ఇత్య్ అస్మిన్న్ అఖిలపదార్థసార్థకోశే వ్యోమన్య్ అప్య్ అతివితతే జగన్తి సన్తి । క్షుబ్ధామ్బుప్రసృతతరఙ్గభఙ్గభఙ్గ్యా సర్వత్రావిరలతరం మిథో మిలన్తి
ఈ విశాలమైన ఆకాశంలో, అన్ని వస్తువుల సారాన్ని దాచిన ధనంగా, అనేక లోకాలు ఉన్నాయి. అలలు ఎప్పుడూ కదిలే నీటిలో ఎలాగో, ఇవన్నీ ఎప్పుడూ కలుసుకుంటూ, ఎక్కడ చూసినా విడిపోకుండా పరస్పరం చేరిపోతుంటాయి.
అన్యోఽన్యం నియతమ్ అరోధకాని నిత్యం ప్రోత్కమ్పాన్య్ అమలనభాంసి వారిణీవ । చిత్రజ్ఞప్రవిసృతచిత్తచిత్రజాలానీవాన్తర్ బహిర్ ఇవ వృన్దజృమ్భితాని
ఇవి ఒకదానికొకటి నిరంతరం అడ్డుపడుతూ, ఎప్పుడూ కదిలే స్వభావంతో ఉంటాయి. నీటితో నిండిన నిర్మలమైన ఆకాశంలా, మనస్సు తెలిసినవాడు విస్తరించే అనేక ఆలోచనల వలయాల్లా, ఇవి లోపల బయట సమూహాలుగా కనిపిస్తాయి.
అన్యోఽన్యం పరిమిలితాని కానిచిత్ ఖే నాన్యోఽన్యం పరిమిలితాని కానిచిచ్ చ । సర్వత్వాత్ పరమచితేర్ అనన్తరూపాణ్య్ ఆరమ్భప్రచురదిగన్తసమ్భృతాని
కొన్ని లోకాలు పరస్పరం కలిసిపోతాయి, మరికొన్ని కలవవు. పరమచైతన్యం అన్నింటినీ వ్యాపించి ఉండడం వల్ల, అవి ఎన్నో రూపాలుగా మారి, అన్ని దిశల్లో విస్తరిస్తూ కనిపిస్తాయి.
లోలామ్బూదరపురబిమ్బభఙ్గురాణి స్వాన్తస్థావిరలమహాపురోపమాని । సుస్థైర్యాణ్య్ అపి సతతం క్షణక్షయాణి చిద్రూపార్ణవలహరీవివర్తనాని
కొన్ని లోకాలు మేఘాల్లో కనిపించే నగరాల ప్రతిబింబాల్లా చంచలంగా, కొంతకాలమే ఉంటాయి. మరికొన్ని మనసులో ఉన్న గొప్ప నగరాల్లా అరుదుగా ఉంటాయి. స్థిరంగా కనిపించే వాటికూడా ప్రతి క్షణం క్షీణిస్తూ, చైతన్య సముద్రపు అలలవలె మారిపోతుంటాయి.
పృథక్స్థితాని వ్యతిమిశ్రితాని జలాని వేవామ్బునిధౌ నదీనామ్ । తారార్కచన్ద్రగ్రహమణ్డలానాం సమోదితానాం నభసీవ భాసః
ఎలా నదుల నీళ్ళు సముద్రంలో కలిసిపోయినా, వాటి స్వతంత్రత్వం కొంతవరకు ఉంటుంది, అలాగే ఆకాశంలో నక్షత్రాలు, సూర్యుడు, చంద్రుడు, గ్రహాల వెలుగులు అన్నీ కలిసిపోతూ ఒకేసారి కనిపిస్తాయి.
మునే జీవస్య యద్ రూపమ్ ఆకృతిగ్రహణం తథా । యథా చ పరమార్థత్వం స్థానం యచ్ చాస్య తద్ వద
ఓ మునీశ్వరా! జీవుని స్వరూపం ఏమిటి? అది ఎలా రూపాన్ని పొందుతుంది? దాని పరమార్థం ఏమిటి? దానికి స్థానం ఎక్కడ? దయచేసి చెప్పండి.
స్వసఙ్కల్పాఙ్కచేత్యాఙ్కం చిద్ ఇత్య్ అపరనామకమ్ । అనన్తం చేతనాకాశం జీవశబ్దేన కథ్యతే
తన స్వంత సంకల్పంతో, విషయాలతో గుర్తింపును పొందినది, 'చైతన్యం' అనే మరో పేరుతో పిలవబడేది, అంతులేని చైతన్యాకాశాన్ని 'జీవుడు' అనే పదంతో సూచిస్తారు.
న పరాణు న చ స్థూలం న శూన్యం న చ కిఞ్చన । చిన్మాత్రం స్వానుభూత్యాత్మ సర్వగం జీవ ఉచ్యతే
అది అతి సూక్ష్మమైనది కాదు, స్థూలమైనది కాదు, శూన్యమూ కాదు, ఏదో ఒక వస్తువూ కాదు. అది కేవలం చైతన్యమే, స్వయంగా అనుభూతి చెందేది, అన్నింటిలో వ్యాపించి ఉండేది జీవుడు అని అంటారు.
అణీయసామ్ అణీయాంసం స్థవిష్ఠం చ స్థవీయసామ్ । నకిఞ్చిన్మాత్రకం చైవ సర్వం జీవం విదుర్ బుధాః
జీవుడు అత్యంత సూక్ష్మమైన వాటికన్నా ఇంకా సూక్ష్మమైనవాడని, అతి పెద్దదానికన్నా ఇంకా గొప్పవాడని, ఏమీ కానివాడని, అంతే కాకుండా అన్నిటిలోనూ ఉన్నవాడని జ్ఞానులు తెలుసుకుంటారు.
యస్య యస్య పదార్థస్య యో భావస్ తేన తత్ర తమ్ । స్థితం విద్ధి తదాభాసం తదాత్మైకాన్తవేదనాత్
ప్రతి వస్తువుకు ఏ స్వభావమైతే ఉందో, ఆ స్వభావంలోనే జీవుడు ప్రతిబింబంలా స్థితిచేస్తాడని, ఆ రూపాన్ని పూర్తిగా తనదిగా భావించడంవల్ల అలా జరుగుతుందని తెలుసుకో.
స చేతతి యథా యత్ర యద్ యదాశు తద్ ఏవ హి । తథా తత్ర తదా రామ భవత్య్ అనుభవాత్మకమ్
జీవుడు ఎక్కడ, ఎలా అనుభవిస్తాడో, అక్కడ, అప్పుడు, అదే అనుభవంగా త్వరగా ఏర్పడుతుంది. అందుకే, రామా, జీవుడు అనుభవించే చోట, కాలంలో అదే అనుభవంగా మారిపోతుంది.
పవనస్య యథా స్పన్దశ్ చేత్యం జీవస్య వై తథా । స్వసంవిన్మాత్రనిర్ణేయం నోపదేశామయక్షతమ్
ఎలా గాలికి కదలికే దాని స్వభావమో, అలాగే జీవునికి తన స్వంత జ్ఞానమే అతని చర్య. ఇది బోధనకీ, హానికీ లోనవదు.
యథైవాస్పన్దనాద్ వాతస్ సన్న్ ఏవైత్య్ అసదాత్మతామ్ । తథైవాచేతనాజ్ జీవో జీవన్న్ ఏతి పరాం గతిమ్
ఎలా గాలికి కదలిక ఆగిపోతే అది కనిపించకుండా, లేనట్టుగా అనిపిస్తుందో, అలాగే జీవుడు కూడా చైతన్యం లేకుండా ఉన్నప్పుడు, బ్రతికుండానే పరమ స్థితిని పొందుతాడు.
జీవశ్ చిద్ఘనరూపత్వాద్ అహమ్ ఇత్య్ ఏవ చేతనాత్ । దేశకాలక్రియాద్రవ్యశక్తీర్ నిర్మాయ తిష్ఠతి
జీవుడు స్వభావంగా చైతన్యమే కావడంతో, 'నేను' అనే భావంతో ఉండి, తన శక్తితో దిక్కులు, కాలం, చర్యలు, పదార్థాలు, శక్తులను సృష్టించుకుంటాడు.
దేశకాలక్రియాద్రవ్యచర్చితాం చర్చితాం స్వయమ్ । అసత్యాం సత్యవత్ స్ఫారాం తావన్మాత్రశరీరకామ్
అవన్నీ నిజమైనవేగా కనిపించినా, దిక్కులు, కాలం, చర్యలు, పదార్థాలతో తనను తాను అలంకరించుకుంటుంది. ఇవన్నీ వాస్తవం కానివే అయినా, విస్తృతంగా ఉన్నట్టుగా భావించి, ఆలోచనల రూపంలోనే తన శరీరంగా చేసుకుంటుంది.
చేతితామ్ అసదాకారాం ప్రాలేయపరమాణుతామ్ । పశ్యత్య్ ఆత్మన్య్ అథాత్మత్వే స్వప్నే స్వమరణోపమామ్
ఈ కల్పితమైన, అసత్యమైన రూపాన్ని, మంచు రేణువుల్లా సూక్ష్మంగా తనలోనే చూసుకుంటుంది. దాన్ని తనదిగా భావించి, అది కలలో కనిపించేదిలా లేదా తన మరణంలా అనుభవిస్తుంది.
స్వప్నస్వావయవాన్యత్వసదృశీం తాం విభావయన్ । విస్మృత్య చేతనీం సత్తాం తత్తామ్ ఏవాశు గచ్ఛతి
ఒకడు తనను కలలో కనిపించే అవయవాల్లాంటి రూపాన్ని ధ్యానిస్తూ, తన స్వంత జ్ఞానమయమైన సత్త్వాన్ని మరచిపోతే, వెంటనే ఆ స్థితిలోనే లీనమవుతాడు.
ఏవంరూపో బుధ్యమానḫ ప్రోచ్ఛూనత్వమ్ అథాత్మని । పశ్యత్య్ ఆశు స్వమ్ ఆత్మానం చన్ద్రబిమ్బమ్ ఇవ ద్రుతమ్
ఇలా తెలిసినవాడు, తనను తాను స్పష్టంగా, నిర్మలంగా, ప్రవహించే నీటిలో చంద్రబింబాన్ని చూసినట్లు త్వరగా గ్రహిస్తాడు.
ఆత్మన్య్ అథేన్దుబిమ్బాత్మన్య్ అసౌ సంవిత్తిపఞ్చకమ్ । కాకతాలీయవద్ భిన్నమ్ ఉదితం చేతతి స్వయమ్
తర్వాత, ఆత్మలో, చంద్రబింబంలో కనిపించేలా, ఐదు విధాలైన జ్ఞానం యాదృచ్ఛికంగా వేరుగా ప్రబలంగా కనిపించి, తానే తాను తెలుసుకుంటుంది.
పఞ్చానాం సంవిదాం పఞ్చ భిన్నాన్య్ అఙ్గాన్య్ అసావ్ అథ । బుధ్యతే తాని తద్రూపరన్ధ్రాణ్య్ అనుభవత్య్ అపి
ఆ ఐదు విధాలైన జ్ఞానాలకు ఐదు వేర్వేరు భాగాలు ఉంటాయి; అవి ఏవో తెలుసుకుంటుంది, వాటి సూక్ష్మ మార్గాలను కూడా అనుభవిస్తుంది.
స పఞ్చావయవḫ పశ్చాద్ రాజతే పురుషో విరాట్ । అనన్తాకారసంవిత్తిర్ అవ్యక్తాత్మా నిరామయః
తరువాత ఆ విరాట్పురుషుడు అయిదు అవయవాలతో ప్రకాశిస్తాడు. ఆయన స్వరూపం అనంతమైన జ్ఞానం, మూలంగా తెలియని, ఎలాంటి దుఃఖాలు లేని వాడు.
మనోమయో ఽసావ్ ఉదితḫ పరస్మాత్ ప్రథమోత్థితః । ఆకాశవిశదశ్ శాన్తో నిత్యానన్తవిభామయః
ఆయన మనసుతో కూడినవాడు, పరమాత్మ నుండి మొదటగా ఉద్భవించినవాడు. ఆకాశంలా నిర్మలమైనవాడు, శాంతమయుడూ, శాశ్వతమైన అనంత తేజంతో నిండినవాడు.
స చాప్య్ అపఞ్చభూతాత్మా పఞ్చభూతాత్మకోపమః । విరాడాత్మైకపురుషḫ పరమḫ పరమేశ్వరః
ఆయన స్వరూపం ఐదు భూతాలతో కూడినది కాదు, కానీ అవి కలిసినట్లుగా కనిపిస్తాడు. ఆయనే ఒకే ఒక విరాట్పురుషుడు, పరముడు, పరమేశ్వరుడు.
స్వయమ్ ఏవాశు భవతి స్వయమ్ ఏవ విలీయతే । స్వయమ్ ఏవ ప్రసరతి స్వయం సఙ్కోచమ్ ఏతి చ
ఆయన తానే స్వయంగా ఉద్భవిస్తాడు, తానే స్వయంగా లయమవుతాడు, తానే స్వయంగా విస్తరిస్తాడు, తానే స్వయంగా సంకోచించిపోతాడు.
స్వసఙ్కల్పకృతేనాసౌ కల్పౌఘేన క్షణేన వా । యదృచ్ఛయోదేతి పునḫ పునర్ భూత్వోపశామ్యతి
తన మనసు తానే సృష్టించుకున్న అనేక కల్పనల వల్ల గానీ, ఒక్క క్షణంలో గానీ, అతను తన ఇష్టానుసారం ప్రబలుతాడు. మళ్లీ, ఏర్పడిన తర్వాత, మళ్లీ కలిసిపోతాడు.
మనోమాత్రైకరూపాత్మా ప్రకృతేర్ దేహ ఏష సః । ఏష పుర్యష్టకం ప్రోక్తస్ సర్వస్యైవాతివాహికః
ఈ శరీరం పూర్తిగా మనసుతోనే ఏర్పడింది; ఇది ప్రకృతి వల్ల కలిగింది. దీనినే ఎనిమిది భాగాల సూక్ష్మశరీరం అంటారు, ఇది అందరికీ ఆధారంగా ఉంటుంది.
స్థూలస్ సూక్ష్మో ఽమ్బరాత్మైష వ్యక్తో ఽవ్యక్తో ఽన్తవర్జితః । సర్వస్య బహిర్ అన్తశ్ చ నకిఞ్చిత్ కిఞ్చిద్ ఏవ చ
ఇది స్థూలంగా కూడా ఉంటుంది, సూక్ష్మంగా కూడా ఉంటుంది; దీని స్వరూపం ఆకాశమే. ఇది స్పష్టంగా కనిపించేది, కనిపించనిది కూడా. దీనికి అంతం లేదు; ఇది అందరిలోపల, బయట కూడా ఉంది. ఏదీ కాదు, అయినా ఏదో ఒకటి.
అఙ్గాని రామ తస్యాష్టౌ మనష్షష్ఠాని పఞ్చ చ । సాహమ్భావానీన్ద్రియాణి భావాభావమయాని చ
రామా, దీనికి ఎనిమిది అంగాలు ఉన్నాయి. ఆరు మనస్సు, ఐదు ఇంద్రియాలు. ఇవే 'నేను' అనే భావనకు కారణమైన ఇంద్రియాలు, అవి ఉండడానికీ, లేకపోవడానికీ రూపాలు.
తేన గీతా ఇమే వేదాస్ సహ శబ్దార్థకల్పనైః । నియతిస్ స్థాపితా తేన తథాద్యాపి యథా స్థితా
అదే కారణంగా ఈ వేదాలు, వాటి పదార్థ వ్యవస్థలతో కూడి, ఏర్పడినవి. అదే నియమంతో అవి స్థిరంగా నిలిచాయి, ఇప్పటికీ అలాగే ఉన్నాయి.
అనన్తమ్ ఊర్ధ్వం మూర్ధాస్య తథాధḫ పాదయోస్ తలమ్ । అపరాకాశమ్ ఉదరమ్ ఇదం బ్రహ్మాణ్డమణ్డలమ్
దాని తలపై అంతులేని ఎత్తు, అడుగుల క్రింద అంతులేని లోతు; పాశ్చాత్య దిక్కు దాని పొట్టగా ఉంది — ఇదే ఈ బ్రహ్మాండపు గోళం.