగా, ఆకర్షణీయంగా, ప్రకాశంగా, ఎలాంటి అడ్డంకీ లేకుండా, నిశ్శబ్దంగా ఉండి కూడా బలంగా కనిపిస్తోంది?
భూసంస్థో ఽపి సమస్తానాం లోకానామ్ ఉపరీవ ఖే । సంస్థితో ఽసి నిరాస్థో ఽసి ఘనాస్థో ఽసి చ లక్ష్యసే
నీవు భూమిపై ఉన్నప్పటికీ, సమస్త లోకాలకంటే పైగా ఆకాశంలో వెలుగుతావు. నీవు స్థిరంగా ఉన్నవాడవు, ఏదీ అంటుకోని వాడవు, దృఢంగా ఉన్నవాడవు, అందరికీ కనబడే వాడవు.
ప్రసృతం చ పదార్థేషు న పదార్థాత్మ చాస్తి చ । తవేన్దోర్ ఇవ శుద్ధస్య మనో ఽమృతమయం స్థితమ్
నీవు వస్తువులన్నింటిలో వ్యాపించి ఉన్నా, వాటి స్వరూపం మాత్రం కాదవు. నీ మనస్సు చంద్రుడిలా నిర్మలంగా, అమృతస్వరూపంగా నిలిచి ఉంది.
కలావాన్ అకలఙ్కో ఽన్తశ్శీతలో భాసురస్ సమః । రసాయనపరాపూర్ణḫ పూర్ణేన్దుర్ ఇవ రాజసే
నీవు కళతో నిండినవాడవు, మచ్చలేని వాడవు, లోపల చల్లగా ఉన్నవాడవు, వెలిగే వాడవు, అందరికీ సమంగా ఉంటావు. పరమ అమృతంతో నిండిన నీవు, పూర్ణచంద్రుడిలా ప్రకాశిస్తున్నావు.
త్వదిచ్ఛాయత్తసదసద్భావం పశ్యామి తే చితి । సంసారమణ్డలమ్ ఇదం స్థితం ఫలమ్ ఇవాఙ్కురే
నీ సంకల్పానికే ఈ సృష్టిలోని ఉండటమూ, ఉండకపోవడమూ ఆధారపడి ఉన్నాయి, ఓ చైతన్యమా! ఈ సంసారచక్రం మొగ్గపై ఫలం నిలిచినట్టు నిలిచి ఉంది.
అహం తావద్ అయం విప్రశ్ శాణ్డిల్యకులసమ్భవః । మఙ్కిర్ నామ మహాభాగ తీర్థయాత్రాప్రసఙ్గతః
నాకు పేరు మంకిరుడు. నేను శాండిల్య వంశంలో పుట్టిన బ్రాహ్మణుణ్ని, మహానుభావా! ప్రస్తుతం తీర్థయాత్రలో ఉన్నాను.
గత్వా సుదూరమ్ అధ్వానం దృష్ట్వా తీర్థాని సమ్ప్రతి । చిరకాలేన సదనమ్ ఆత్మీయం గన్తుమ్ ఉద్యతః
నేను చాలా దూరం ప్రయాణించి, అనేక పవిత్ర స్థలాలు చూసాను. ఇప్పుడు చాలా కాలం తర్వాత నా ఇంటికి తిరిగి వెళ్లాలని ఉద్దేశించాను.
న చ మే గన్తుమ్ ఉద్యోగో విరక్తమనసో గృహమ్ । దృష్ట్వా తడిత్ప్రకాశాని భూతాని భువనోదరే
కానీ, ఈ లోకంలో మెరుపులా కనిపించే భూతాలను చూసిన తర్వాత, నా మనసు ఇంటికి వెళ్లాలనే ఆసక్తి లేకుండా విరక్తిగా మారింది.
భగవన్ మహ్యమ్ ఆత్మానం కథయేహానుకమ్పయా । గమ్భీరాణి ప్రసన్నాని సాధుచేతస్సరాంసి హి
ప్రభూ! దయచేసి నాకు ఆత్మ విషయాన్ని వివరించండి. ఎందుకంటే మంచి మనసులు లోతుగా, నిర్మలంగా ప్రవహించే నదుల్లా ఉంటాయి.
దర్శనాద్ ఏవ మిత్రత్వం కుర్వతాం మహతాం పురః । కమలానీవ భూతాని వికసన్త్య్ ఆశ్వసన్తి చ
పెద్దవాళ్లను స్నేహంగా చూస్తే, వాళ్ల సన్నిధిలో ఉన్నవాళ్ల హృదయాలు పద్మాలు వికసినట్లు ఆనందంగా ఉప్పొంగుతాయి, ధైర్యం కూడా పొందుతారు.
మమేమం చ మనోమోహం సంసారభ్రమసమ్భవమ్ । మన్యే హాతుం సమర్థస్ త్వం సత్త్వబోధానుకమ్పనైః
ఈ లోకంలో కలిగే మాయ వల్ల నా మనస్సు మోసపోయింది. నీ దయతో, నీ జ్ఞానంతో, నీవు ఈ మాయను తొలగించగలవని నేను నమ్ముతున్నాను.
వసిష్ఠో ఽస్మి మహాబుద్ధే మునిర్ అస్మి నభోగృహః । కేనాప్య్ అర్థేన రాజర్షేర్ ఇమం మార్గమ్ ఉపస్థితః
ఓ మహాజ్ఞానీ! నేను వశిష్ఠుడిని, ఆకాశంలో నివసించే మునిని. ఏదో ఒక కారణంతో ఈ రాజర్షి మార్గంలోకి వచ్చాను.
మా గా విషాదం పన్థానమ్ ఆగతో ఽసి మనీషిణామ్ । ప్రాయḫ ప్రాప్తో ఽసి సంసారసాగరస్యాపరం తటమ్
నీవు నిరాశలో పడకూడదు. నీవు జ్ఞానుల మార్గంలోకి వచ్చావు. ఈ సంసారసముద్రాన్ని దాటి, దాని అద్దెకు చేరువైపోయావు.
వైరాగ్యవిభవోదారా మతిర్ ఉక్తిర్ అపీదృశీ । ఆకృతిశ్ శాన్తరూపా చ న భవత్య్ అమహాత్మనః
విరక్తి సంపద, ఉన్నతమైన బుద్ధి, మధురమైన మాటలు, శాంతమైన రూపం — ఇవన్నీ గొప్ప మనసున్నవారిలో మాత్రమే కనిపిస్తాయి; చిన్న మనసున్నవారిలో ఇవి ఉండవు.
మణిర్ మధురకాషేణ యథైతి విమలాత్మతామ్ । తథా కషాయపాకేన చిత్తమ్ ఏతి వివేకితామ్
రత్నాన్ని మృదువుగా తుడిచినప్పుడు అది నిర్మలంగా మారినట్లే, మనసు కూడా లోపలి మలినాలు పోయినప్పుడు వివేకం కలిగి ఉంటుంది.
కిం జ్ఞాతుమ్ ఇచ్ఛసి కథం సంసారం హాతుమ్ ఇచ్ఛసి । ఉపదిష్టమ్ అహం మన్యే సమ్పాదయసి కర్మభిః
నీవు ఏమి తెలుసుకోవాలనుకుంటున్నావు? ఈ లోకబంధాన్ని ఎలా విడిచిపెట్టాలనుకుంటున్నావు? నేనేమనుకుంటున్నానంటే, ఉపదేశించినదాన్ని నీవు నీ కార్యాల ద్వారా నెరవేర్చగలవు.
విమలవాసన ఉన్నతమానసḫ పరివివిక్తమతిర్ జనచేతసామ్ । పదమ్ అశోకమ్ అలం ఖలు యుజ్యసే జగతి నేతుమ్ ఇతీదమ్ ఇహోచ్యతే
నీవు నిర్మలమైన వాసనలతో, ఉన్నతమైన మనసుతో, జనుల ఆలోచనల నుండి దూరంగా ఉండే ధ్యానంతో ఉన్నావు. అందువల్ల ఈ లోకాన్ని దుఃఖరహిత స్థితికి నీవు నడిపించగలవు — ఇక్కడ ఇది చెప్పబడింది.