జీవస్ సఙ్కల్పమాత్రాత్మా యత్సఙ్కల్పో ఽవతిష్ఠతే । హృది భూత్వా స ఏవాశు బహిḫ ప్రసరతి స్ఫుటమ్
జీవుడు సంకల్ప స్వరూపుడే. ఏ సంకల్పం మనసులో ఉంచుకుంటాడో, అది హృదయంలో స్థిరమై, వెంటనే బయటకి స్పష్టంగా వ్యాపిస్తుంది.
యథాస్థితాస్యాం నిశ్చిన్తాం వర్జయిత్వామ్బరోపమామ్ । న కయాచిద్ అపి స్థిత్యా శామ్యత్య్ అహమ్ ఇతి భ్రమః
యథాస్థితిగా, ఆకాశంలా, ఆందోళన లేకుండా ఉండే వాడిని తప్ప, 'ఈ స్థితిలో నేను శాంతిగా ఉన్నాను' అనేది భ్రమ మాత్రమే.
చిన్తా తు చిన్త్యమానాపి భావనీయామ్బరోపమా । అహమ్భావోపశమనే శమనేన క్రమేణ తే
ఆందోళనను ఎంతగా ఆలోచించినా, అది ఊహించుకున్న ఆకాశంలాంటిదే. నీవు 'నేను' అనే భావాన్ని క్రమంగా తగ్గిస్తే, ఆ ఆందోళన కూడా నీవులో నెమ్మదిగా శాంతమవుతుంది.
తజ్జ్ఞా వ్యవహరన్తీహ భావ్యభావనవర్జితమ్ । అరూపాలోకమననం మౌనదారునరా ఇవ
ఆ సత్యాన్ని తెలిసినవాడు ఇక్కడ వ్యవహరిస్తూ, ఊహా-అనూహలకు అతీతుడవుతాడు. అతని ధ్యానం రూపరహితం, మౌనంగా ఉండే కలపవంటివారు ఎలా ఉంటారో అలానే ఉంటుంది.
అకిఞ్చిద్భావనో యస్ స్యాత్ స ముక్త ఇతి కథ్యతే । జీవన్న్ ఆకాశవిశదో బద్ధస్ త్వ్ అన్య ఇవ స్ఫుటమ్
ఎవరికి మనస్సు ఏదీ అనుభవించకుండా ఖాళీగా ఉంటుందో, వాడిని విముక్తుడు అంటారు. అతడు బ్రతికుండగానే ఆకాశంలా నిర్మలంగా ఉంటాడు; మరొకడు మాత్రం స్పష్టంగా బంధించబడి ఉంటాడు.
అహమ్ ఇత్య్ ఏవ శుక్రస్థా సంవిద్ ఆపాదమస్తకమ్ । విసరత్య్ అఖిలే దేహే బ్రహ్మాణ్డే ఽర్కప్రభా యథా
శుక్రంలో ఉన్న 'నేను' అనే చైతన్యం తల నుండి పాదాల వరకు మొత్తం శరీరంలో వ్యాపిస్తుంది. అది సూర్యుడి కాంతి బ్రహ్మాండమంతా వ్యాపించినట్టు విస్తరిస్తుంది.
దృఙ్ నేత్రం స్వదనం జిహ్వా శ్రుతిశ్ శ్రోత్రం భవత్య్ అసౌ । ఇత్యాద్యా వాసనాḫ పఞ్చ బద్ధ్వా తాసు నిమజ్జతి
దృష్టి అనగా కళ్ళు, రుచి అనగా నాలుక, శ్రవణం అనగా చెవులు అని మొదలైన ఐదు వాసనలతో మనసు బంధించుకుని వాటిలో మునిగిపోతుంది.
విద్భావో ఽక్షతయోదేతి మనో భూత్వైకదేశతః । సర్వగో ఽపి రసో భూమౌ యథాఙ్కురతయా మధౌ
అన్ని చోట్ల వ్యాపించి ఉన్నా, రుచి భూమిలో మధురంగా మొగ్గగా కనిపించ듯, మనస్సు కూడా ఒక భాగంలో వ్యక్తిత్వంగా ఉద్భవిస్తుంది.
యో భావయతి భావేషు నేహ రూఢేష్వ్ అభావతామ్ । తస్యాయత్నవతో దుẖఖమ్ అనన్తం నోపశామ్యతి
విషయాలను మనస్సులో ఊహించుకుంటూ, వాటిని నిజంగా అనుభవించని వానికి, ఎలాంటి ప్రయత్నం లేకుండానే అంతులేని బాధలు కలగవు.
యేన కేనచిద్ ఆచ్ఛన్నో యేన కేనచిద్ ఆశితః । యత్ర క్వచన శాయీ జ్ఞస్ సమ్రాడ్ ఇవ విరాజతే
ఏదైనా దాచినా, ఏదైనా ఆధారంగా ఉన్నా, ఎక్కడైనా పడుకున్నా, ఆ జ్ఞాని రాజులా ప్రకాశిస్తాడు.
వాసనాభిర్ ఉపేతో ఽపి సమగ్రాభిర్ అవాసనః । అన్తశ్శూన్యో ఽప్య్ అశూన్యాత్మా ఖమ్ ఇవ శ్వసనాన్వితః
అన్ని వాసనలతో కూడి ఉన్నా, వాస్తవంగా వాసనలు లేనట్టే ఉంటాడు. లోపల ఖాళీగా కనిపించినా, అతని ఆత్మ అసలు ఖాళీ కాదు — అది గాలితో కూడిన ఆకాశంలా ఉంటుంది.
ఆసనే శయనే యానే స్థితో యత్నేన బోధ్యతే । నిద్రాలుర్ ఇవ నిర్వాణమనోమనననిర్వృతః
ఆయన కూర్చుని ఉన్నా, పడుకుని ఉన్నా, ప్రయాణంలో ఉన్నా, ఎంతో శ్రమతో మేల్కొంటాడు. నిద్రలో ఉన్నవాడిలా, ముక్తిలో లీనమై, మనస్సు, ఆలోచనలు దాటి, ప్రశాంతంగా ఉంటాడు.
సంవిన్మాత్రం హి పురుషస్ సర్వగో ఽపి స తిష్ఠతి । స్ఫుటం సారే శరీరస్య యథా గన్ధో ఽబ్జకోటరే
మనిషి కేవలం చైతన్యమే. అతడు అన్నిచోట్ల ఉన్నా, తన శరీరంలోని అసలైన తత్వంలో స్పష్టంగా నిలిచి ఉంటాడు. అది కమలపు మధ్యలోని సువాసనలా ఉంటుంది.
సంవిన్మాత్రం విదుర్ జన్తుం తస్య ప్రసరణం జగత్ । ఆత్మనిష్ఠత్వమ్ అజగత్ పరమేత్య్ ఉపదేశభూః
ప్రాణిని కేవలం చైతన్యంగా తెలుసుకుంటారు. ఈ లోకం దాని విస్తరణ మాత్రమే. ఆత్మలో నిలిచి, లోకబంధనాల నుంచి విముక్తి పొందడం అత్యున్నతమైనదిగా బోధించబడింది.
నీరసో భవ భావేషు సర్వేషు విభవాదిషు । పాషాణం హృదయం కృత్వా తథా భవసి భూతయే
ఏదైనా వస్తువుల పట్లా, ఐశ్వర్యాల పట్లా, నీవు అసక్తిగా ఉండాలి. నీ మనసు రాయి లాంటిదిగా మార్చుకో. అలా చేస్తే నీవు నిజమైన జీవనానికి అర్హుడవుతావు.
సాధో హృదయసౌషిర్యమ్ అసౌషిర్యమ్ ఇవాస్తు తే । అవిద్వద్వపుషో ఽవిత్త్వాద్ ఉపలస్యేవ రాఘవ
ఓ రాఘవా, నీ మనసు లో మృదుత్వం లేకుండా, రాయి లాంటి కఠినతతో ఉండాలి. అజ్ఞానుల శరీరం ఎలా భావన లేకుండా ఉంటుందో, అలా నీవు కూడా నిర్లిప్తంగా ఉండాలి.
తజ్జ్ఞాజ్ఞయోర్ అశేషేషు భావాభావేషు కర్మసు । ఋతే నిర్వాసనత్వాత్ తు న విశేషో ఽస్తి కశ్చన
జ్ఞానుడు, అజ్ఞానుడు ఇద్దరిలోనూ, ఏ స్థితిలో అయినా, ఏ కార్యములో అయినా, వాసనల లేనితనం తప్పితే, మరే తేడా ఉండదు.
సత్తైవైషా విదో యత్ సా భవత్య్ ఉన్మిషితా జగత్ । పరం తత్త్వం నిమిషితా దృగ్ ఇవానామకం తతమ్
ఈ జీవనమే, జ్ఞానులకు మేలుకొన్నపుడు ప్రపంచంగా కనిపిస్తుంది. అది మేలుకోకపోతే, దృష్టి లాంటి పేరు లేని పరమసత్యంగా అన్నిచోట్లా వ్యాపించి ఉంటుంది.
దృశ్యం వినశ్యత్య్ అఖిలం వినష్టం జాయతే పునః । యన్ న నష్టం న చోత్పన్నం తత్ సత్ తద్ భవ తద్ భవాన్
మన కంటికి కనిపించే ప్రతిదీ నశించిపోతుంది, మళ్లీ నశించినదే పుటిపడుతుంది. కానీ నశించనిది, పుట్టనిది నిజమైనది. ఆ నిజమే నీ స్వరూపం, నీవు అదే అవు.
భావనా జ్ఞప్తినిర్మూలా భావితాపి న విద్యతే । సలిలం మృగతృష్ణేవ న దదాతి భవాఙ్కురమ్
మనసులో కలిగే భావన, కేవలం జ్ఞానం మీద ఆధారపడి ఉండే భావన, ఎంత ఆలోచించినా నిజంగా ఉండదు. అది మృగతృష్ణలో నీళ్ళు లేవని తెలిసినట్టు, జీవనానికి మొక్కను పుట్టించదు.
యథాభూతార్థసన్దర్శచ్ఛిన్నాహమ్ ఇతి భావనా । దృష్టాపి న కరోత్య్ అన్తర్ దగ్ధం బీజమ్ ఇవాఙ్కురమ్
వాస్తవాన్ని చూడకుండా 'నేను దూరమయ్యాను' అనే భావన ఉన్నా, అది లోపల ఎలాంటి ఫలితాన్ని ఇవ్వదు. కాలిన విత్తనం మొక్కను పుట్టించనట్టే, ఆ భావన కూడా ఫలించదు.
కర్మ కుర్వన్న్ అకుర్వన్ వా వీతరాగో నిరామయః । నిర్మనా నిత్యనిర్వాణో మునిర్ ఆత్మని తిష్ఠతి
కర్మలు చేస్తూ లేదా చేయకపోయినా, రాగద్వేషాలు లేని, వ్యాధులు లేని, మనసు నిర్మలమైన, శాశ్వత విముక్తిలో ఉన్న ముని తనలోనే నిలిచి ఉంటాడు.
చిత్తోపశాన్తౌ సంశాన్తాశ్ శాన్తయే భోగబన్ధవః । న త్వ్ అభావపరిక్షీణాశ్ చిత్తమ్ ఏషాం కిలాకరః
మనస్సు శాంతంగా ఉన్నప్పుడు, శాంతి పొందినవారు అనుభవాల బంధనాల నుంచి విముక్తి పొందుతారు. కానీ, కేవలం లేకపోవడం వల్ల వారి మనస్సు నశించదు.
అఘనẖ కేవలాలోకో బుద్ధో జీవḫ పరాయతే । స ఏవాన్యో ఽప్య్ అనన్యో ఽన్తరపరాహ్ణ ఇవాతపః
బోధించబడినవాడు పదార్థం లేని స్వచ్ఛమైన వెలుగుగా ఉంటాడు. జీవుడు వేరుగా కనిపించినా, వాస్తవానికి వేరే కాదు; మధ్యాహ్నపు ఎండలో లోపల బయట ఉన్న వెలుగు ఒకటే అయినట్లు.
ఏకదేశస్థితాత్ పుంసో దూరం యాతస్య చేతసః । యద్ రూపమ్ అకలం మధ్యే తద్ రూపం పరమాత్మనః
ఒక మనిషి మనస్సు తన స్థానం నుండి దూరంగా వెళ్లినప్పుడు, మధ్యలో కనిపించే ఆ రూపరహిత తత్వమే పరమాత్మ యొక్క స్వరూపం.
చారు చిద్ వ్యోమకర్పూరం యచ్ చమత్కురుతే స్వయమ్ । అనన్తమ్ అన్తర్ అవ్యక్తం జగద్ ఇత్య్ ఏవ వేత్తి తత్
మనస్సాక్షి ఆకాశంలో అందమైన కర్పూరంలా సహజంగా మెరిసేది, అంతర్గతంగా వ్యక్తం కాని అనంతాన్ని ఈ జగత్తు అని మాత్రమే తెలుసుకుంటుంది.
గతభవభ్రమభాసురమ్ అక్షయం శమమ్ ఉపేతమ్ ఉపేక్షితదీపవత్ । స్థితమ్ అపీహ జనం జగదీశ్వరా నను నమన్తి రమన్తి ముదా చ ఖే
ఈ లోకంలోనే ఉన్నప్పటికీ, భవబ్రాంతి తొలగిపోయి, శాశ్వతమైన శాంతిని పొందినవాడు, వేరుపాట్లను లెక్కచేయకుండా, వెలుగులా ప్రకాశిస్తూ ఉంటాడు. అలాంటి వాడిని జగత్తుకు అధిపతులు కూడా గౌరవించి, ఆనందంతో సంతోషిస్తారు.
నిరాశవాసనాపాస్తసమస్తభవవాసనః । ఉత్థాయ గచ్ఛ ప్రకృతేర్ అస్యా మఙ్కిర్ ఇవాఙ్కతః
అన్ని ఆశలు, లోకబంధాల వాసనలు విడిచిపెట్టి, మంకి తన గుర్తును వదిలిపెట్టినట్టు, నీవు కూడా లేచి, ఈ ప్రకృతిని దాటి వెళ్ళిపో.
మఙ్కినామాభవత్ పూర్వం బ్రాహ్మణస్ సంశితవ్రతః । స కథం శృణు నిర్వాణమ్ ఆప్తవాన్ మద్విబోధతః
మునుపు మంకి అనే పేరు గల ఒక బ్రాహ్మణుడు ఉండేవాడు. అతడు వ్రతంలో దృఢంగా ఉండేవాడు. అతడు ఎలా ముక్తిని పొందాడో, నా ఉపదేశంతో అది ఎలా సాధ్యమైందో విను.
అహం కదాచిద్ ఆకాశకోశాద్ అవనిమ్ ఆగతః । భవత్పితామహార్థేన కేనాప్య్ ఉపనిమన్త్రితః
ఒకసారి నేను ఆకాశపు గర్భంలో నుంచి భూమికి వచ్చాను. నీ పితామహుని కోసం ఎవరో నన్ను ఆహ్వానించారు.