యథాభూతార్థసన్దర్శచ్ఛిన్నాహమ్ ఇతి భావనా । దృష్టాపి న కరోత్య్ అన్తర్ దగ్ధం బీజమ్ ఇవాఙ్కురమ్
వాస్తవాన్ని చూడకుండా 'నేను దూరమయ్యాను' అనే భావన ఉన్నా, అది లోపల ఎలాంటి ఫలితాన్ని ఇవ్వదు. కాలిన విత్తనం మొక్కను పుట్టించనట్టే, ఆ భావన కూడా ఫలించదు.
కర్మ కుర్వన్న్ అకుర్వన్ వా వీతరాగో నిరామయః । నిర్మనా నిత్యనిర్వాణో మునిర్ ఆత్మని తిష్ఠతి
కర్మలు చేస్తూ లేదా చేయకపోయినా, రాగద్వేషాలు లేని, వ్యాధులు లేని, మనసు నిర్మలమైన, శాశ్వత విముక్తిలో ఉన్న ముని తనలోనే నిలిచి ఉంటాడు.
చిత్తోపశాన్తౌ సంశాన్తాశ్ శాన్తయే భోగబన్ధవః । న త్వ్ అభావపరిక్షీణాశ్ చిత్తమ్ ఏషాం కిలాకరః
మనస్సు శాంతంగా ఉన్నప్పుడు, శాంతి పొందినవారు అనుభవాల బంధనాల నుంచి విముక్తి పొందుతారు. కానీ, కేవలం లేకపోవడం వల్ల వారి మనస్సు నశించదు.
అఘనẖ కేవలాలోకో బుద్ధో జీవḫ పరాయతే । స ఏవాన్యో ఽప్య్ అనన్యో ఽన్తరపరాహ్ణ ఇవాతపః
బోధించబడినవాడు పదార్థం లేని స్వచ్ఛమైన వెలుగుగా ఉంటాడు. జీవుడు వేరుగా కనిపించినా, వాస్తవానికి వేరే కాదు; మధ్యాహ్నపు ఎండలో లోపల బయట ఉన్న వెలుగు ఒకటే అయినట్లు.
ఏకదేశస్థితాత్ పుంసో దూరం యాతస్య చేతసః । యద్ రూపమ్ అకలం మధ్యే తద్ రూపం పరమాత్మనః
ఒక మనిషి మనస్సు తన స్థానం నుండి దూరంగా వెళ్లినప్పుడు, మధ్యలో కనిపించే ఆ రూపరహిత తత్వమే పరమాత్మ యొక్క స్వరూపం.
చారు చిద్ వ్యోమకర్పూరం యచ్ చమత్కురుతే స్వయమ్ । అనన్తమ్ అన్తర్ అవ్యక్తం జగద్ ఇత్య్ ఏవ వేత్తి తత్
మనస్సాక్షి ఆకాశంలో అందమైన కర్పూరంలా సహజంగా మెరిసేది, అంతర్గతంగా వ్యక్తం కాని అనంతాన్ని ఈ జగత్తు అని మాత్రమే తెలుసుకుంటుంది.
గతభవభ్రమభాసురమ్ అక్షయం శమమ్ ఉపేతమ్ ఉపేక్షితదీపవత్ । స్థితమ్ అపీహ జనం జగదీశ్వరా నను నమన్తి రమన్తి ముదా చ ఖే
ఈ లోకంలోనే ఉన్నప్పటికీ, భవబ్రాంతి తొలగిపోయి, శాశ్వతమైన శాంతిని పొందినవాడు, వేరుపాట్లను లెక్కచేయకుండా, వెలుగులా ప్రకాశిస్తూ ఉంటాడు. అలాంటి వాడిని జగత్తుకు అధిపతులు కూడా గౌరవించి, ఆనందంతో సంతోషిస్తారు.
నిరాశవాసనాపాస్తసమస్తభవవాసనః । ఉత్థాయ గచ్ఛ ప్రకృతేర్ అస్యా మఙ్కిర్ ఇవాఙ్కతః
అన్ని ఆశలు, లోకబంధాల వాసనలు విడిచిపెట్టి, మంకి తన గుర్తును వదిలిపెట్టినట్టు, నీవు కూడా లేచి, ఈ ప్రకృతిని దాటి వెళ్ళిపో.
మఙ్కినామాభవత్ పూర్వం బ్రాహ్మణస్ సంశితవ్రతః । స కథం శృణు నిర్వాణమ్ ఆప్తవాన్ మద్విబోధతః
మునుపు మంకి అనే పేరు గల ఒక బ్రాహ్మణుడు ఉండేవాడు. అతడు వ్రతంలో దృఢంగా ఉండేవాడు. అతడు ఎలా ముక్తిని పొందాడో, నా ఉపదేశంతో అది ఎలా సాధ్యమైందో విను.
అహం కదాచిద్ ఆకాశకోశాద్ అవనిమ్ ఆగతః । భవత్పితామహార్థేన కేనాప్య్ ఉపనిమన్త్రితః
ఒకసారి నేను ఆకాశపు గర్భంలో నుంచి భూమికి వచ్చాను. నీ పితామహుని కోసం ఎవరో నన్ను ఆహ్వానించారు.
విహరన్ భూతలం గచ్ఛంస్ త్వత్పితామహపత్తనమ్ । ప్రాప్తో ఽస్మి కామ్ అప్య్ ఆదీర్ఘామ్ అరణ్యానీం మహాతపామ్
భూమిపై తిరుగుతూ, నీ తాతయ్య నగరానికి వెళ్ళేటప్పుడు, నేను ఒక విస్తారమైన, పాత అడవిని చూచాను. ఆ అడవి చాలా నిరాడంబరంగా, తపస్సుతో నిండిన చోటుగా కనిపించింది.
పాంసుప్రతర్దగహనాం ప్రకచత్తప్తసైకతామ్ । అదృష్టపారపర్యన్తాం క్వచిద్ గ్రామకలాఞ్ఛితామ్
ఆ అడవి ఎక్కడ చూసినా దుమ్ము మబ్బులతో నిండి, ఎండలో కాలిపోయిన ఇసుకతో మెరిసిపోతూ, దాని చివరలు కనిపించనింతగా విస్తరించి ఉంది. మధ్య మధ్యలో చిన్న గ్రామాల గుర్తులు కనిపించేవి.
అక్షుబ్ధఖానిలాలోకజలభూశాన్తిశాలినీమ్ । తతాం శూన్యాం మహారమ్భాం బ్రహ్మసత్తామ్ ఇవామలామ్
ఆ చోటు గాలి, వెలుగు, నీరు, భూమి అన్నీ ప్రశాంతంగా, ఎలాంటి కలహం లేకుండా ఉండేవి. అది ఒక పెద్ద ఖాళీ స్థలం లాగా, మహత్తరమైన విశాలతతో, నిర్మలమైన స్వరూపంతో, పరబ్రహ్మ తత్వాన్ని పోలి ఉండేది.
అవిద్యామ్ ఇవ సమ్మోహమృగతృష్ణాగతభ్రమామ్ । జాడ్యదామ్ ఆతతాం శూన్యాం దిగ్దాహమిహికాకులామ్
ఆ అడవి అజ్ఞానం లాంటిది—మాయా మృగత్రిష్ణ వల్ల మోసపోయేలా, మందమైన భావంతో, ఖాళీగా, అన్ని దిశల్లో ఎండిపోయి, పొగమంచుతో కప్పబడి ఉండేది.
అథ తస్యామ్ అరణ్యాన్యాం యావత్ ప్రవిహరామ్య్ అహమ్ । తావత్ పశ్యామి పురతో వదన్తం పథికం శ్రమాత్
ఆ అరణ్యంలో నేను తిరుగుతూ ఉండగా, నా ముందర అలసిపోయిన ఒక ప్రయాణికుడు గొంతెత్తి మాట్లాడుతున్నాడు అని చూశాను.
అహో ను పరిఖేదాయ ప్రౌఢప్రాయాతపో రవిః । పరితాపాయ పాపో ఽయం దుర్జనేనేవ సఙ్గమః
అయ్యో! ఈ ఎండ పెరిగి చాలా వేడిగా మారింది. దీని వేడి వల్ల శరీరం అలసిపోతుంది. దుష్టుల సాంగత్యం వల్ల కలిగే బాధలా ఇది కూడా బాధే.
సఙ్గలన్తీవ మర్మాణి స్ఫురతీవాగ్నిర్ ఆతపే । సఙ్కుచత్పల్లవాపీడాస్ తామ్యన్తి వనరాజయః
ఈ ఎండలో వేడి నేరుగా మన లోపలికి చొచ్చుకుపోతున్నట్టు ఉంది. అగ్ని మండుతున్నట్టు అనిపిస్తోంది. అడవిలోని చెట్లు, వాటి ఆకులు వాడిపోతూ, నీరసంగా ఉన్నాయి.
తావత్ తద్ ఏతమ్ అగ్రస్థం గ్రామకం ప్రవిశామ్య్ అహమ్ । శ్రమమ్ అత్రాపనీయాశు వహామ్య్ అధ్వానమ్ ఆశుగః
అంతలోనే ముందున్న ఆ చిన్న గ్రామంలోకి నేను ప్రవేశించాను. అక్కడ కొంత విశ్రాంతి తీసుకుని, వెంటనే నా ప్రయాణాన్ని కొనసాగించాను.
ఇతి సఞ్చిన్త్య సో ఽగ్రస్థం కిరాతగ్రామకం యదా । ప్రవేష్టుమ్ ఇచ్ఛతి తదా మయా ప్రోక్త ఇదం వచః
ఇలా ఆలోచించి, అతను ఆ కిరాత గ్రామాన్ని, అది ఆక్రమించబడినప్పుడు, లోపలికి వెళ్లాలని అనుకున్నప్పుడు, నేను అతనితో ఇలా చెప్పాను.
అపరిజ్ఞాత నీరాగ మార్గమిత్ర శుభాకృతే । మరుమార్గమహారణ్యపాన్థ స్వాగతమ్ అస్తు తే
అరచిన, ఆసక్తి లేని వాడా, మార్గమిత్రుడా, మంచి పనులు చేసే వాడా, ఎడారి అడవి మార్గంలో ప్రయాణించే వాడా, నీకు స్వాగతం.
చిరం మనుష్యదేశే ఽస్మిన్ నిర్జనగ్రామధన్వని । నాగరాధ్వగ విశ్రాన్తిం విశ్రాన్తో ఽపి న లప్స్యసే
ఈ మనుషుల దేశంలో, ఈ పాడుబడిన గ్రామం, ఎడారిలో, నగరంలో తిరిగే వాడా, ఎంత విశ్రాంతి తీసుకున్నా, నీకు నిజమైన విశ్రాంతి దొరకదు.
శ్రమో విశ్రమణేనైవ వర్ధతే పామరాస్పదే । తృడ్ వై లవణపానేన భూయ ఏవాభివర్ధతే
చెడ్డవారి దగ్గర విశ్రాంతి తీసుకుంటే అలసట మరింత పెరుగుతుంది; ఉప్పు నీళ్లు తాగితే దాహం ఇంకా ఎక్కువ అవుతుంది.
ఏతే గ్రామైకశరణాḫ పల్లవస్పన్దభీరవః । అయథాయథసఞ్చారా హరిణా ఇవ జన్తవః
ఈ జీవులు ఒక ఊరే ఆశ్రయంగా భావించి, ఆకులు కదిలిన శబ్దానికే భయపడి, సరైనదో తప్పో తెలియక, జింకలు ఎలా తిరుగుతాయో అలా సంచరిస్తూ ఉంటాయి.
న స్ఫురన్తి విచారేషు న జ్వలన్త్య్ అనుభూతిషు । న త్రసన్తి దురాచారాద్ అశ్మయన్త్రమయా ఇవ
విచారణలో వీరు కదలరు, అనుభవంలో వెలిగిపోరు, చెడు పనుల వల్ల భయపడరు కూడా; ఇవన్నీ కలపతో, రాళ్లతో చేసిన యంత్రాల్లా ఉండిపోతారు.
కామార్థరాగవిద్వేషపరినిష్ఠితపౌరుషాః । కర్మణ్య్ ఆపాతమధురే రమన్తే దగ్ధబుద్ధయః
కామం, ధనం, మమకారం, ద్వేషం వీరి మనసులో పాతుకుపోయి, బుద్ధి కాలిపోయింది. మొదట మధురంగా అనిపించే పనుల్లోనే వీరు ఆనందిస్తారు.
ఆభిజాత్యోన్నతోదారా శీతలా రసశాలినీ । నేహ విశ్వసితి ప్రజ్ఞా మేఘమాలా మరావ్ ఇవ
ఇక్కడ ఉన్నతమైన వంశం, గొప్పతనం, చల్లదనం, రుచి అన్నీ ఉన్నాయి. అయినా, తెలివి ఇక్కడ నమ్మకపడదు; ఎండిన మైదానంలో మేఘాల మాదిరిగా.
వరమ్ అన్ధగుహాహిత్వం శిలాన్తẖ కీటతా వరమ్ । వరం మరౌ పఙ్గుమృగో న గ్రామ్యజనసఙ్గమః
చీకటి గుహలో నివసించడం మంచిది, రాయి లోపల పురుగు అవడం మంచిది, ఎడారిలో కాలి లేని జింకగా ఉండటం మంచిది — కానీ గ్రామంలో ఉండే సాధారణ జనాలతో కలవడం కన్నా ఇవన్నీ మెరుగైనవే.
నిమేషాస్వాదమధురాẖ క్షణాన్తరవిరాగిణః । మారణైకాన్తనిరతా గ్రామ్యా విషకణా ఇవ
ప్రపంచికులు క్షణకాలం మాత్రమే మధురంగా ఉంటారు, వెంటనే విసుగుతో మారిపోతారు; వాళ్లు ఎప్పుడూ నాశనం చేయడానికే తహతహలాడుతుంటారు, విషంతో నిండిన బాణాల్లా.
వాన్తి భస్మకణాకీర్ణా జీర్ణాస్ సంశీర్ణసద్మసు । తృణపర్ణవనవ్యగ్రా గ్రామ్యావకరవాయవః
గ్రామంలో గాలి పొదలు, ఆకులు, అడవి చెత్తతో తిప్పలు పడుతూ, బూడిదతో నిండిన పాడుబడిన ఇళ్లలో ఊదుకుంటూ పోతుంటుంది.
ఏవమ్ ఉక్తేన తేనాహమ్ ఇదమ్ ఉక్తస్ తదానఘ । మద్వాక్యేన సమాశ్వస్య స్నాతేనేవామృతామ్భసా
అతను ఇలా చెప్పినప్పుడు, ఓ పాపరహితుడా, నేను కూడా అతనికి సమాధానం చెప్పాను; నా మాటలతో అతడు అమృత జలంలో స్నానం చేసినట్టు హృదయానికి ఊరట పొందాడు.