విహరన్ భూతలం గచ్ఛంస్ త్వత్పితామహపత్తనమ్ । ప్రాప్తో ఽస్మి కామ్ అప్య్ ఆదీర్ఘామ్ అరణ్యానీం మహాతపామ్
భూమిపై తిరుగుతూ, నీ తాతయ్య నగరానికి వెళ్ళేటప్పుడు, నేను ఒక విస్తారమైన, పాత అడవిని చూచాను. ఆ అడవి చాలా నిరాడంబరంగా, తపస్సుతో నిండిన చోటుగా కనిపించింది.
పాంసుప్రతర్దగహనాం ప్రకచత్తప్తసైకతామ్ । అదృష్టపారపర్యన్తాం క్వచిద్ గ్రామకలాఞ్ఛితామ్
ఆ అడవి ఎక్కడ చూసినా దుమ్ము మబ్బులతో నిండి, ఎండలో కాలిపోయిన ఇసుకతో మెరిసిపోతూ, దాని చివరలు కనిపించనింతగా విస్తరించి ఉంది. మధ్య మధ్యలో చిన్న గ్రామాల గుర్తులు కనిపించేవి.
అక్షుబ్ధఖానిలాలోకజలభూశాన్తిశాలినీమ్ । తతాం శూన్యాం మహారమ్భాం బ్రహ్మసత్తామ్ ఇవామలామ్
ఆ చోటు గాలి, వెలుగు, నీరు, భూమి అన్నీ ప్రశాంతంగా, ఎలాంటి కలహం లేకుండా ఉండేవి. అది ఒక పెద్ద ఖాళీ స్థలం లాగా, మహత్తరమైన విశాలతతో, నిర్మలమైన స్వరూపంతో, పరబ్రహ్మ తత్వాన్ని పోలి ఉండేది.
అవిద్యామ్ ఇవ సమ్మోహమృగతృష్ణాగతభ్రమామ్ । జాడ్యదామ్ ఆతతాం శూన్యాం దిగ్దాహమిహికాకులామ్
ఆ అడవి అజ్ఞానం లాంటిది—మాయా మృగత్రిష్ణ వల్ల మోసపోయేలా, మందమైన భావంతో, ఖాళీగా, అన్ని దిశల్లో ఎండిపోయి, పొగమంచుతో కప్పబడి ఉండేది.
అథ తస్యామ్ అరణ్యాన్యాం యావత్ ప్రవిహరామ్య్ అహమ్ । తావత్ పశ్యామి పురతో వదన్తం పథికం శ్రమాత్
ఆ అరణ్యంలో నేను తిరుగుతూ ఉండగా, నా ముందర అలసిపోయిన ఒక ప్రయాణికుడు గొంతెత్తి మాట్లాడుతున్నాడు అని చూశాను.
అహో ను పరిఖేదాయ ప్రౌఢప్రాయాతపో రవిః । పరితాపాయ పాపో ఽయం దుర్జనేనేవ సఙ్గమః
అయ్యో! ఈ ఎండ పెరిగి చాలా వేడిగా మారింది. దీని వేడి వల్ల శరీరం అలసిపోతుంది. దుష్టుల సాంగత్యం వల్ల కలిగే బాధలా ఇది కూడా బాధే.
సఙ్గలన్తీవ మర్మాణి స్ఫురతీవాగ్నిర్ ఆతపే । సఙ్కుచత్పల్లవాపీడాస్ తామ్యన్తి వనరాజయః
ఈ ఎండలో వేడి నేరుగా మన లోపలికి చొచ్చుకుపోతున్నట్టు ఉంది. అగ్ని మండుతున్నట్టు అనిపిస్తోంది. అడవిలోని చెట్లు, వాటి ఆకులు వాడిపోతూ, నీరసంగా ఉన్నాయి.
తావత్ తద్ ఏతమ్ అగ్రస్థం గ్రామకం ప్రవిశామ్య్ అహమ్ । శ్రమమ్ అత్రాపనీయాశు వహామ్య్ అధ్వానమ్ ఆశుగః
అంతలోనే ముందున్న ఆ చిన్న గ్రామంలోకి నేను ప్రవేశించాను. అక్కడ కొంత విశ్రాంతి తీసుకుని, వెంటనే నా ప్రయాణాన్ని కొనసాగించాను.
ఇతి సఞ్చిన్త్య సో ఽగ్రస్థం కిరాతగ్రామకం యదా । ప్రవేష్టుమ్ ఇచ్ఛతి తదా మయా ప్రోక్త ఇదం వచః
ఇలా ఆలోచించి, అతను ఆ కిరాత గ్రామాన్ని, అది ఆక్రమించబడినప్పుడు, లోపలికి వెళ్లాలని అనుకున్నప్పుడు, నేను అతనితో ఇలా చెప్పాను.
అపరిజ్ఞాత నీరాగ మార్గమిత్ర శుభాకృతే । మరుమార్గమహారణ్యపాన్థ స్వాగతమ్ అస్తు తే
అరచిన, ఆసక్తి లేని వాడా, మార్గమిత్రుడా, మంచి పనులు చేసే వాడా, ఎడారి అడవి మార్గంలో ప్రయాణించే వాడా, నీకు స్వాగతం.
చిరం మనుష్యదేశే ఽస్మిన్ నిర్జనగ్రామధన్వని । నాగరాధ్వగ విశ్రాన్తిం విశ్రాన్తో ఽపి న లప్స్యసే
ఈ మనుషుల దేశంలో, ఈ పాడుబడిన గ్రామం, ఎడారిలో, నగరంలో తిరిగే వాడా, ఎంత విశ్రాంతి తీసుకున్నా, నీకు నిజమైన విశ్రాంతి దొరకదు.
శ్రమో విశ్రమణేనైవ వర్ధతే పామరాస్పదే । తృడ్ వై లవణపానేన భూయ ఏవాభివర్ధతే
చెడ్డవారి దగ్గర విశ్రాంతి తీసుకుంటే అలసట మరింత పెరుగుతుంది; ఉప్పు నీళ్లు తాగితే దాహం ఇంకా ఎక్కువ అవుతుంది.
ఏతే గ్రామైకశరణాḫ పల్లవస్పన్దభీరవః । అయథాయథసఞ్చారా హరిణా ఇవ జన్తవః
ఈ జీవులు ఒక ఊరే ఆశ్రయంగా భావించి, ఆకులు కదిలిన శబ్దానికే భయపడి, సరైనదో తప్పో తెలియక, జింకలు ఎలా తిరుగుతాయో అలా సంచరిస్తూ ఉంటాయి.
న స్ఫురన్తి విచారేషు న జ్వలన్త్య్ అనుభూతిషు । న త్రసన్తి దురాచారాద్ అశ్మయన్త్రమయా ఇవ
విచారణలో వీరు కదలరు, అనుభవంలో వెలిగిపోరు, చెడు పనుల వల్ల భయపడరు కూడా; ఇవన్నీ కలపతో, రాళ్లతో చేసిన యంత్రాల్లా ఉండిపోతారు.
కామార్థరాగవిద్వేషపరినిష్ఠితపౌరుషాః । కర్మణ్య్ ఆపాతమధురే రమన్తే దగ్ధబుద్ధయః
కామం, ధనం, మమకారం, ద్వేషం వీరి మనసులో పాతుకుపోయి, బుద్ధి కాలిపోయింది. మొదట మధురంగా అనిపించే పనుల్లోనే వీరు ఆనందిస్తారు.
ఆభిజాత్యోన్నతోదారా శీతలా రసశాలినీ । నేహ విశ్వసితి ప్రజ్ఞా మేఘమాలా మరావ్ ఇవ
ఇక్కడ ఉన్నతమైన వంశం, గొప్పతనం, చల్లదనం, రుచి అన్నీ ఉన్నాయి. అయినా, తెలివి ఇక్కడ నమ్మకపడదు; ఎండిన మైదానంలో మేఘాల మాదిరిగా.
వరమ్ అన్ధగుహాహిత్వం శిలాన్తẖ కీటతా వరమ్ । వరం మరౌ పఙ్గుమృగో న గ్రామ్యజనసఙ్గమః
చీకటి గుహలో నివసించడం మంచిది, రాయి లోపల పురుగు అవడం మంచిది, ఎడారిలో కాలి లేని జింకగా ఉండటం మంచిది — కానీ గ్రామంలో ఉండే సాధారణ జనాలతో కలవడం కన్నా ఇవన్నీ మెరుగైనవే.
నిమేషాస్వాదమధురాẖ క్షణాన్తరవిరాగిణః । మారణైకాన్తనిరతా గ్రామ్యా విషకణా ఇవ
ప్రపంచికులు క్షణకాలం మాత్రమే మధురంగా ఉంటారు, వెంటనే విసుగుతో మారిపోతారు; వాళ్లు ఎప్పుడూ నాశనం చేయడానికే తహతహలాడుతుంటారు, విషంతో నిండిన బాణాల్లా.
వాన్తి భస్మకణాకీర్ణా జీర్ణాస్ సంశీర్ణసద్మసు । తృణపర్ణవనవ్యగ్రా గ్రామ్యావకరవాయవః
గ్రామంలో గాలి పొదలు, ఆకులు, అడవి చెత్తతో తిప్పలు పడుతూ, బూడిదతో నిండిన పాడుబడిన ఇళ్లలో ఊదుకుంటూ పోతుంటుంది.
ఏవమ్ ఉక్తేన తేనాహమ్ ఇదమ్ ఉక్తస్ తదానఘ । మద్వాక్యేన సమాశ్వస్య స్నాతేనేవామృతామ్భసా
అతను ఇలా చెప్పినప్పుడు, ఓ పాపరహితుడా, నేను కూడా అతనికి సమాధానం చెప్పాను; నా మాటలతో అతడు అమృత జలంలో స్నానం చేసినట్టు హృదయానికి ఊరట పొందాడు.
భగవన్ కో ఽసి పూర్ణాత్మా మహాత్మా కథమ్ ఆత్మవాన్ । పశ్యన్న్ అనాకులో లోకం గ్రామయాత్రామ్ ఇవాధ్వగః
ఓ భాగ్యవంతుడా, నీవెవరు? నీవు సంపూర్ణమైన ఆత్మ, మహాత్మా, నీవు ఎలా అంత స్థిరంగా, నిశ్చలంగా ఉంటూ, ఈ లోకాన్ని ఒక ప్రయాణికుడు ఊరులో జరిగే ఊరేగింపును చూస్తున్నట్టు ప్రశాంతంగా చూస్తున్నావు?
కిం త్వయా పీతమ్ అమృతం కిం త్వం సమ్రాడ్ విరాడ్ అథ । సర్వార్థరిక్తో ఽపి చిరం సుపూర్ణ ఇవ రాజసే
నీవు అమృతాన్ని తాగినవాడివా? లేక నీవే ఏకచక్రాధిపతివా, జగత్తు పాలించేవాడివా? నీ వద్ద ఏదీ లేకపోయినా, నీవు ఎంతో కాలంగా సంతృప్తిగా, సంపూర్ణంగా రాజులా జీవిస్తున్నట్టు కనిపిస్తున్నావు.
శూన్యో ఽసి పరిపూర్ణో ఽసి ఘూర్ణసీవ స్థిరో ఽసి చ । న సర్వమ్ అసి సర్వం చ న కిఞ్చిత్ కిఞ్చిద్ ఏవ వా
నీవు శూన్యుడివి, అయినా పూర్తిగా నిండినవాడివి; నీవు ఊగిపోతున్నట్టు అనిపిస్తున్నా, స్థిరంగా ఉన్నవాడివి; నీవు అన్నీ కాదని అనిపిస్తే, అన్నీ నీవే; ఏదీ లేనట్టు అనిపిస్తే, ఏదో ఒకటి నీవే.
ఉపశాన్తం చ కాన్తం చ దీప్తమ్ అప్రతిఘాతి చ । నిభృతం చోర్జితం చేదం రూపం కిమ్ ఇతి తే మునే
ఓ మునివరా, నీ రూపం ఎందుకు ఇంత శాంతంగా, ఆకర్షణీయంగా, ప్రకాశంగా, ఎలాంటి అడ్డంకీ లేకుండా, నిశ్శబ్దంగా ఉండి కూడా బలంగా కనిపిస్తోంది?
భూసంస్థో ఽపి సమస్తానాం లోకానామ్ ఉపరీవ ఖే । సంస్థితో ఽసి నిరాస్థో ఽసి ఘనాస్థో ఽసి చ లక్ష్యసే
నీవు భూమిపై ఉన్నప్పటికీ, సమస్త లోకాలకంటే పైగా ఆకాశంలో వెలుగుతావు. నీవు స్థిరంగా ఉన్నవాడవు, ఏదీ అంటుకోని వాడవు, దృఢంగా ఉన్నవాడవు, అందరికీ కనబడే వాడవు.
ప్రసృతం చ పదార్థేషు న పదార్థాత్మ చాస్తి చ । తవేన్దోర్ ఇవ శుద్ధస్య మనో ఽమృతమయం స్థితమ్
నీవు వస్తువులన్నింటిలో వ్యాపించి ఉన్నా, వాటి స్వరూపం మాత్రం కాదవు. నీ మనస్సు చంద్రుడిలా నిర్మలంగా, అమృతస్వరూపంగా నిలిచి ఉంది.
కలావాన్ అకలఙ్కో ఽన్తశ్శీతలో భాసురస్ సమః । రసాయనపరాపూర్ణḫ పూర్ణేన్దుర్ ఇవ రాజసే
నీవు కళతో నిండినవాడవు, మచ్చలేని వాడవు, లోపల చల్లగా ఉన్నవాడవు, వెలిగే వాడవు, అందరికీ సమంగా ఉంటావు. పరమ అమృతంతో నిండిన నీవు, పూర్ణచంద్రుడిలా ప్రకాశిస్తున్నావు.
త్వదిచ్ఛాయత్తసదసద్భావం పశ్యామి తే చితి । సంసారమణ్డలమ్ ఇదం స్థితం ఫలమ్ ఇవాఙ్కురే
నీ సంకల్పానికే ఈ సృష్టిలోని ఉండటమూ, ఉండకపోవడమూ ఆధారపడి ఉన్నాయి, ఓ చైతన్యమా! ఈ సంసారచక్రం మొగ్గపై ఫలం నిలిచినట్టు నిలిచి ఉంది.
అహం తావద్ అయం విప్రశ్ శాణ్డిల్యకులసమ్భవః । మఙ్కిర్ నామ మహాభాగ తీర్థయాత్రాప్రసఙ్గతః
నాకు పేరు మంకిరుడు. నేను శాండిల్య వంశంలో పుట్టిన బ్రాహ్మణుణ్ని, మహానుభావా! ప్రస్తుతం తీర్థయాత్రలో ఉన్నాను.
గత్వా సుదూరమ్ అధ్వానం దృష్ట్వా తీర్థాని సమ్ప్రతి । చిరకాలేన సదనమ్ ఆత్మీయం గన్తుమ్ ఉద్యతః
నేను చాలా దూరం ప్రయాణించి, అనేక పవిత్ర స్థలాలు చూసాను. ఇప్పుడు చాలా కాలం తర్వాత నా ఇంటికి తిరిగి వెళ్లాలని ఉద్దేశించాను.