స చేత్ తవ మఖే విఘ్నం కరోతి కిల దుర్మతిః । తత్ సఙ్గ్రామే న శక్తాస్ స్మో వయం తస్య దురాత్మనః
ఆ దుర్మతి నీ యజ్ఞంలో అడ్డంకి కలిగిస్తే, యుద్ధంలో ఆ దురాత్ముని ఎదిరించగలిగేది మనం కాదు.
కాలే కాలే పృథగ్ బ్రహ్మన్ భూరివీర్యవిభూతయః । భూతేష్వ్ అభ్యుదయం యాన్తి ప్రలీయన్తే చ కాలతః
బ్రాహ్మణా, కాలానుగుణంగా మహాబలశాలి శక్తులు భూతాలలో ఉద్భవిస్తాయి, మళ్లీ కాలంతో కలిసిపోతాయి కూడా.
అద్యాస్మింస్ తే వయం కాలే రావణాదిషు శత్రుషు । న సమర్థాః పురస్ స్థాతుం నియతేర్ ఏష నిశ్చయః
ఈ సమయంలో రావణుడు వంటి శత్రువుల ఎదుట నిలబడటానికి మనం శక్తివంతులు కాదము. ఇది విధి నిర్ణయం.
తస్మాత్ ప్రసాదం ధర్మజ్ఞ కురు త్వం మమ పుత్రకే । మమ చైవాల్పభాగ్యస్య భవాన్ హ్య్ అసమదైవతమ్
కాబట్టి, ధర్మాన్ని తెలిసినవాడవు, నా కుమారుడికి మరియు తక్కువ అదృష్టం ఉన్న నాకూ దయ చూపించు. ఎందుకంటే, నీవే మా అంతిమ దైవం.
దేవదానవగన్ధర్వా యక్షప్లవగపన్నగాః । న శక్తా రావణం యోద్ధుం కిం పునః పురుషా యుధి
దేవతలు, దానవులు, గంధర్వులు, యక్షులు, వానరులు, పాములు కూడా రావణుడితో యుద్ధం చేయలేరు. మరి మనుషులు యుద్ధంలో ఏమి చేయగలరు?
మహావీర్యవతాం వీర్యమ్ ఆదత్తే స సుధాభుజామ్ । తేన సార్ధం న శక్తాస్ స్మస్ సంయుగే తస్య వా వరైః
అతడు మహాశక్తి ఉన్నవారి బలాన్ని, అమృతాన్ని సేవించే వారి బలాన్ని కూడా తీసుకుంటాడు. అందువల్ల, వరాలు ఉన్నా కూడా యుద్ధంలో అతడితో పోరాడటానికి మనం శక్తివంతులు కాదము.
అయమ్ అన్యతమః కాలః పేలవీకృతసజ్జనః । రాఘవో ఽపి గతో దైన్యం యత్ర వార్ద్ధకజర్జరః
ఈ కాలం మంచి మనుషులను బలహీనులుగా మార్చింది. రాఘవుడికూడా వృద్ధాప్యంతో శరీరం క్షీణించి, మనసు దిగులుతో నిండిపోయాడు.
అథ వా లవణం బ్రహ్మన్ యజ్ఞఘ్నం తం మధోస్ సుతమ్ । కథయ త్వం సురప్రఖ్య క్వేవ మోక్ష్యామి పుత్రకమ్
లేదంటే, బ్రహ్మన్, యజ్ఞాలను నాశనం చేసిన మధువు కుమారుడు, దేవతల్లో ప్రసిద్ధుడైన లవణుని గురించి నీవు చెప్పు. నేను నా కుమారుణ్ణి ఎక్కడ విడిచిపెట్టాలి?
అథ నేచ్ఛసి చేద్ బ్రహ్మంస్ తద్ విధేయో ఽహమ్ ఏవ తే । అన్యథా తు న పశ్యామి శాశ్వతం జయమ్ ఆత్మనః
బ్రహ్మన్, నీకు ఇది ఇష్టమైతే నేను నీ చెప్పినదానికి లోబడతాను. లేదంటే నాకు శాశ్వతమైన విజయమేమీ కనిపించడంలేదు.
ఇత్య్ ఉక్త్వా మృదువచనం భయాకులో ఽసావ్ ఆలోలే మునిమతసంశయే నిమగ్నః । నాజ్ఞాసీత్ కణమ్ అపి నిశ్చయం మహాత్మా ప్రోద్వీచావ్ ఇవ జలధౌ సముహ్యమానః
ఇలా మృదువుగా మాట్లాడి, భయంతో, మునుల సందేహాలలో మునిగిపోయి, ఆ మహాత్ముడు సముద్రపు అలల్లో తడుముకుంటున్నవాడిలా, ఏ నిర్ణయానికీ రాలేకపోయాడు.
తచ్ ఛ్రుత్వా వచనం తస్య స్నేహపర్యాకులాక్షరమ్ । సమన్యుః కౌశికో వాక్యం ప్రత్యువాచ మహీపతిమ్
ఆయన ప్రేమతో, భావోద్వేగంతో నిండిన మాటలు విని, కౌశిక మహర్షి కోపంతో రాజును ఇలా సమాధానమిచ్చాడు.
కరిష్యామీతి సంశ్రుత్య ప్రతిజ్ఞాం హాతుమ్ ఇచ్ఛసి । సత్త్వవాన్ కేసరీ భూత్వా మృగతామ్ అభివాఞ్ఛసి
‘నేను చేస్తాను’ అని ప్రతిజ్ఞ చేసి, ఇప్పుడు దాన్ని వదిలేయాలని అనుకుంటున్నావు. ధైర్యంలో సింహంలా ఉండి, మృగంలా మారాలని కోరుకుంటున్నావు.
రాఘవానామ్ అయుక్తో ఽయం కులస్యాస్య విపర్యయః । న కదాచన జాయన్తే శీతాంశౌ కృష్ణరశ్మయః
రాఘవుల వంశానికి ఇలాంటి మార్పు తగదు. చల్లని చంద్రుని నుంచి ఎప్పుడూ నల్లని కిరణాలు పుట్టవు.
యది త్వం న క్షమో రాజన్ గమిష్యామి యథాగతః । హీనప్రతిజ్ఞః కాకుత్స్థ సుఖీ భవ సబాన్ధవః
రాజా! నీవు చేయలేకపోతే, నేను వచ్చినట్టు వెళ్తాను. కాకుత్స్థ వంశజా! నీ ప్రతిజ్ఞ నెరవేర్చకపోయినా, బంధువులతో కలిసి సుఖంగా ఉండు.
తస్మిన్ కోపపరీతే ఽథ విశ్వామిత్రే మహాత్మని । చచాల వసుధా కృత్స్నా సురాశ్ చ భయమ్ ఆవిశన్
అప్పుడు ఆ మహాత్ముడు విశ్వామిత్రుడు కోపంతో మునిగిపోవడంతో, మొత్తం భూమి కంపించిపోయింది, దేవతలందరికీ భయం పట్టుకుంది.
క్రోధాభిభూతం విజ్ఞాయ జగన్మిత్రం మహామునిమ్ । ధృతిమాన్ సువ్రతో ధీమాన్ వసిష్ఠో వాక్యమ్ అబ్రవీత్
ప్రపంచానికి మిత్రుడైన ఆ మహాముని కోపానికి లోనయ్యాడని గమనించిన ధైర్యవంతుడు, సద్గుణసంపన్నుడు, జ్ఞానవంతుడు వశిష్ఠుడు ఇలా అన్నాడు.
ఇక్ష్వాకూణాం కులే జాతస్ సాక్షాద్ ధర్మ ఇవాపరః । భవాన్ దశరథశ్ శ్రీమాంస్ త్రైలోక్యే గుణభూషితః
ఇక్ష్వాకువంశంలో జన్మించిన నీవు, ధర్మమే మరో రూపంలో వచ్చినట్టు ఉన్నావు. నీవు దశరథుడు, మూడు లోకాలలోనూ గుణాలతో అలంకరించబడ్డవాడవు.
నీతిమాన్ సువ్రతో భూత్వా న ధర్మం హాతుమ్ అర్హసి । మునేస్ త్రిభువనేశస్య వచనం కర్తుమ్ అర్హసి
నీవు నీతిమంతుడిగా, వ్రతపరుడిగా ఉండి, ధర్మాన్ని విడిచిపెట్టకూడదు. మూడు లోకాలకూ అధిపతైన ఆ ముని చెప్పిన మాటను నీవు పాటించాలి.
త్రిషు లోకేషు విఖ్యాతో ధర్మేణ యశసా యుతః । స్వధర్మం ప్రతిపద్యస్వ న ధర్మం హాతుమ్ అర్హసి
మూడు లోకాలలో నీకు మంచి పేరు, యశస్సు కలిగినవాడవు. నీ ధర్మాన్ని నీవు తప్పకుండా పాటించాలి; ధర్మాన్ని వదిలిపెట్టకూడదు.
కరిష్యామీతి సంశ్రుత్య తత్ తే రాజన్న్ అకుర్వతః । ఇష్టాపూర్తః పతేద్ ధర్మస్ తస్మాద్ రామం విసర్జయ
నీవు 'నేను చేస్తాను' అని మాటిచ్చి, ఆ మాటను నిలబెట్టుకోకపోతే, నీవు చేసిన యజ్ఞాలు, మంచి పనుల ఫలితం పోతుంది రాజా! అందుకే రాముడిని పంపించు.
గుప్తం పురుషసింహేన జ్వలనేనామృతం యథా । కృతాస్త్రమ్ అకృతాస్త్రం వా నైనం ద్రక్ష్యన్తి రాక్షసాః
పురుషసింహుడైనవాడి రక్షణలో ఉండగా, అమృతాన్ని అగ్ని కాపాడినట్లు, ఆయుధాలు ఉన్నా లేకపోయినా రాక్షసులు రాముడిని చూడలేరు.
ఇక్ష్వాకువంశజాతో ఽపి స్వయం దశరథో ఽపి సన్ । న పాలయసి చేద్ వాక్యం కో ఽపరః పాలయిష్యతి
నీవు ఇక్ష్వాకువంశంలో పుట్టినవాడవైనా, దశరథుడవైనా, నీ మాటను నువ్వే నిలబెట్టుకోకపోతే, మరెవరు నిలబెట్టుకుంటారు?
యుష్మదాదిప్రణీతేన వ్యవహారేణ జన్తవః । మర్యాదాం న విముఞ్చన్తి తాం న హాతుమ్ ఇహార్హసి
మీరు చూపిన నడవడికి అనుగుణంగా జీవులు తమ హద్దులను దాటి పోవడం లేదు. అందుకే, మీరు కూడా ఆ మార్గాన్ని వదిలిపెట్టకూడదు.
ఏష విగ్రహవాన్ ధర్మ ఏష వీర్యవతాం వరః । ఏష బుద్ధ్యాధికో లోకే తపసాం చ పరాయణః
ఇతనే ధర్మానికి రూపం, వీరులందరిలో శ్రేష్ఠుడు, లోకంలో బుద్ధిలో అగ్రగణ్యుడు, తపస్సులో పరమమైనవాడు.
ఏషో ఽస్త్రం వివిధం వేత్తి త్రైలోక్యే సచరాచరే । నైతద్ అన్యః పుమాన్ వేత్తి న చ వేత్స్యతి కశ్చన
ఇతడు మూడు లోకాలలోని చరాచర జగత్తులో ఎన్నో ఆయుధాల జ్ఞానాన్ని కలిగి ఉన్నాడు. ఈ రహస్యాన్ని మరెవరూ ఎప్పుడూ తెలుసుకోలేరు.
న చ దేవర్షయః కేచిన్ నామరా న చ రాక్షసాః । న నాగయక్షగన్ధర్వా అనేన సదృశా నృప
ఓ రాజా, దేవర్షులు, అమరులు, రాక్షసులు, నాగులు, యక్షులు, గంధర్వులు — వీరిలో ఎవరూ ఇతడికి సమానులు కారు.
అస్త్రమ్ అస్మై భృశాశ్వేన పరైః పరమదుర్జయమ్ । కౌశికాయ పురా దత్తం యదా రాజ్యం సమన్వశాత్
భృశాశ్వుడు రాజ్యాన్ని పొందినప్పుడు, అతనికి ఒక అస్త్రాన్ని ఇచ్చాడు. ఆ అస్త్రం ఇతరులు ఎంత ప్రయత్నించినా జయించలేని విధంగా చాలా బలమైనదిగా ఉండేది.
తే హి పుత్రాః భృశాశ్వస్య ప్రజాపతిసుతోపమాః । ఏనమ్ అన్వచరన్ వీరా దీప్తిమన్తో మహౌజసః
భృశాశ్వుని కుమారులు, ప్రజాపతి సంతానంతో సమానంగా, మహా వీరులు, ప్రకాశవంతులు, గొప్ప బలంతో ఉన్నవారు అతనితో పాటు నడిచారు.
జయా చ సుప్రభా చైవ దాక్షాయణ్యౌ సుమధ్యమే । తయోస్ తు యాన్య్ అపత్యాని శతం పరమదుర్జయమ్
దక్షుని కుమార్తెలైన జయా, సుప్రభా ఇద్దరూ సన్నని నడుముతో ఉన్నారు. వారిద్దరి సంతానం, వందమంది, ఎవ్వరూ జయించలేనివారు.
పఞ్చాశతస్ సుతాఞ్ జజ్ఞే జయా లబ్ధవరా పురా । వధాయాసురసైన్యానాం తే ఽక్షయాః కామరూపిణః
పూర్వంలో వరం పొందిన జయా, యాభై మంది కుమారులను కనింది. వారు అసుర సైన్యాలను నాశనం చేయడానికి, ఎలాంటి రూపమైనా ధరించగలిగే, ఎప్పటికీ నశించని వారు.