యాదృగ్ ఏవ విరాడాత్మన్య్ ఏష విస్తార ఆగతః । తాదృగ్ ఏవేహ సర్వస్మిన్న్ అణుమాత్రే ఽపి భూతకే
విరాట్ ఆత్మలో ఎలాంటి విస్తరణ జరిగిందో, అదే విధంగా ప్రతి జీవిలో, అత్యంత సూక్ష్మమైన కణంలోనూ అదే విస్తరణ ఉంది.
పరమార్థేన న స్థూలం న సూక్ష్మం కిఞ్చన క్వచిత్ । యద్ యథా భావితం యత్ర తత్ తథాశ్వ్ అనుభూయతే
పరమార్థంగా చూస్తే ఎక్కడా ఏది స్థూలం కాదు, సూక్ష్మం కాదు. ఎక్కడ ఏది ఎలా ఊహించబడితే, అక్కడ అదే విధంగా అనుభవించబడుతుంది.
మనశ్ చన్ద్రమసో జాతం మనసశ్ చన్ద్ర ఉత్థితః । జీవాజ్ జీవో ఽథ వైకైషా సత్తా ద్రవజలాఙ్గవత్
మనస్సు చంద్రుని నుండి పుట్టింది, చంద్రుడు కూడా మనస్సు నుంచే ఉద్భవించాడు. జీవి నుండి మరొక జీవి జన్మిస్తుంది, ఇది నీటిలో తడిపనిలా సహజంగా జరుగుతుంది.
శుక్రసారం విదుర్ జీవం ప్రాలేయకణసన్నిభమ్ । ఆనన్దో బలసన్దోహస్ తత ఏవ ప్రవర్తతే
వీరు శుక్లసారం అంటే జీవాన్ని, మంచు తుడిపాటి లాంటి దానిని అంటారు. దానివల్ల ఆనందం, బలమన్నీ కలుగుతాయి.
తం చేతతి చిదాభాసం పూర్వమ్ ఆత్మా స్వమ్ ఆత్మనా । తత్ర తన్మయతాం ధత్తే తేన తన్మయరూపిణీమ్
ఆత్మ మొదట తనతో తానే ఆ చైతన్య ప్రతిబింబాన్ని గ్రహిస్తుంది. దానిలో తాను లీనమై, ఆ రూపాన్ని స్వీకరిస్తుంది.
జీవసంవిద్ అథైషాన్తర్ యద్ ఉపాయాతి పఞ్చతామ్ । న తత్ర కారణం కిఞ్చిద్ విద్యతే న చ కార్యతా
ఈ జీవుడి అంతర్గత జ్ఞానం లయమయ్యాక, అక్కడ ఏ కారణమూ, ఫలితమూ ఉండవు.
ప్రతియోగివ్యవచ్ఛిత్తేర్ అభావాత్ స్వత్వభావయోః । స్వభావోక్తిర్ న చైవాత్ర భవత్య్ అర్థానుసారిణీ
ఇక్కడ ఆత్మ, అనాత్మ అనే భేదం లేకపోవడం వల్ల, సహజ స్వభావం గురించి చెప్పిన మాట కూడా అర్థాన్ని అనుసరించదు.
జీవో జీవత్వమ్ ఏవ స్వం జీవత్వాద్ ఏవ చ స్వతః । అన్తస్త్వేన బహిష్ట్వేన దృశ్యత్వేన చ భావయన్
ప్రాణి తన జీవత్వాన్ని తనలోనే, లోపల, బయట, కనపడేలా తాను తానే భావిస్తూ, జీవత్వాన్ని అనుభవిస్తుంది.
నీహారేణేవ సంవీతశ్ చేత్యవస్తుపరాయణః । జాత్యన్ధ ఇవ పన్థానమ్ ఆవృతాత్మా న పశ్యతి
మంచు కమ్ముకున్నట్టు, బాహ్య వస్తువుల మీద మనసు పెట్టిన ఆత్మ, జన్మతోనే అంధుడిలా మార్గాన్ని చూడలేక మాయలో మునిగిపోతుంది.
జగజ్జృమ్భికయా జీవస్ త్వ్ అనైక్యద్విత్వయా స్థితః । స్పన్దశక్త్యేవ పవనస్ స్వాత్మనో ఽభిన్నయానయా
ప్రపంచ వ్యాప్తితో జీవుడు ఏకత్వం లేకుండా ద్వైత భావనలోనే ఉంటాడు. ఇది గాలి లోని కదలిక శక్తి తన స్వభావానికి వేరుగా లేనట్టు ఉంటుంది.
శుద్ధం బుద్ధమ్ అనాద్యన్తం జీవో జనితవాసనః । ఆద్యం క్షీవ ఇవాత్మానమ్ ఆవృతాత్మా న పశ్యతి
పుట్టుక వల్ల వచ్చిన వాసనలతో ఆత్మ స్వచ్ఛంగా, జ్ఞానంతో, ఆది అంతములేని స్వరూపంగా ఉన్నా, అలా ముసుగుపడిపోతుంది. దుమ్ముతో కప్పబడిన అద్దం తన ప్రతిబింబాన్ని చూడలేకపోయినట్టు, మనిషి కూడా తన నిజమైన స్వరూపాన్ని గ్రహించలేడు.
అజ్ఞానస్య మహాగ్రన్థేర్ మిథ్యావేద్యాత్మనో ఽసతః । అహమిత్యర్థరూపస్య భేదో మోక్ష ఇతి స్మృతః
అసత్యమైన 'నేను' అనే భావంతో ఏర్పడిన అజ్ఞానపు గొప్ప ముడిని తెంచడం, అదే మోక్షమని చెప్పబడింది.
వ్యపగతఘనచేతనస్ సమన్తాద్ అహమ్ ఇతి నూనమ్ అబుధ్యమాన ఆస్స్వ । అనభిధపరచేతనైకరూపస్ సదసదసన్ న సదా సదోదితశ్ చ
ఒక్కటే 'నేను' అనే భావన పూర్తిగా పోయినప్పుడు, నీవు ఏమీ అనుకోకుండా ఉండిపో. ఆ సమయంలో నీవు మాటల్లో చెప్పలేని, శుద్ధమైన, ఎప్పుడూ వెలుగుతూనే ఉండే, ఉండడో లేకుండడో కాని, నిజమైన చైతన్యంగా ఉంటావు.
జ్ఞానినైవ సదా భావ్యం రామ న జ్ఞానబన్ధునా । అజ్ఞతైవ వరం మన్యే న పునర్ జ్ఞానబన్ధుతా
రామా! ఎప్పుడూ జ్ఞానిని కావాలి, జ్ఞానానికి స్నేహితుడిగా ఉండకూడదు. జ్ఞానానికి దగ్గరగా ఉండడాన్ని కన్నా, అసలు తెలియకపోవడమే మంచిదని నేను భావిస్తున్నాను.
కిమ్ ఉచ్యతే జ్ఞానబన్ధుర్ జ్ఞానీ చైవ కిమ్ ఉచ్యతే । కిం ఫలం జ్ఞానబన్ధుత్వే జ్ఞానిత్వే ఽపి చ కిం ఫలం
జ్ఞానబంధువు అంటే ఏమిటి? జ్ఞాని అంటే ఏమిటి? జ్ఞానబంధువుగా ఉండడంలో ఏమి ఫలం? జ్ఞానిగా ఉండడంలో ఏమి ఫలం?
వ్యాచష్టే యḫ పఠతి చ శాస్త్రం భోగాయ శిల్పివత్ । యతతే న త్వ్ అనుష్ఠానే జ్ఞానబన్ధుస్ స ఉచ్యతే
శాస్త్రాన్ని చదివి, వివరించి, కేవలం ఆనందం కోసం, ఒక కళాకారుడిలా, ఆచరణలో శ్రమించని వాడు జ్ఞానబంధువు అని అంటారు.
కర్మస్పన్దేషు నో బోధḫ ఫలితో యస్య దృశ్యతే । బోధశిల్పోపజీవిత్వాజ్ జ్ఞానబన్ధుస్ స ఉచ్యతే
యావనికలో జ్ఞానం ఫలించని వాడు, జ్ఞానాన్ని ఉపాధిగా చేసుకున్న వాడు, అతడిని జ్ఞానబంధువు అంటారు.
వసనాశనమాత్రేణ తుష్టాశ్ శాస్త్రఫలేన యే । అజ్ఞాఞ్ జ్ఞానాంశబన్ధూంస్ తాన్ విద్యాచ్ ఛాస్త్రార్థశిల్పినః
కేవలం వాసనలను పోగొట్టడంలో, లేదా శాస్త్రఫలంతో సంతృప్తి చెందే వారిని, అవివేకులు, జ్ఞానబంధువులు, శాస్త్రార్థాన్ని కళగా చేసుకున్నవారు అని తెలుసుకో.
ప్రవృత్తిలక్షణే ధర్మే వర్తతే యశ్ శ్రుతోచితమ్ । అదూరవర్తిజ్ఞానత్వాజ్ జ్ఞానబన్ధుస్ స ఉచ్యతే
శాస్త్రాలలో చెప్పిన విధంగా, కర్మలతో కూడిన ధర్మాన్ని అనుసరించే వాడు, నిజమైన జ్ఞానానికి దగ్గరగా ఉన్నవాడిగా భావించబడతాడు. అందువల్ల అతన్ని 'జ్ఞానబంధువు' అని పిలుస్తారు.
ఆత్మజ్ఞానం విదుర్ జ్ఞానం జ్ఞానాన్య్ అన్యాని యాని తు । తాని జ్ఞానావభాసాని సారస్యానవబోధనాత్
ఆత్మజ్ఞానమే నిజమైన జ్ఞానం అని భావిస్తారు; మిగతా అన్ని జ్ఞానాలు వాటి సారాన్ని గ్రహించలేక, కేవలం జ్ఞానపు ప్రతిబింబాలే.
ఆత్మజ్ఞానమ్ అనాసాద్య జ్ఞానాన్తరలవేన యే । సన్తుష్టాẖ కష్టచేష్టేన తే స్మృతా జ్ఞానబన్ధవః
ఆత్మజ్ఞానాన్ని పొందక, ఇతర జ్ఞానాల్లో కొంత భాగాన్ని కష్టపడి సంపాదించి, దానితో సంతృప్తి చెందేవారు 'జ్ఞానబంధువులు'గా గుర్తించబడతారు.
జ్ఞానోదితజ్ఞేయవికాసశాన్త్యా వినా న సన్తుష్టధియేహ భావ్యమ్ । త్వం జ్ఞానబన్ధుత్వమ్ ఉపేత్య రామ రమస్వ మా భోగభవామయేషు
జ్ఞానంతో తెలిసే విషయాలు విస్తరించి, వాటి వల్ల కలిగే శాంతి లేకుండా, ఈ లోకంలో సంతృప్తిగా ఉండకూడదు. రామా! నీవు జ్ఞానబంధువు స్థితిని పొందినవాడివై, అందులో ఆనందించు; భోగాలతో కూడిన ఈ లోకానందాల్లో మునిగిపోకు.
ఆహారార్థం కర్మ కుర్యాద్ అనిన్ద్యం కుర్యాద్ ఆహారం ప్రాణసన్ధారణార్థమ్ । ప్రాణాస్ సన్ధార్యాస్ తత్త్వజిజ్ఞాసనార్థం తత్త్వం జిజ్ఞాస్యం యేన భూయో న దుẖఖమ్
మనిషి తినడానికి అవసరమైన పనులు చేయాలి. ఆహారం తీసుకోవడంలో తప్పు లేకుండా, జీవితం నిలబెట్టుకోవడానికి తినాలి. ప్రాణాలు నిలబెట్టుకోవడమూ నిజాన్ని తెలుసుకోవడానికే. నిజాన్ని తెలుసుకుంటే మళ్లీ బాధలు కలగవు.
జ్ఞానేన జ్ఞేయనిష్ఠత్వాద్ యో ఽచితం చితమ్ ఏవ వా । న భుఞ్జతే కర్మఫలం స జ్ఞానీత్య్ అభిధీయతే
ఎవరైనా జ్ఞానంతో తెలుసుకోవలసిన విషయాల్లో స్థిరంగా ఉంటే, అవి నేర్చుకున్నవైనా, సహజంగా వచ్చినవైనా, అలాంటి వారు చేసిన పనుల ఫలితాన్ని అనుభవించరు. అలాంటి వారిని జ్ఞాని అంటారు.
జ్ఞాత్వా సమ్యగ్ అనుష్ఠానం దృశ్యతే యస్య కర్మసు । నిర్వాసనాత్మకం జ్ఞస్య స జ్ఞానీత్య్ అభిధీయతే
ఎవరికి పనులు సరిగ్గా అర్థం చేసుకుని, ఎలాంటి వాసనలు లేకుండా జరుగుతాయో, అలాంటి వారిని జ్ఞాని అంటారు.
అన్తశ్శీతలతేహాసు ప్రాజ్ఞైర్ యస్యావలోక్యతే । అకృత్రిమైవ శాన్తస్య స జ్ఞానీత్య్ అభిధీయతే
ఎవరికి లోపల కోరికలు చల్లబడిపోయి, ఆ శాంతిని తెలివైనవారు గమనిస్తారో, ఆ శాంతి సహజంగా ఉంటే, అలాంటి వారిని జ్ఞాని అంటారు.
అపునర్జన్మనే యస్ స్యాద్ బోధస్ స జ్ఞానశబ్దభాక్ । వసనాశనదా శేషా వ్యవస్థా శిల్పజీవికా
పునర్జన్మం లేకుండా చేసే జ్ఞానమే నిజమైన జ్ఞానం. మిగతా అన్నీ — వాసనలను అనుసరించడం, తినడం, జీవన విధానాలు — ఇవన్నీ జీవించడానికి చేసే పనులే.
ప్రవాహాపతితే కార్యే కామసఙ్కల్పవర్జితః । తిష్ఠత్య్ ఆకాశహృదయో యస్ స పణ్డిత ఉచ్యతే
తన కార్యాలు కాల ప్రవాహంలో కలిసిపోతూ, కోరికలు లేకుండా, మనసు ఆకాశంలా విశాలంగా ఉన్నవాడే నిజంగా పండితుడు అనబడతాడు.
అకారణం ప్రవర్తన్తే ఇవ భావా అకారణాత్ । అవిద్యమానా అప్య్ ఏతే విద్యమానా ఇవ స్థితాః
ఈ లోకంలోని విషయాలు కారణం లేకుండానే ఉద్భవించినట్టు, జరుగుతున్నట్టు కనిపిస్తాయి. నిజంగా ఇవి లేనప్పటికీ ఉన్నట్టు అనిపిస్తాయి.
ఆవిర్భావతిరోభావైర్ భావాభావభవాభవైః । పశ్చాత్ కారణతాం యాన్తి మిథẖ కారణకర్మభిః
విషయాలు కనిపించడం, కనబడకపోవడం, ఉండడం, లేకపోవడం ద్వారా, తరువాత పరస్పరం కారణాలు కలిగి ఉన్నట్టు భావించబడతాయి.