ఆస్తే ఽనస్తమితో భాస్వాన్ అజో దేవో నిరామయః । సర్వదా సర్వకృత్ సర్వః పరమాత్మా మహేశ్వరః
ఆ కాలంలో, ఎప్పుడూ అస్తమించని, జన్మలేని, ప్రకాశవంతమైన, దైవ స్వరూపుడైన, నిష్కళంకుడైన పరమాత్మ, అన్నింటికీ కారణమైన మహేశ్వరుడు సర్వకాలంలో నిలిచి ఉంటాడు.
యతో వాచో నివర్తన్తే యో ముక్తైర్ అవగమ్యతే । యస్య చాత్మాదికాస్ సఞ్జ్ఞాః కల్పితా న స్వభావజాః
ఆయన గురించి మాటలు చెప్పలేవు, ముక్తులు మాత్రమే ఆయనను అనుభవిస్తారు. 'ఆత్మ' అనే పేర్లు కూడా ఆయన సహజ స్వభావం వల్ల కాకుండా మన ఊహల వల్లే వచ్చాయి.
యః పుమాన్ సాఙ్ఖ్యదృష్టీనాం బ్రహ్మ వేదాన్తవాదినామ్ । విజ్ఞానమాత్రం విజ్ఞానవిదామ్ ఏకాన్తనిర్మలమ్
సాంక్యమార్గాన్ని అనుసరించే వారికి ఆయన బ్రహ్మగా, వేదాంతాన్ని అనుసరించే వారికి ఆయన నిర్మలమైన చైతన్యంగా, జ్ఞానాన్ని తెలుసుకునే వారికి ఆయన పూర్తిగా పవిత్రమైన అవగాహనగా కనిపిస్తారు.
యశ్ శూన్యవాదినాం శూన్యం భాసకో యో ఽర్కతేజసామ్ । వక్తా స్మర్తా ఋతం భోక్తా ద్రష్టా కర్తా సదైవ యః
శూన్యవాదులకు ఆయన శూన్యమే, సూర్యుడి తేజస్సును ప్రశంసించే వారికి ఆయన వెలుగును ప్రసరించేవాడు; ఆయన ఎప్పుడూ మాట్లాడేవాడు, జ్ఞాపకం చేసేవాడు, నిజమైన అనుభవించేవాడు, చూస్తేవాడు, చేయేవాడు.
సద్ అప్య్ అసద్ యో జగతి యో దేహస్థో ఽపి దూరగః । చిత్ప్రకాశో హ్య్ అయం యస్మాద్ ఆలోక ఇవ భాస్వతః
ఈ లోకంలో ఆయన ఉన్నవాడే అయినా లేనివాడిగా, శరీరంలో ఉన్నవాడే అయినా దూరంగా ఉంటాడు; ఆయన చైతన్యపు వెలుగు, అది సూర్యుని నుండి వెలుగు ఎలా వస్తుందో అలాగే ప్రసరిస్తుంది.
యస్మాద్ విష్ణ్వాదయో దేవాస్ సూర్యాద్ ఇవ మరీచయః । యస్మాజ్ జగన్త్య్ అనన్తాని బుద్బుదా జలధేర్ ఇవ
విష్ణువుతో పాటు ఇతర దేవతలు ఆయన నుండి సూర్యుని నుండి కిరణాలు పుట్టినట్లుగా పుడతారు; అనేక లోకాలు ఆయన నుండి సముద్రంలో బుడగలు ఎలా ఏర్పడతాయో అలా ఏర్పడతాయి.
యం యాన్తి దృశ్యవృన్దాని పయాంసీవ మహామ్బుధిమ్ । య ఆత్మానం పదార్థం చ ప్రకాశయతి దీపవత్
యావన్నీ కనిపించే వస్తువులు, పెద్ద సముద్రంలోకి ప్రవహించే నదులవలె, దానిలో కలిసిపోతాయో; అది తానే తాను, ఇతర వస్తువులను కూడా దీపంలా ప్రకాశింపజేస్తుందో, అదే ఆత్మ.
ఆకాశే యశ్ శరీరే చ దృషత్స్వ్ అప్సు లతాసు చ । పాంసుష్వ్ అద్రిషు వాతేషు పాతాలేషు చ సంస్థితః
ఆకాశంలో, శరీరాల్లో, రాళ్లలో, నీళ్లలో, వేళ్లలో, ధూళిలో, కొండల్లో, గాలుల్లో, పాతాళాల్లో కూడా స్థితిచేసినది అదే.
యః ప్లావయతి సంరబ్ధం పుర్యష్టకమ్ ఇతస్ తతః । యేన మూకీకృతా మూఢాశ్ శిలా ధ్యానమ్ ఇవాస్థితాః
ఏది ఎనిమిది భాగాలైన ఈ శరీరాన్ని ఇక్కడ అక్కడ వేగంగా నింపుతుందో; ఏదివల్ల మూర్ఖులు ధ్యానంలో లీనమైన రాళ్లవలె నిశ్శబ్దంగా మారిపోతారో, అదే ఆత్మ.
వ్యోమ యేన కృతం శూన్యం శైలా యేన ఘనీకృతాః । ఆపో ద్రుతాః కృతా యేన దీప్తో యస్య వశాద్ రవిః
ఏదివల్ల ఆకాశం ఖాళీగా మారిందో, కొండలు ఘనంగా ఏర్పడినవో, నీళ్లు వేగంగా ప్రవహించేవో, సూర్యుడు తేజస్సుతో ప్రకాశించేవాడో, ఆ శక్తి అదే.
ప్రసరన్తి యతశ్ చిత్రాస్ సంసారాసారదృష్టయః । అక్షయామృతసమ్పూర్ణాద్ అమ్భోదాద్ ఇవ వృష్టయః
ఎందులోనుండి ఈ అనేకరకాల సంసార దృశ్యాలు పుట్టుకొస్తాయో, అది ఎప్పటికీ తరిగిపోని అమృతంతో నిండిన మేఘం నుండి వర్షం ఎలా కురుస్తుందో అలా విస్తరిస్తుంటాయి.
ఆవిర్భావతిరోభావమయ్యస్ త్రిభువనోర్మయః । స్ఫురన్త్య్ అవిరతం యస్మిన్ ఘృణావ్ ఇవ మరీచయః
ఏదిలో ప్రపంచములోని మూడు లోకాలు ఉద్భవం, లయ రూపంలో తరచూ అలలవలె ఉప్పొంగుతూ, ఎండలో కిరణాలు మెరిసేలా ఎప్పుడూ మెరుస్తుంటాయో, అది అదే.
నాశరూపో ఽవినాశాత్మా యో ఽన్తస్స్థస్ సర్వవస్తుషు । గుప్తో యో వ్యతిరిక్తో ఽపి సర్వభావేషు సంస్థితః
నాశన స్వభావం కలిగి ఉండి, అయినా తానేం నశించని, ప్రతి వస్తువులో అంతర్లీనంగా ఉన్నది, దాచబడి, వేరుగా కనిపించినా, అన్ని జీవుల్లోనూ స్థితమైనది ఏదో అదే.
ప్రకృతివ్రతతిర్ వ్యోమ్ని జాతా బ్రహ్మాణ్డసత్ఫలా । చిత్తమూలేన్ద్రియదలా యేన నృత్యతి వాయునా
ఆకాశంలో పెరిగిన సహజ వల్లి, బ్రహ్మాండ ఫలాన్ని కాయగా కలిగి, మనస్సు, ఇంద్రియాలను ఆకులుగా ధరించి, గాలితో నాట్యం చేసే వృక్షం లాంటిది.
యశ్ చిన్మణిః ప్రకచతి ప్రతిదేహసముద్గకమ్ । యస్మిన్న్ ఇన్దౌ స్ఫురన్త్య్ ఏతా జగజ్జాలమరీచయః
ప్రతి శరీరం ద్వారా వెలుగునిచ్చే ఆ చైతన్య మణి ప్రకాశిస్తుంది. ఆ మణిలో, చంద్రునిలో కిరణాల్లా, ఈ జగత్తు అల్లికలు మెరిసిపోతుంటాయి.
ప్రశాన్తచిద్ఘనే యస్మిన్ స్ఫురన్త్య్ అమృతవర్షిణి । ధారాజలాని భూతాని దృష్టయస్ తడితస్ స్ఫుటాః
ఆ ప్రశాంతమైన చైతన్య సముదాయంలో, అమృతాన్ని వర్షించే వెలుగులో, భూతాలు ప్రవాహాల్లా ప్రవహిస్తాయి; దృష్టులు మెరుపుల్లా మెరుస్తాయి.
చమత్కుర్వన్తి వస్తూని యదాలోకనయా మిథః । అసజ్ జాతమ్ అసద్ యేన యేన సత్ సత్త్వమ్ ఆగతమ్
దాని వెలుగుతో వస్తువులు పరస్పరం మెరుస్తాయి. దానివల్ల అసత్యం అసత్యంగానే పుట్టి, సత్యం నిజమైన సత్త్వాన్ని పొందుతుంది.
చలతీదమ్ అనిచ్ఛస్య కాయాయో యస్య సన్నిధౌ । జడం పరమరత్నస్య శాన్తమ్ ఆత్మని తిష్ఠతః
ఆ పరమ రత్నం ఆత్మలో నిశ్శబ్దంగా, స్థిరంగా ఉండగా, మన శరీరం ఏ ఆశ లేకుండా కదులుతూ పనిచేస్తుంది.
నియతిర్ దేశకాలౌ చ చలనం స్పన్దనం క్రియాః । ఇతి యేన గతం సత్తాం సర్వసత్త్వాభిగామినా
దురదృష్టం, దేశం, కాలం, కదలిక, కంపనం, కార్యాలు — ఇవన్నీ అన్ని జీవులకూ చేరే విధంగా, వాటి ఆవిర్భావం, లయం కలిగించే ఆ పరమాత్మ ద్వారా సంభవించాయి.
శుద్ధసంవిన్మయత్వాద్ యః ఖం భవేద్ వ్యోమవిత్తయా । పదార్థవిత్తయార్థత్వమ్ అవతిష్ఠత్య్ అనిష్ఠితః
శుద్ధమైన చైతన్య స్వభావం వల్ల అది ఆకాశాన్ని తెలుసుకున్నప్పుడు ఆకాశంలా మారుతుంది; పదార్థాలను తెలుసుకున్నప్పుడు వాటి స్వరూపాన్ని ధరిస్తుంది. అయినా, ఏదీ స్థిరంగా ఉండదు.
కుర్వన్న్ అపీవ జగతాం మహతామ్ అనన్తస్పన్దం న కిఞ్చన కరోతి కదాచనాపి । స్వాత్మన్య్ అనస్తమయసంవిది నిర్వికారే త్యక్తోదయస్థితిమతిస్ స్థిత ఏక ఏవ
అది ప్రపంచాల అపారమైన కదలికను చేస్తున్నట్టు కనిపించినా, నిజంగా ఎప్పుడూ ఏ కార్యం చేయదు. అవిభిన్నమైన, మార్పు లేని తన స్వీయ చైతన్యంలో స్థిరంగా ఉండి, ఉద్భవం, నిలుపుదల అన్న భావనల్ని వదిలేసి ఒంటరిగా నిలుస్తుంది.
అస్య దేవాతిదేవస్య పరస్య పరమాత్మనః । జ్ఞానాద్ ఏవ పరా సిద్ధిర్ న త్వ్ అనుష్ఠానఖేదదా
ఈ దేవతలకు దేవుడైన పరమాత్మునికి, పరమ సిద్ధి జ్ఞానంతోనే లభిస్తుంది; కర్మాచరణంలో కలిగే అలసటతో కాదు.
అత్ర జ్ఞానమ్ అనుష్ఠానం న త్వ్ అన్యద్ ఉపయుజ్యతే । మృగతృష్ణాజలభ్రాన్తిశాన్తివేదనరూపి తత్
ఇక్కడ జ్ఞానం మరియు దాని ఆచరణ మాత్రమే ఉపయోగపడతాయి; వేరే ఏదీ అవసరం లేదు. ఇది మృగత్రిష్ణలో నీరు ఉందని కలిగే భ్రమ పోయినప్పుడు కలిగే ఉపశాంతి లాంటిది.
న చైష దూరే నాకాశే నాలభ్యో విషమో న చ । స్వానన్దభాసరూపో ఽసౌ స్వదేహాద్ ఏవ లభ్యతే
ఇది దూరంలోనో, ఆకాశంలోనో లేదు, దొరకడం కష్టం కూడా కాదు. ఇది మన స్వంత ఆనందపు వెలుగు, మన శరీరంలోనే దొరుకుతుంది.
కిఞ్చిన్ నోపకరోత్య్ అత్ర తపోదానవ్రతాదికమ్ । స్వభావమాత్రవిశ్రాన్తిమ్ ఋతే నాత్రాస్తి సాధనమ్
ఇక్కడ తపస్సు, దానం, వ్రతాలు వంటివి ఏమాత్రం సహాయపడవు. తన సహజ స్వభావంలో విశ్రాంతి పొందడం తప్ప మరే మార్గమూ లేదు.
శాస్త్రసత్సఙ్గసద్యోగిపరతైవాత్ర కేవలమ్ । సాధనం బోధనం మోహజాలస్య యద్ అకృత్రిమమ్
శాస్త్రాలు, సత్సంగతి, నిజమైన యోగుల మార్గదర్శనం మాత్రమే ఇక్కడ సాధన, జ్ఞానం. మాయాజాలాన్ని సహజంగా తొలగించేది ఇదే.
అయం స దేవ ఇత్య్ ఏవ సమ్పరిజ్ఞానమాత్రతః । జన్తోర్ న జాయతే దుఃఖం జీవన్ముక్తత్వమ్ ఏతి చ
ఈయననే ఆ పరమేశ్వరుడు అని మనసులో పూర్తిగా గ్రహించినప్పుడు, జీవికి ఇక బాధలు ఉండవు. ఇక్కడే ఉండగానే ముక్తి లభిస్తుంది.
సమ్పరిజ్ఞాతమాత్రేణ కిలానేనాత్మనాత్మని । పునర్ దోషా న బాధన్తే మరణాద్యాః కదాచన
ఇలా మనలోని ఆత్మను పూర్తిగా తెలుసుకున్నవారికి మరల మరణం వంటి దోషాలు ఎప్పుడూ బాధించవు.
దేవదేవో మహాన్ ఏష కుతో దూరాద్ అవాప్యతే । తపసా కేన తీవ్రేణ క్లేశేన కియతాథవా
ఈ మహా దేవుడు, దేవతలకు దేవుడు, ఎంత దూరంలో ఉన్నా, ఎంతటి కఠిన తపస్సుతో, ఎంతటి శ్రమతో, ఎంతటి ప్రయత్నంతో అందుకోవచ్చు?
స్వపౌరుషప్రయత్నేన వివేకేన వికాసినా । స దేవో జ్ఞాయతే రామ న తపస్స్నానకర్మభిః
రామా, ఆ దేవుడిని మన స్వంత ప్రయత్నంతో, పెరుగుతున్న వివేకంతో మాత్రమే తెలుసుకోవచ్చు; తపస్సు, స్నానం, కర్మలతో కాదు.