స చేతతి యథా యత్ర యద్ యదాశు తద్ ఏవ హి । తథా తత్ర తదా రామ భవత్య్ అనుభవాత్మకమ్
జీవుడు ఎక్కడ, ఎలా అనుభవిస్తాడో, అక్కడ, అప్పుడు, అదే అనుభవంగా త్వరగా ఏర్పడుతుంది. అందుకే, రామా, జీవుడు అనుభవించే చోట, కాలంలో అదే అనుభవంగా మారిపోతుంది.
పవనస్య యథా స్పన్దశ్ చేత్యం జీవస్య వై తథా । స్వసంవిన్మాత్రనిర్ణేయం నోపదేశామయక్షతమ్
ఎలా గాలికి కదలికే దాని స్వభావమో, అలాగే జీవునికి తన స్వంత జ్ఞానమే అతని చర్య. ఇది బోధనకీ, హానికీ లోనవదు.
యథైవాస్పన్దనాద్ వాతస్ సన్న్ ఏవైత్య్ అసదాత్మతామ్ । తథైవాచేతనాజ్ జీవో జీవన్న్ ఏతి పరాం గతిమ్
ఎలా గాలికి కదలిక ఆగిపోతే అది కనిపించకుండా, లేనట్టుగా అనిపిస్తుందో, అలాగే జీవుడు కూడా చైతన్యం లేకుండా ఉన్నప్పుడు, బ్రతికుండానే పరమ స్థితిని పొందుతాడు.
జీవశ్ చిద్ఘనరూపత్వాద్ అహమ్ ఇత్య్ ఏవ చేతనాత్ । దేశకాలక్రియాద్రవ్యశక్తీర్ నిర్మాయ తిష్ఠతి
జీవుడు స్వభావంగా చైతన్యమే కావడంతో, 'నేను' అనే భావంతో ఉండి, తన శక్తితో దిక్కులు, కాలం, చర్యలు, పదార్థాలు, శక్తులను సృష్టించుకుంటాడు.
దేశకాలక్రియాద్రవ్యచర్చితాం చర్చితాం స్వయమ్ । అసత్యాం సత్యవత్ స్ఫారాం తావన్మాత్రశరీరకామ్
అవన్నీ నిజమైనవేగా కనిపించినా, దిక్కులు, కాలం, చర్యలు, పదార్థాలతో తనను తాను అలంకరించుకుంటుంది. ఇవన్నీ వాస్తవం కానివే అయినా, విస్తృతంగా ఉన్నట్టుగా భావించి, ఆలోచనల రూపంలోనే తన శరీరంగా చేసుకుంటుంది.
చేతితామ్ అసదాకారాం ప్రాలేయపరమాణుతామ్ । పశ్యత్య్ ఆత్మన్య్ అథాత్మత్వే స్వప్నే స్వమరణోపమామ్
ఈ కల్పితమైన, అసత్యమైన రూపాన్ని, మంచు రేణువుల్లా సూక్ష్మంగా తనలోనే చూసుకుంటుంది. దాన్ని తనదిగా భావించి, అది కలలో కనిపించేదిలా లేదా తన మరణంలా అనుభవిస్తుంది.
స్వప్నస్వావయవాన్యత్వసదృశీం తాం విభావయన్ । విస్మృత్య చేతనీం సత్తాం తత్తామ్ ఏవాశు గచ్ఛతి
ఒకడు తనను కలలో కనిపించే అవయవాల్లాంటి రూపాన్ని ధ్యానిస్తూ, తన స్వంత జ్ఞానమయమైన సత్త్వాన్ని మరచిపోతే, వెంటనే ఆ స్థితిలోనే లీనమవుతాడు.
ఏవంరూపో బుధ్యమానḫ ప్రోచ్ఛూనత్వమ్ అథాత్మని । పశ్యత్య్ ఆశు స్వమ్ ఆత్మానం చన్ద్రబిమ్బమ్ ఇవ ద్రుతమ్
ఇలా తెలిసినవాడు, తనను తాను స్పష్టంగా, నిర్మలంగా, ప్రవహించే నీటిలో చంద్రబింబాన్ని చూసినట్లు త్వరగా గ్రహిస్తాడు.
ఆత్మన్య్ అథేన్దుబిమ్బాత్మన్య్ అసౌ సంవిత్తిపఞ్చకమ్ । కాకతాలీయవద్ భిన్నమ్ ఉదితం చేతతి స్వయమ్
తర్వాత, ఆత్మలో, చంద్రబింబంలో కనిపించేలా, ఐదు విధాలైన జ్ఞానం యాదృచ్ఛికంగా వేరుగా ప్రబలంగా కనిపించి, తానే తాను తెలుసుకుంటుంది.
పఞ్చానాం సంవిదాం పఞ్చ భిన్నాన్య్ అఙ్గాన్య్ అసావ్ అథ । బుధ్యతే తాని తద్రూపరన్ధ్రాణ్య్ అనుభవత్య్ అపి
ఆ ఐదు విధాలైన జ్ఞానాలకు ఐదు వేర్వేరు భాగాలు ఉంటాయి; అవి ఏవో తెలుసుకుంటుంది, వాటి సూక్ష్మ మార్గాలను కూడా అనుభవిస్తుంది.
స పఞ్చావయవḫ పశ్చాద్ రాజతే పురుషో విరాట్ । అనన్తాకారసంవిత్తిర్ అవ్యక్తాత్మా నిరామయః
తరువాత ఆ విరాట్పురుషుడు అయిదు అవయవాలతో ప్రకాశిస్తాడు. ఆయన స్వరూపం అనంతమైన జ్ఞానం, మూలంగా తెలియని, ఎలాంటి దుఃఖాలు లేని వాడు.
మనోమయో ఽసావ్ ఉదితḫ పరస్మాత్ ప్రథమోత్థితః । ఆకాశవిశదశ్ శాన్తో నిత్యానన్తవిభామయః
ఆయన మనసుతో కూడినవాడు, పరమాత్మ నుండి మొదటగా ఉద్భవించినవాడు. ఆకాశంలా నిర్మలమైనవాడు, శాంతమయుడూ, శాశ్వతమైన అనంత తేజంతో నిండినవాడు.
స చాప్య్ అపఞ్చభూతాత్మా పఞ్చభూతాత్మకోపమః । విరాడాత్మైకపురుషḫ పరమḫ పరమేశ్వరః
ఆయన స్వరూపం ఐదు భూతాలతో కూడినది కాదు, కానీ అవి కలిసినట్లుగా కనిపిస్తాడు. ఆయనే ఒకే ఒక విరాట్పురుషుడు, పరముడు, పరమేశ్వరుడు.
స్వయమ్ ఏవాశు భవతి స్వయమ్ ఏవ విలీయతే । స్వయమ్ ఏవ ప్రసరతి స్వయం సఙ్కోచమ్ ఏతి చ
ఆయన తానే స్వయంగా ఉద్భవిస్తాడు, తానే స్వయంగా లయమవుతాడు, తానే స్వయంగా విస్తరిస్తాడు, తానే స్వయంగా సంకోచించిపోతాడు.
స్వసఙ్కల్పకృతేనాసౌ కల్పౌఘేన క్షణేన వా । యదృచ్ఛయోదేతి పునḫ పునర్ భూత్వోపశామ్యతి
తన మనసు తానే సృష్టించుకున్న అనేక కల్పనల వల్ల గానీ, ఒక్క క్షణంలో గానీ, అతను తన ఇష్టానుసారం ప్రబలుతాడు. మళ్లీ, ఏర్పడిన తర్వాత, మళ్లీ కలిసిపోతాడు.
మనోమాత్రైకరూపాత్మా ప్రకృతేర్ దేహ ఏష సః । ఏష పుర్యష్టకం ప్రోక్తస్ సర్వస్యైవాతివాహికః
ఈ శరీరం పూర్తిగా మనసుతోనే ఏర్పడింది; ఇది ప్రకృతి వల్ల కలిగింది. దీనినే ఎనిమిది భాగాల సూక్ష్మశరీరం అంటారు, ఇది అందరికీ ఆధారంగా ఉంటుంది.
స్థూలస్ సూక్ష్మో ఽమ్బరాత్మైష వ్యక్తో ఽవ్యక్తో ఽన్తవర్జితః । సర్వస్య బహిర్ అన్తశ్ చ నకిఞ్చిత్ కిఞ్చిద్ ఏవ చ
ఇది స్థూలంగా కూడా ఉంటుంది, సూక్ష్మంగా కూడా ఉంటుంది; దీని స్వరూపం ఆకాశమే. ఇది స్పష్టంగా కనిపించేది, కనిపించనిది కూడా. దీనికి అంతం లేదు; ఇది అందరిలోపల, బయట కూడా ఉంది. ఏదీ కాదు, అయినా ఏదో ఒకటి.
అఙ్గాని రామ తస్యాష్టౌ మనష్షష్ఠాని పఞ్చ చ । సాహమ్భావానీన్ద్రియాణి భావాభావమయాని చ
రామా, దీనికి ఎనిమిది అంగాలు ఉన్నాయి. ఆరు మనస్సు, ఐదు ఇంద్రియాలు. ఇవే 'నేను' అనే భావనకు కారణమైన ఇంద్రియాలు, అవి ఉండడానికీ, లేకపోవడానికీ రూపాలు.
తేన గీతా ఇమే వేదాస్ సహ శబ్దార్థకల్పనైః । నియతిస్ స్థాపితా తేన తథాద్యాపి యథా స్థితా
అదే కారణంగా ఈ వేదాలు, వాటి పదార్థ వ్యవస్థలతో కూడి, ఏర్పడినవి. అదే నియమంతో అవి స్థిరంగా నిలిచాయి, ఇప్పటికీ అలాగే ఉన్నాయి.
అనన్తమ్ ఊర్ధ్వం మూర్ధాస్య తథాధḫ పాదయోస్ తలమ్ । అపరాకాశమ్ ఉదరమ్ ఇదం బ్రహ్మాణ్డమణ్డలమ్
దాని తలపై అంతులేని ఎత్తు, అడుగుల క్రింద అంతులేని లోతు; పాశ్చాత్య దిక్కు దాని పొట్టగా ఉంది — ఇదే ఈ బ్రహ్మాండపు గోళం.
లోకాన్తరాణ్య్ అనన్తాని పార్శుకాẖ క్షతజం పయః । మాంసపేశ్యẖ క్షితిధరాస్ సరితస్ సన్తతాస్ సిరాః
అనేక లోకాలు దాని ప్రక్కలుగా ఉన్నాయి, రక్తమే నీరు, మాంసపు ముద్దలు పర్వతాలు, ఎప్పటికీ ప్రవహించే నదులు దాని నరాలు.
రక్తధారా జలధయో ద్విపాన్య్ ఏవాన్త్రవేష్టనమ్ । బాహవẖ కకుభస్ స్ఫారాస్ తారకా రోమసన్తతిః
రక్త ప్రవాహాలే సముద్రాలు, ద్వీపాలు దాని ఆంత్రాల మడతలు, విశాలమైన చేతులు దిక్కులు, తారాగణం దేహంపై ఉన్న రోమాలు.
పఞ్చాశద్ అనిలస్కన్ధా ఏకోనాḫ ప్రాణవాయవః । మార్తాణ్డమణ్డలం చణ్డం పిత్తం జఠరపావకః
ఐదు పదుల గాలివీచులు మన శరీరంలో వాయువులుగా ఉన్నాయి; ప్రాణవాయువులు కూడా దాదాపు ఇంతే ఉంటాయి. ఎండ తాపం మన శరీరంలో పిత్తంగా, జఠరాగ్ని అనగా అగ్ని శక్తిగా ఉంటుంది.
శశాఙ్కమణ్డలం జీవశ్ శ్లేష్మా శుక్రం సితం బలమ్ । మనస్ సఙ్కల్పకోశాత్మ సారాత్మ పరమామృతమ్
చంద్రుని వలయమే జీవశక్తి, శ్లేష్మం, వీర్యం, బలము, ఉత్సాహానికి మూలం. మనసు సంకల్పాల నిలయం, ఆత్మ సారంగా, పరమామృతంగా ఉంటుంది.
మూలం శరీరకోశస్య బీజం కర్మద్రుమస్య చ । ప్రసవస్ సర్వభావానామ్ ఇన్దుర్ ఆనన్దకారణమ్
శరీరపు మూలం, కర్మవృక్షానికి విత్తనం, సర్వ జీవుల ఆది — ఈ చంద్రుడు ఆనందానికి కారణమవుతాడు.
యద్ ఇన్దుమణ్డలం నామ స సమ్రాడ్ జీవ ఉచ్యతే । శరీరకర్మమనసాం బీజం మూలం చ కారణమ్
ఇందుమండలం అని పిలవబడేది జీవుని అధిపతిగా, శరీరం, కర్మ, మనస్సుకు విత్తనం, మూలం, కారణంగా ఉంటుంది.
అస్మాద్ ఇన్దునిభాజ్ జీవాత్ ప్రసరన్తి జగత్త్రయే । జీవా మనాంసి కర్మాణి సుఖాన్య్ అన్నామృతాని చ
ఈ చంద్రునిలా ప్రకాశించే జీవాత్మ నుండి మూడువిధాల లోకాలు, జీవులు, మనస్సులు, క్రియలు, సుఖాలు, ఆహారం, అమృతం అన్నీ ఉద్భవిస్తాయి.
విరాజ ఏతే సఙ్కల్పా బ్రహ్మవిష్ణుజినాదయః । తస్య చిత్తచమత్కారాస్ సురాసురనభశ్చరాః
ఈ ప్రకాశవంతమైన సంకల్పాలే బ్రహ్మ, విష్ణు, శివుడు మొదలైనవారు; ఆ జీవాత్మ మనస్సులో కలిగే ఆశ్చర్యాలే దేవతలు, అసురులు, ఆకాశవాసులు.
చిత్స్వభావో బుధ్యమానḫ ప్రాలేయపరమాణుతామ్ । యదాదౌ భావయత్య్ ఆశు తదా తత్రైవ తిష్ఠతి
చైతన్య స్వభావం బోధతో కూడి, మంచు రేణువు లాంటి స్థితిని స్వీకరిస్తుంది; మొదట అది ఏదిని ఊహిస్తే, దానిలోనే స్థిరంగా ఉంటుంది.
తేనైతద్ ఏవ జీవస్య స్థానం విద్ధి రఘూద్వహ । పఞ్చావయవమ్ ఏతత్ తచ్ ఛరీరమ్ అనుభూయతే
కాబట్టి, రఘువంశజా! ఇదే జీవుని నివాసమని తెలుసుకో; ఈ ఐదు భాగాల సముదాయం జీవుని శరీరంగా అనుభవించబడుతుంది.