ప్రసరన్తి యతశ్ చిత్రాస్ సంసారాసారదృష్టయః । అక్షయామృతసమ్పూర్ణాద్ అమ్భోదాద్ ఇవ వృష్టయః
ఎందులోనుండి ఈ అనేకరకాల సంసార దృశ్యాలు పుట్టుకొస్తాయో, అది ఎప్పటికీ తరిగిపోని అమృతంతో నిండిన మేఘం నుండి వర్షం ఎలా కురుస్తుందో అలా విస్తరిస్తుంటాయి.
ఆవిర్భావతిరోభావమయ్యస్ త్రిభువనోర్మయః । స్ఫురన్త్య్ అవిరతం యస్మిన్ ఘృణావ్ ఇవ మరీచయః
ఏదిలో ప్రపంచములోని మూడు లోకాలు ఉద్భవం, లయ రూపంలో తరచూ అలలవలె ఉప్పొంగుతూ, ఎండలో కిరణాలు మెరిసేలా ఎప్పుడూ మెరుస్తుంటాయో, అది అదే.
నాశరూపో ఽవినాశాత్మా యో ఽన్తస్స్థస్ సర్వవస్తుషు । గుప్తో యో వ్యతిరిక్తో ఽపి సర్వభావేషు సంస్థితః
నాశన స్వభావం కలిగి ఉండి, అయినా తానేం నశించని, ప్రతి వస్తువులో అంతర్లీనంగా ఉన్నది, దాచబడి, వేరుగా కనిపించినా, అన్ని జీవుల్లోనూ స్థితమైనది ఏదో అదే.
ప్రకృతివ్రతతిర్ వ్యోమ్ని జాతా బ్రహ్మాణ్డసత్ఫలా । చిత్తమూలేన్ద్రియదలా యేన నృత్యతి వాయునా
ఆకాశంలో పెరిగిన సహజ వల్లి, బ్రహ్మాండ ఫలాన్ని కాయగా కలిగి, మనస్సు, ఇంద్రియాలను ఆకులుగా ధరించి, గాలితో నాట్యం చేసే వృక్షం లాంటిది.
యశ్ చిన్మణిః ప్రకచతి ప్రతిదేహసముద్గకమ్ । యస్మిన్న్ ఇన్దౌ స్ఫురన్త్య్ ఏతా జగజ్జాలమరీచయః
ప్రతి శరీరం ద్వారా వెలుగునిచ్చే ఆ చైతన్య మణి ప్రకాశిస్తుంది. ఆ మణిలో, చంద్రునిలో కిరణాల్లా, ఈ జగత్తు అల్లికలు మెరిసిపోతుంటాయి.
ప్రశాన్తచిద్ఘనే యస్మిన్ స్ఫురన్త్య్ అమృతవర్షిణి । ధారాజలాని భూతాని దృష్టయస్ తడితస్ స్ఫుటాః
ఆ ప్రశాంతమైన చైతన్య సముదాయంలో, అమృతాన్ని వర్షించే వెలుగులో, భూతాలు ప్రవాహాల్లా ప్రవహిస్తాయి; దృష్టులు మెరుపుల్లా మెరుస్తాయి.
చమత్కుర్వన్తి వస్తూని యదాలోకనయా మిథః । అసజ్ జాతమ్ అసద్ యేన యేన సత్ సత్త్వమ్ ఆగతమ్
దాని వెలుగుతో వస్తువులు పరస్పరం మెరుస్తాయి. దానివల్ల అసత్యం అసత్యంగానే పుట్టి, సత్యం నిజమైన సత్త్వాన్ని పొందుతుంది.
చలతీదమ్ అనిచ్ఛస్య కాయాయో యస్య సన్నిధౌ । జడం పరమరత్నస్య శాన్తమ్ ఆత్మని తిష్ఠతః
ఆ పరమ రత్నం ఆత్మలో నిశ్శబ్దంగా, స్థిరంగా ఉండగా, మన శరీరం ఏ ఆశ లేకుండా కదులుతూ పనిచేస్తుంది.
నియతిర్ దేశకాలౌ చ చలనం స్పన్దనం క్రియాః । ఇతి యేన గతం సత్తాం సర్వసత్త్వాభిగామినా
దురదృష్టం, దేశం, కాలం, కదలిక, కంపనం, కార్యాలు — ఇవన్నీ అన్ని జీవులకూ చేరే విధంగా, వాటి ఆవిర్భావం, లయం కలిగించే ఆ పరమాత్మ ద్వారా సంభవించాయి.
శుద్ధసంవిన్మయత్వాద్ యః ఖం భవేద్ వ్యోమవిత్తయా । పదార్థవిత్తయార్థత్వమ్ అవతిష్ఠత్య్ అనిష్ఠితః
శుద్ధమైన చైతన్య స్వభావం వల్ల అది ఆకాశాన్ని తెలుసుకున్నప్పుడు ఆకాశంలా మారుతుంది; పదార్థాలను తెలుసుకున్నప్పుడు వాటి స్వరూపాన్ని ధరిస్తుంది. అయినా, ఏదీ స్థిరంగా ఉండదు.
కుర్వన్న్ అపీవ జగతాం మహతామ్ అనన్తస్పన్దం న కిఞ్చన కరోతి కదాచనాపి । స్వాత్మన్య్ అనస్తమయసంవిది నిర్వికారే త్యక్తోదయస్థితిమతిస్ స్థిత ఏక ఏవ
అది ప్రపంచాల అపారమైన కదలికను చేస్తున్నట్టు కనిపించినా, నిజంగా ఎప్పుడూ ఏ కార్యం చేయదు. అవిభిన్నమైన, మార్పు లేని తన స్వీయ చైతన్యంలో స్థిరంగా ఉండి, ఉద్భవం, నిలుపుదల అన్న భావనల్ని వదిలేసి ఒంటరిగా నిలుస్తుంది.
అస్య దేవాతిదేవస్య పరస్య పరమాత్మనః । జ్ఞానాద్ ఏవ పరా సిద్ధిర్ న త్వ్ అనుష్ఠానఖేదదా
ఈ దేవతలకు దేవుడైన పరమాత్మునికి, పరమ సిద్ధి జ్ఞానంతోనే లభిస్తుంది; కర్మాచరణంలో కలిగే అలసటతో కాదు.
అత్ర జ్ఞానమ్ అనుష్ఠానం న త్వ్ అన్యద్ ఉపయుజ్యతే । మృగతృష్ణాజలభ్రాన్తిశాన్తివేదనరూపి తత్
ఇక్కడ జ్ఞానం మరియు దాని ఆచరణ మాత్రమే ఉపయోగపడతాయి; వేరే ఏదీ అవసరం లేదు. ఇది మృగత్రిష్ణలో నీరు ఉందని కలిగే భ్రమ పోయినప్పుడు కలిగే ఉపశాంతి లాంటిది.
న చైష దూరే నాకాశే నాలభ్యో విషమో న చ । స్వానన్దభాసరూపో ఽసౌ స్వదేహాద్ ఏవ లభ్యతే
ఇది దూరంలోనో, ఆకాశంలోనో లేదు, దొరకడం కష్టం కూడా కాదు. ఇది మన స్వంత ఆనందపు వెలుగు, మన శరీరంలోనే దొరుకుతుంది.
కిఞ్చిన్ నోపకరోత్య్ అత్ర తపోదానవ్రతాదికమ్ । స్వభావమాత్రవిశ్రాన్తిమ్ ఋతే నాత్రాస్తి సాధనమ్
ఇక్కడ తపస్సు, దానం, వ్రతాలు వంటివి ఏమాత్రం సహాయపడవు. తన సహజ స్వభావంలో విశ్రాంతి పొందడం తప్ప మరే మార్గమూ లేదు.
శాస్త్రసత్సఙ్గసద్యోగిపరతైవాత్ర కేవలమ్ । సాధనం బోధనం మోహజాలస్య యద్ అకృత్రిమమ్
శాస్త్రాలు, సత్సంగతి, నిజమైన యోగుల మార్గదర్శనం మాత్రమే ఇక్కడ సాధన, జ్ఞానం. మాయాజాలాన్ని సహజంగా తొలగించేది ఇదే.
అయం స దేవ ఇత్య్ ఏవ సమ్పరిజ్ఞానమాత్రతః । జన్తోర్ న జాయతే దుఃఖం జీవన్ముక్తత్వమ్ ఏతి చ
ఈయననే ఆ పరమేశ్వరుడు అని మనసులో పూర్తిగా గ్రహించినప్పుడు, జీవికి ఇక బాధలు ఉండవు. ఇక్కడే ఉండగానే ముక్తి లభిస్తుంది.
సమ్పరిజ్ఞాతమాత్రేణ కిలానేనాత్మనాత్మని । పునర్ దోషా న బాధన్తే మరణాద్యాః కదాచన
ఇలా మనలోని ఆత్మను పూర్తిగా తెలుసుకున్నవారికి మరల మరణం వంటి దోషాలు ఎప్పుడూ బాధించవు.
దేవదేవో మహాన్ ఏష కుతో దూరాద్ అవాప్యతే । తపసా కేన తీవ్రేణ క్లేశేన కియతాథవా
ఈ మహా దేవుడు, దేవతలకు దేవుడు, ఎంత దూరంలో ఉన్నా, ఎంతటి కఠిన తపస్సుతో, ఎంతటి శ్రమతో, ఎంతటి ప్రయత్నంతో అందుకోవచ్చు?
స్వపౌరుషప్రయత్నేన వివేకేన వికాసినా । స దేవో జ్ఞాయతే రామ న తపస్స్నానకర్మభిః
రామా, ఆ దేవుడిని మన స్వంత ప్రయత్నంతో, పెరుగుతున్న వివేకంతో మాత్రమే తెలుసుకోవచ్చు; తపస్సు, స్నానం, కర్మలతో కాదు.
రాగద్వేషతమఃక్రోధమదమాత్సర్యవర్జనమ్ । వినా రామ తపోదానం క్లేశ ఏవ న వాస్తవమ్
రామా, మమకారం, ద్వేషం, అజ్ఞానం, కోపం, గర్వం, అసూయ — ఇవి వదలకుండా తపస్సు చేయడం, దానం చేయడం వలన కలిగేది కష్టమే గానీ, నిజమైన ఫలితం కాదు.
రాగాద్యుపహతే చిత్తే వఞ్చయిత్వా పరం ధనమ్ । యద్ అర్జ్యతే తతో దానాద్ యస్యార్థస్ తస్య తత్ఫలమ్
మనస్సు మమకారం మొదలైన వాటితో కలుషితమై, మోసం చేసి పరధనాన్ని సంపాదిస్తే, ఆ ధనంతో చేసిన దానానికి నిజమైన ఫలం దాని యజమానికే వస్తుంది.
రాగాద్యుపహతే చిత్తే వ్రతాది క్రియతే చ యత్ । స దమ్భః ప్రోచ్యతే తస్య ఫలమ్ అస్తి మనాఙ్ న వా
మనస్సు మమకారం మొదలైన వాటితో కలుషితమై, వ్రతాలు లేదా ఇతర క్రతువులు చేసినప్పుడు, అది మాయ మాత్రమే. దానికి ఫలం చాలా తక్కువగా లేదా అసలు ఉండదు.
తస్మాత్ పురుషయత్నేన ముఖ్యమ్ ఔషధమ్ ఆహరేత్ । సచ్ఛాస్త్రసజ్జనాసఙ్గం సంసృతివ్యాధినాశనమ్
అందుచేత, మన ప్రయత్నంతో, సత్యశాస్త్రాలు మరియు మంచి మనుషుల సాంగత్యాన్ని పొందాలి. అవే సంసార వ్యాధిని నశింపజేసే ప్రధాన ఔషధం.
అత్రైకం పౌరుషం యత్నం వర్జయిత్వేతరా గతిః । సర్వదుఃఖక్షయప్రాప్తౌ న కాచిద్ ఉపపద్యతే
ఇక్కడ మన స్వంత ప్రయత్నం తప్ప మరే ఇతర మార్గం అన్ని బాధలు పూర్తిగా పోవడానికి అనుకూలంగా ఉండదు.
శృణు తత్ పౌరుషం కీదృగ్ ఆత్మజ్ఞానస్య లబ్ధయే । యేన శామ్యన్త్య్ అశేషేణ రాగద్వేషవిషూచికాః
ఏ విధమైన వ్యక్తిగత ప్రయత్నం వల్ల ఆత్మజ్ఞానం లభిస్తుందో, దానివల్ల రాగద్వేషాలన్నీ పూర్తిగా శాంతించిపోతాయో, అది విను.
యథాసమ్భవయా వృత్త్యా లోకశాస్త్రావిరుద్ధయా । సన్తోషసన్తుష్టమనా భోగగర్ధం పరిత్యజన్
సాధ్యమైనంతవరకు, లోకంలో నడిచే నియమాలకు, శాస్త్రాలకు వ్యతిరేకంగా కాకుండా, సంతృప్తిగా, తృప్తి కలిగిన మనసుతో, అనుభవాల పట్ల ఉన్న లోభాన్ని వదిలేయాలి.
యథాసమ్భవమ్ ఉద్యోగాద్ అనుద్విగ్నతయా స్వయా । సాధుసఙ్గమసచ్ఛాస్త్రపరతాం ప్రథమం శ్రయేత్
సాధ్యమైనంతవరకు, మనసు కలవరపడకుండా, మంచి వారి సాంగత్యం, సత్యమైన శాస్త్రాలపై ఆసక్తి కలిగి ఉండడాన్ని ముందుగా ఆశ్రయించాలి.
యథాప్రాప్తార్థసన్తుష్టో యో గర్హితమ్ ఉపేక్షతే । సాధుసఙ్గమసచ్ఛాస్త్రరతశ్ శీఘ్రం స ముచ్యతే
ఎదురైన దానితో సంతుష్టిగా ఉండి, తప్పు పనులను పట్టించుకోకుండా, మంచి వారి సాంగత్యంలో, సత్యమైన గ్రంథాలలో ఆనందించే వాడు త్వరగా విముక్తి పొందుతాడు.
విచారణాపరిజ్ఞాతస్వభావస్య మహామతేః । అనుకమ్ప్యా భవన్త్య్ ఏతే బ్రహ్మవిష్ణ్విన్ద్రశఙ్కరాః
విషయాలను పరిశీలించి వాటి అసలు స్వభావాన్ని గ్రహించని గొప్ప బుద్ధి కలవారిని చూస్తే, బ్రహ్మ, విష్ణు, ఇంద్ర, శంకరులకైనా మనం కరుణ చూపాలి.