యే పరాం దృష్టిమ్ ఆయాతాస్ సంసృతేḫ పారదర్శినః । న తే కర్మ ప్రశంసన్తి కూపం నద్యాం పిబన్న్ ఇవ
పరమ దృష్టిని పొందినవారు, సంసారాన్ని తేటతెల్లంగా చూసేవారు, కర్మను పొగడరు. అది నదిలో నీళ్లు తాగేవాడు బావిని పొగడనట్లే.
యే బద్ధవాసనా మూఢాẖ కర్మ శంసన్తి తే ఽనఘ । శ్రుతిస్మృత్యుదితం తేన వినాధోఽధḫ పతన్తి తే
కోరికలకు బందీగా, మాయలో ఉన్నవారు మాత్రమే కర్మను పొగడతారు, ఓ పాపరహితా. శాస్త్రాలు చెప్పిన మార్గం లేకుండా వారు దిగజారిపోతారు.
ఇన్ద్రియాణి పతన్త్య్ అర్థం ధృష్టగృధ్రా ఇవామిషమ్ । తాని సంయమ్య మనసా యుక్త ఆసీత తత్పరః
ఇంద్రియాలు వాటి విషయాలవైపు, ధైర్యంగా, ఆశగా, గద్దలు మాంసాన్ని ఎలాగో అలా పరిగెడతాయి. వాటిని మనస్సుతో అదుపులో పెట్టుకొని, ఒకే లక్ష్యాన్ని మనసులో ఉంచుకొని స్థిరంగా ఉండాలి.
నాసన్నివేశం హేమాస్తి నాసర్గం బ్రహ్మ విద్యతే । కిం తు సర్గాదిశబ్దార్థముక్తం యుక్తమ్ అతశ్ శివమ్
అసత్తు అనే బంగారు స్థలం లేదు, ప్రకృతికి వేరుగా బ్రహ్మం కూడా లేదు. సృష్టి మొదలైన పదాలు యుక్తంగా, అవసరాన్ని బట్టి ఉపయోగించబడ్డాయి — ఇదే శుభమైన సత్యం.
ఏకాన్ధకారే సమ్పన్నే వ్యవహారో యుగక్షయే । నిర్విభాగో నిరాభాసో యథా బ్రహ్మఘనే తథా
యుగాంతంలో పూర్తిగా చీకటి వ్యాపించినప్పుడు, అన్ని కార్యాలు నిలిచిపోతాయి; అక్కడ ఏ విభాగమూ, రూపమూ ఉండవు — బ్రహ్మ ఘనతలో ఎలా ఉంటుందో అలా.
అభ్రోదరే ఽభ్రభాగానాం స్పన్దాస్పన్దమయీ యథా । స్వసంవిదాత్మికా సత్తా భూతానామ్ ఈశ్వరే తథా
మేఘం లోపల, మేఘపు భాగాలు కదలిక, నిశ్చలతలుగా ఉంటాయి. అలాగే, పరమేశ్వరునిలో భూతాల సత్తా స్వయంగా తెలిసిన స్వరూపంగా ఉంటుంది.
జలస్యాన్తర్ జలాంశానాం ద్వైతాద్వైతమయో యథా । స్వసంవిదాత్మా స్వస్పన్దస్ తథా బ్రహ్మణి భూతదృక్
నీటిలోని నీటి భాగాలు వేరు వేరు అయినట్టు, ఒక్కటే అయినట్టు కూడా ఉంటాయి. అలాగే పరబ్రహ్మలోని జీవుల జ్ఞానం, వారి స్వయంగా అనుభవించే చైతన్యమే.
యథామ్బరే ఽమ్బరాంశానాం ద్వైతాద్వైతైకతాత్మని । స్వసంవిదాత్మికా సత్తా భూతానామ్ ఈశ్వరే తథా
ఆకాశంలో భాగాలు వేరు అయినట్టు, ఒక్కటే అయినట్టు కూడా ఉంటాయి. అలాగే పరమేశ్వరునిలోని జీవుల ఉనికి కూడా స్వయంగా తెలిసే చైతన్యమే.
అనన్యావయవవ్యాప్తిర్ యథావయవిని స్థితా । అనన్యా సృష్టిర్ ఆభాతి తథానవయవే శివే
భాగాలు వేరు కాకుండా మొత్తం దేనిలో కలిసిపోతాయో, అలా భాగాల్లేని శివునిలో సృష్టి వేరుగా కాకుండా ఒక్కటిగా కనిపిస్తుంది.
జగతో ఽన్తర్ అహంరూపమ్ అహంరూపాన్తరే జగత్ । స్థితమ్ అన్యోఽన్యవలితం కదలీదలపీఠవత్
ప్రపంచంలో 'నేను' అనే భావం ఉంది, ఆ 'నేను' భావంలో ప్రపంచం ఉంది. ఇవి రెండూ ఒకదానిలో ఒకటి ప్రతిబింబించుకుంటూ, అరటి కాండంలో పొరలవంటి విధంగా నిలిచివున్నాయి.
రూపాలోకమనస్కారై రన్ధ్రైర్ బహిర్ ఇవ స్థితామ్ । సృష్టిం పశ్యతి జీవో ఽన్తస్ సరసీమ్ ఇవ పర్వతః
రూపాన్ని, దృష్టిని, మనస్సును ఆధారంగా చేసుకుని, మనం బయట ఉన్నదిగా సృష్టిని చూస్తాం. ఇది ఎలా అంటే, ఒక కొండ తనలోనే ఉన్న సరస్సును బయట ఉన్నట్టు చూస్తుందిలా, జీవుడు కూడా అంతర్గతంగా ఉన్న సృష్టిని బయట ఉన్నట్టు అనుభవిస్తాడు.
జీవో జగత్తయాత్మానం పశ్యత్య్ అయమ్ అకారణమ్ । హేమేవ కటకాదిత్వం తద్ అపశ్యన్ న పశ్యతి
ఈ జీవుడు, అసలు కారణం లేకుండానే, తనను తానే ఈ జగత్తుగా భావిస్తాడు. ఇది ఎలా అంటే, బంగారం తనను తానే గుర్తించక, తాను కడుక లేదా వేరే ఆభరణమని అనుకునేలా.
జీవన్తో ఽపి న జీవన్తి మ్రియన్తే న మృతా అపి । సన్తో ఽపి న చ సన్తీవ పరావరవిదశ్ శుభాః
బ్రహ్మ జ్ఞానాన్ని పొందిన వారు, బ్రతికినా నిజంగా బ్రతికినట్టు ఉండరు; చనిపోయినా నిజంగా చనిపోయినట్టు ఉండరు; ఉన్నా కూడా లేనట్టు కనిపిస్తారు. ఇలాంటి వారు పరమార్థాన్ని, లౌకికాన్ని తెలిసిన పవిత్రులు.
ప్రబుద్ధస్ సర్వకర్మాణి కుర్వన్న్ అపి న పశ్యతి । గృహకర్మాణి గేహస్థో గోష్ఠభాణ్డమనా ఇవ
పూర్తిగా జ్ఞానం పొందినవాడు, అన్ని పనులు చేస్తూ ఉన్నా, తాను చేసేవాడినని భావించడు. ఇది ఎలా అంటే, ఇంటి పనులు చేస్తూ ఉన్న గృహస్థుడు, మనసు మాత్రం పశువుల దగ్గర, వాటి వస్తువుల దగ్గర ఉన్నట్టు.
విరాడ్ హృది యథా చన్ద్రḫ ప్రతిదేహం తథా స్థితః । జీవో హిమకణాకారస్ స్థూలే స్థూలో లఘౌ లఘుః
ఎలా పరిపూర్ణ చంద్రుడు ప్రతీ హృదయంలో కనిపిస్తాడో, అలా విశ్వరూపుడు ప్రతిదానిలో ఉంటాడు. జీవుడు మంచుతినుపు బిందువులా, స్థూలమైనదానిలో స్థూలంగా, సూక్ష్మమైనదానిలో సూక్ష్మంగా ఉంటాడు.
అహమాత్మా త్రికోణత్వమ్ ఉపగచ్ఛతి కల్పనాత్ । అసద్ ఏవ సదాభాసం మన్యతే చేతనాద్ వపుః
ఆత్మ కల్పన వల్ల త్రికోణ రూపాన్ని ధరిస్తుంది. చైతన్యం అసత్యాన్ని సత్యంగా భావించి, ఉన్నట్టుగా కనిపించే శరీరాన్ని స్వీకరిస్తుంది.
కర్మకోశే త్రికోణే తు శుక్రసారో ఽవతిష్ఠతే । దేహే జీవో ఽహమ్ ఇత్య్ ఆత్మా స్వామోదẖ కుసుమే యథా
కర్మల నిల్వ అయిన త్రికోణంలో ప్రాణశక్తి నిలిచి ఉంటుంది. శరీరంలో 'నేనేను' అనే భావంతో జీవాత్మ, పువ్వులో పరిమళంలా నిండిపోతుంది.
అహమ్ ఇత్య్ ఏవ శుక్రస్థా సంవిద్ ఆపాదమస్తకమ్ । విసరత్య్ అఖిలే జ్యోత్స్నా యథా బ్రహ్మాణ్డమణ్డపే
ప్రాణశక్తిలో స్థిరమైన 'నేనేను' అనే జ్ఞానం తల నుండి పాదాల వరకు వ్యాపించి, విశ్వంలో చంద్రకాంతి ఎలా వ్యాపిస్తుందో అలా అన్నింటినీ కమ్మేస్తుంది.
అక్షరన్ధ్రప్రణాలేన వివృతం వేదనోదకమ్ । వ్యాప్నోతి త్రిజగద్ ధూమో వియన్ మేఘతయా యథా
సూక్ష్మ నాడి ద్వారా అనుభూతి జలము ఒకసారి తెరచినపుడు, ఆ నీరు మేఘంలా ఆకాశంలో వ్యాపించునట్లు, మూడు లోకాల్లోను వ్యాపిస్తుంది.
దేహే యద్య్ అప్య్ అశేషే ఽస్మిన్ బహిర్ అన్తశ్ చ వేదనమ్ । విద్యతే తత్ తథాప్య్ అత్ర శుక్రే ఽస్తి ఘనవాసనమ్
ఈ శరీరమంతటా, లోపల బయట అన్నిచోట్లా అనుభూతి ఉన్నా, ఇక్కడ శుక్రంలో అది ఘనంగా నిలిచి ఉంటుంది.
జీవస్ సఙ్కల్పమాత్రాత్మా యత్సఙ్కల్పో ఽవతిష్ఠతే । హృది భూత్వా స ఏవాశు బహిḫ ప్రసరతి స్ఫుటమ్
జీవుడు సంకల్ప స్వరూపుడే. ఏ సంకల్పం మనసులో ఉంచుకుంటాడో, అది హృదయంలో స్థిరమై, వెంటనే బయటకి స్పష్టంగా వ్యాపిస్తుంది.
యథాస్థితాస్యాం నిశ్చిన్తాం వర్జయిత్వామ్బరోపమామ్ । న కయాచిద్ అపి స్థిత్యా శామ్యత్య్ అహమ్ ఇతి భ్రమః
యథాస్థితిగా, ఆకాశంలా, ఆందోళన లేకుండా ఉండే వాడిని తప్ప, 'ఈ స్థితిలో నేను శాంతిగా ఉన్నాను' అనేది భ్రమ మాత్రమే.
చిన్తా తు చిన్త్యమానాపి భావనీయామ్బరోపమా । అహమ్భావోపశమనే శమనేన క్రమేణ తే
ఆందోళనను ఎంతగా ఆలోచించినా, అది ఊహించుకున్న ఆకాశంలాంటిదే. నీవు 'నేను' అనే భావాన్ని క్రమంగా తగ్గిస్తే, ఆ ఆందోళన కూడా నీవులో నెమ్మదిగా శాంతమవుతుంది.
తజ్జ్ఞా వ్యవహరన్తీహ భావ్యభావనవర్జితమ్ । అరూపాలోకమననం మౌనదారునరా ఇవ
ఆ సత్యాన్ని తెలిసినవాడు ఇక్కడ వ్యవహరిస్తూ, ఊహా-అనూహలకు అతీతుడవుతాడు. అతని ధ్యానం రూపరహితం, మౌనంగా ఉండే కలపవంటివారు ఎలా ఉంటారో అలానే ఉంటుంది.
అకిఞ్చిద్భావనో యస్ స్యాత్ స ముక్త ఇతి కథ్యతే । జీవన్న్ ఆకాశవిశదో బద్ధస్ త్వ్ అన్య ఇవ స్ఫుటమ్
ఎవరికి మనస్సు ఏదీ అనుభవించకుండా ఖాళీగా ఉంటుందో, వాడిని విముక్తుడు అంటారు. అతడు బ్రతికుండగానే ఆకాశంలా నిర్మలంగా ఉంటాడు; మరొకడు మాత్రం స్పష్టంగా బంధించబడి ఉంటాడు.
అహమ్ ఇత్య్ ఏవ శుక్రస్థా సంవిద్ ఆపాదమస్తకమ్ । విసరత్య్ అఖిలే దేహే బ్రహ్మాణ్డే ఽర్కప్రభా యథా
శుక్రంలో ఉన్న 'నేను' అనే చైతన్యం తల నుండి పాదాల వరకు మొత్తం శరీరంలో వ్యాపిస్తుంది. అది సూర్యుడి కాంతి బ్రహ్మాండమంతా వ్యాపించినట్టు విస్తరిస్తుంది.
దృఙ్ నేత్రం స్వదనం జిహ్వా శ్రుతిశ్ శ్రోత్రం భవత్య్ అసౌ । ఇత్యాద్యా వాసనాḫ పఞ్చ బద్ధ్వా తాసు నిమజ్జతి
దృష్టి అనగా కళ్ళు, రుచి అనగా నాలుక, శ్రవణం అనగా చెవులు అని మొదలైన ఐదు వాసనలతో మనసు బంధించుకుని వాటిలో మునిగిపోతుంది.
విద్భావో ఽక్షతయోదేతి మనో భూత్వైకదేశతః । సర్వగో ఽపి రసో భూమౌ యథాఙ్కురతయా మధౌ
అన్ని చోట్ల వ్యాపించి ఉన్నా, రుచి భూమిలో మధురంగా మొగ్గగా కనిపించ듯, మనస్సు కూడా ఒక భాగంలో వ్యక్తిత్వంగా ఉద్భవిస్తుంది.
యో భావయతి భావేషు నేహ రూఢేష్వ్ అభావతామ్ । తస్యాయత్నవతో దుẖఖమ్ అనన్తం నోపశామ్యతి
విషయాలను మనస్సులో ఊహించుకుంటూ, వాటిని నిజంగా అనుభవించని వానికి, ఎలాంటి ప్రయత్నం లేకుండానే అంతులేని బాధలు కలగవు.
యేన కేనచిద్ ఆచ్ఛన్నో యేన కేనచిద్ ఆశితః । యత్ర క్వచన శాయీ జ్ఞస్ సమ్రాడ్ ఇవ విరాజతే
ఏదైనా దాచినా, ఏదైనా ఆధారంగా ఉన్నా, ఎక్కడైనా పడుకున్నా, ఆ జ్ఞాని రాజులా ప్రకాశిస్తాడు.