అసత్య్ ఏవ ఖరూపే ఽస్మిఞ్ జగదాఖ్యే విదో భ్రమే । లోకాన్తరాద్ర్యోఘమయీ సుదృఢాజ్ఞస్య భావనా
ఈ అసత్యమైన, ఖాళీ ఆకాశంలా ఉన్న లోకంలో, అజ్ఞానుల ఊహలు పర్వతంలా గట్టిగా, బలంగా ఉండి, ఈ విశ్వాన్ని సృష్టిస్తున్నాయి.
ఇదం హేయమ్ ఉపాదేయమ్ ఇదమ్ ఇత్య్ అన్తర్ అజ్ఞతా । యస్య తస్య భవాయాస్తి సర్వజ్ఞస్యాపి మూఢతా
‘ఇది వదిలేయాలి, ఇది స్వీకరించాలి’ అని లోపల కలిగే అజ్ఞానం, ఎవరిలో ఉన్నా, అదే జననానికి కారణం. అంతా తెలిసినవారిలో కూడా ఇది మూర్ఖత్వమే.
సచేతనో హ్య్ అవయవీ చేతత్య్ అవయవాన్ యథా । స్వాన్తర్ ఏవ తతం జీవస్ త్రిజగద్ బుధ్యతే తథా
ఎలా ఒక జీవి తన శరీర భాగాలను తెలుసుకుంటాడో, అలాగే జీవుడు తనలోనే ఈ మూడు లోకాలను గ్రహిస్తాడు.
సంవిదాత్మ పరాకాశమ్ అనన్తమ్ అహమ్ అవ్యయః । వ్యోమ్నో ఽవయవరూపాణి తస్యేమాని జగన్తి మే
నేను పరమాత్మ, అనంతమైన, అవినాశి, చైతన్య స్వరూపుడిని. ఈ లోకాలు నా ఆకాశానికి అవయవాల్లా ఉన్నాయి.
సచేతనో ఽయḫపిణ్డో ఽన్తẖ క్షురసూచ్యాదికం యథా । బుధ్యతే బుధ్యతే తద్వజ్ జీవో ఽన్తస్ త్రిజగద్భ్రమమ్
ఎలాగైతే ప్రాణమున్న మాంసపు ముద్దలోకి వెంట్రుక, సూచి లేదా ఇతర వస్తువులు చొచ్చుకుపోతే అది వాటిని తెలుసుకుంటుందో, అలాగే జీవుడు తనలోనే మూడు లోకాల మాయను తెలుసుకుంటాడు.
అచిత్ సచిద్ వా మృత్పిణ్డశ్ శరావోదఞ్చనాదికమ్ । యథాఙ్గం మనుతే జీవస్ తథాఙ్గం మనుతే జగత్
ప్రాణం ఉన్నా లేకపోయినా, మట్టి ముద్ద దాని ఆకారాన్ని బట్టి తాను కలసి పాత్రగా లేదా గిన్నెగా ఊహించుకుంటుంది. అలాగే జీవుడు తన స్వరూపాన్ని బట్టి ఈ లోకాన్ని ఊహించుకుంటాడు.
చిద్ అచిద్ వాఙ్కురో దేహే వృక్షత్వం మన్యతే యథా । వృక్షశబ్దార్థరహితం బ్రహ్మేదం త్రిజగత్ తథా
ప్రాణమున్నా లేకపోయినా, మొక్క దేహంలో తాను వృక్షమని ఊహించుకుంటుంది. అలాగే, వృక్షం అనే పదానికి నిజమైన అర్థం లేకపోయినా, ఈ మూడు లోకాలు బ్రహ్మమేనని ఊహించబడతాయి.
చిద్ వాచిద్ వా యథాదర్శో బిమ్బితం వాప్య్ అబిమ్బితమ్ । నగరం వేత్తి నో వాపి తథా బ్రహ్మ జగత్త్రయమ్
ప్రాణమున్నా లేకపోయినా, అద్దం లో ప్రతిబింబం పడినా పడకపోయినా, అది పట్టణాన్ని తెలుసుకుంటుందో లేదో తెలియదు. అలాగే, బ్రహ్మమే ఈ మూడు లోకాలు.
దేశకాలక్రియాద్రవ్యమాత్రమ్ ఏవ జగత్త్రయమ్ । అహన్త్వజగతోస్ తేన భేదో నాస్తి తదాత్మనోః
ఈ మూడు లోకాలు కాలం, స్థలం, చర్య, పదార్థం మాత్రమే. అందువల్ల 'నేను' అనే భావనకూ, ఈ విశ్వానికీ ఎలాంటి తేడా లేదు. రెండూ ఒకే స్వరూపమైనవి.
కల్పితేనోపమానేన యద్ ఏతద్ ఉపదిశ్యతే । అత్రోపమైకదేశేన ఉపమేయసధర్మతా
ఇక్కడ ఊహించిన ఉపమానంతో ఏది చెప్పబడుతోందో, దాంట్లో ఉపమానం, ఉపమేయం రెండింటికీ కొంత భాగంలో మాత్రమే సామ్యము ఉద్దేశించబడింది.
యద్ ఇదం దృశ్యతే కిఞ్చిజ్ జగత్ స్థావరజఙ్గమమ్ । అముఞ్చతḫ పరాణుత్వం జీవస్యైతత్ స్మృతం వపుః
ఈ లోకంలో కదిలే, కదలని ఏది కనబడుతుందో, దాని సూక్ష్మత్వాన్ని విడిచిపెట్టకూడదు. ఇదే జీవుని స్వరూపంగా చెప్పబడింది.
సర్వసంవేదనత్యాగే శుద్ధసత్తాస్పదే పదే । న మనాగ్ అపి భేదో ఽస్తి నిస్సఙ్గోపలకోశయోః
అన్ని అనుభూతులను వదిలేసి, శుద్ధమైన సత్త్వస్థితిలో నిలిచినప్పుడు, అసంగమైన జీవుడు, పరమాత్మ ఇద్దరిలో కూడా ఎలాంటి తేడా ఉండదు.
యో యో నామ సముల్లేఖో యత్ర యత్ర యథా యథా । యదా యదా యేన యేన పయసస్ స యథా ద్రవః
ఏ ఆలోచన ఏ సమయంలో, ఎక్కడ, ఎలా, ఎప్పుడు, ఏ కారణంతో పుట్టినా, అది నీటికి ద్రవత్వం ఎలా కనిపిస్తుందో అలా ప్రబలుతుంది.
యో యో నామ వికల్పాంశో యత్ర యత్ర యథా యథా । యదా యదా యేన యేన చీయతే స తథేహ చిత్
ఏ ఊహ ఏ సమయంలో, ఎక్కడ, ఎలా, ఎప్పుడు, ఏ రూపంలో వచ్చినా, ఇక్కడ అది అంతా మనస్సాక్షాత్కారమే విస్తరిస్తోంది.
అచిత్త్వాన్ నాస్తి మనసి సఙ్కల్పẖ ఖ ఇవాఙ్కురః । చిత్త్వాత్ తు చేతసో విద్ధి చితేర్ ఏవేహ కల్పనమ్
చైతన్యం లేకుండా మనస్సు ఉండదు కాబట్టి, ఆలోచన కూడా ఉండదు; అది ఆకాశంలో మొక్క మొలకెత్తినట్టు అసాధ్యం. కానీ చైతన్యం వల్లే మనస్సులో కల్పనలు అన్నీ చైతన్యమేనని తెలుసుకో.
యా యోదేతి వికల్పశ్రీర్ అప్రబుద్ధాశయం ప్రతి । సర్వగత్వాద్ అనన్తత్వాచ్ చిద్వ్యోమ్నస్ సా న సన్మయీ
ఎవరికి మనస్సు ఇంకా మేలుకోకపోతే, అతనికి ఏ ఊహా వైభవం వచ్చినా, చైతన్యం అన్నింటినీ వ్యాపించి, అనంతమైనదిగా ఉండటంవల్ల, అది నిజమైన సత్త్వ స్వరూపం కాదు.
సర్వసఙ్కల్పకలనా సత్యేత్య్ ఆబాలమ్ అక్షతమ్ । స్వప్నాదావ్ అనుభూతో ఽన్తర్ అర్థẖ కేనాపలప్స్యతే
ప్రపంచంలోని అన్ని ఊహలు మొదటి నుంచీ ఎటువంటి విరామం లేకుండా నిజమైనవిగా భావించబడతాయి. మనం కలలో లేదా ఇలాంటి అనుభవాల్లో లోపల అనుభూతిచేసినది—దానికి అర్థం లేదని ఎవరూ చెప్పలేరు.
సఙ్కల్పో వాస్త్వ్ అసఙ్కల్పో యో య ఆలిఖితశ్ చితా । సో ఽనుభూతో ఽప్య్ అసత్యస్ స్యాద్ అసత్యస్యైవ నో సతః
ఊహ ఉన్నా లేకపోయినా, మనసులో ఏది చిత్రించబడితేనైనా, అది నిజమైనది కాకపోతే, అనుభవించినా అది అసత్యమే. అసత్యమైనది ఎప్పుడూ సత్యంగా మారదు.
అసత్యతాభిధం సత్యం ముక్త ఏవ భవేచ్ ఛివః । సో ఽతివాహికదేహైకపరిక్షయవికాసవాన్
నిజమైనదిగా పిలవబడినా, వాస్తవానికి అది అసత్యమైతే, అది నిజంగా విముక్తి పొందినదే, పవిత్రమైనదే. అది ప్రయాణానికి తీసుకున్న శరీరం క్షీణించి, విస్తరించిన లక్షణాలతో ఉంటుంది.
జగన్తి వాతైర్ ఉహ్యన్తే వ్యోమ్ని శల్మలితూలవత్ । నోహ్యన్తే చోపలానీవ న చ సన్త్య్ ఏవ కల్పనాత్
ప్రపంచాలు ఆకాశంలో గాలులతో శాల్మలి పత్తిలా ఊగిపోతుంటాయి. మళ్లీ అవి రాళ్లలా ఊగిపోవు కూడా. నిజానికి, ఊహ తప్ప అవి అసలు లేవు.
ఇత్య్ అస్మిన్న్ అఖిలపదార్థసార్థకోశే వ్యోమన్య్ అప్య్ అతివితతే జగన్తి సన్తి । క్షుబ్ధామ్బుప్రసృతతరఙ్గభఙ్గభఙ్గ్యా సర్వత్రావిరలతరం మిథో మిలన్తి
ఈ విశాలమైన ఆకాశంలో, అన్ని వస్తువుల సారాన్ని దాచిన ధనంగా, అనేక లోకాలు ఉన్నాయి. అలలు ఎప్పుడూ కదిలే నీటిలో ఎలాగో, ఇవన్నీ ఎప్పుడూ కలుసుకుంటూ, ఎక్కడ చూసినా విడిపోకుండా పరస్పరం చేరిపోతుంటాయి.
అన్యోఽన్యం నియతమ్ అరోధకాని నిత్యం ప్రోత్కమ్పాన్య్ అమలనభాంసి వారిణీవ । చిత్రజ్ఞప్రవిసృతచిత్తచిత్రజాలానీవాన్తర్ బహిర్ ఇవ వృన్దజృమ్భితాని
ఇవి ఒకదానికొకటి నిరంతరం అడ్డుపడుతూ, ఎప్పుడూ కదిలే స్వభావంతో ఉంటాయి. నీటితో నిండిన నిర్మలమైన ఆకాశంలా, మనస్సు తెలిసినవాడు విస్తరించే అనేక ఆలోచనల వలయాల్లా, ఇవి లోపల బయట సమూహాలుగా కనిపిస్తాయి.
అన్యోఽన్యం పరిమిలితాని కానిచిత్ ఖే నాన్యోఽన్యం పరిమిలితాని కానిచిచ్ చ । సర్వత్వాత్ పరమచితేర్ అనన్తరూపాణ్య్ ఆరమ్భప్రచురదిగన్తసమ్భృతాని
కొన్ని లోకాలు పరస్పరం కలిసిపోతాయి, మరికొన్ని కలవవు. పరమచైతన్యం అన్నింటినీ వ్యాపించి ఉండడం వల్ల, అవి ఎన్నో రూపాలుగా మారి, అన్ని దిశల్లో విస్తరిస్తూ కనిపిస్తాయి.
లోలామ్బూదరపురబిమ్బభఙ్గురాణి స్వాన్తస్థావిరలమహాపురోపమాని । సుస్థైర్యాణ్య్ అపి సతతం క్షణక్షయాణి చిద్రూపార్ణవలహరీవివర్తనాని
కొన్ని లోకాలు మేఘాల్లో కనిపించే నగరాల ప్రతిబింబాల్లా చంచలంగా, కొంతకాలమే ఉంటాయి. మరికొన్ని మనసులో ఉన్న గొప్ప నగరాల్లా అరుదుగా ఉంటాయి. స్థిరంగా కనిపించే వాటికూడా ప్రతి క్షణం క్షీణిస్తూ, చైతన్య సముద్రపు అలలవలె మారిపోతుంటాయి.
పృథక్స్థితాని వ్యతిమిశ్రితాని జలాని వేవామ్బునిధౌ నదీనామ్ । తారార్కచన్ద్రగ్రహమణ్డలానాం సమోదితానాం నభసీవ భాసః
ఎలా నదుల నీళ్ళు సముద్రంలో కలిసిపోయినా, వాటి స్వతంత్రత్వం కొంతవరకు ఉంటుంది, అలాగే ఆకాశంలో నక్షత్రాలు, సూర్యుడు, చంద్రుడు, గ్రహాల వెలుగులు అన్నీ కలిసిపోతూ ఒకేసారి కనిపిస్తాయి.
మునే జీవస్య యద్ రూపమ్ ఆకృతిగ్రహణం తథా । యథా చ పరమార్థత్వం స్థానం యచ్ చాస్య తద్ వద
ఓ మునీశ్వరా! జీవుని స్వరూపం ఏమిటి? అది ఎలా రూపాన్ని పొందుతుంది? దాని పరమార్థం ఏమిటి? దానికి స్థానం ఎక్కడ? దయచేసి చెప్పండి.
స్వసఙ్కల్పాఙ్కచేత్యాఙ్కం చిద్ ఇత్య్ అపరనామకమ్ । అనన్తం చేతనాకాశం జీవశబ్దేన కథ్యతే
తన స్వంత సంకల్పంతో, విషయాలతో గుర్తింపును పొందినది, 'చైతన్యం' అనే మరో పేరుతో పిలవబడేది, అంతులేని చైతన్యాకాశాన్ని 'జీవుడు' అనే పదంతో సూచిస్తారు.
న పరాణు న చ స్థూలం న శూన్యం న చ కిఞ్చన । చిన్మాత్రం స్వానుభూత్యాత్మ సర్వగం జీవ ఉచ్యతే
అది అతి సూక్ష్మమైనది కాదు, స్థూలమైనది కాదు, శూన్యమూ కాదు, ఏదో ఒక వస్తువూ కాదు. అది కేవలం చైతన్యమే, స్వయంగా అనుభూతి చెందేది, అన్నింటిలో వ్యాపించి ఉండేది జీవుడు అని అంటారు.
అణీయసామ్ అణీయాంసం స్థవిష్ఠం చ స్థవీయసామ్ । నకిఞ్చిన్మాత్రకం చైవ సర్వం జీవం విదుర్ బుధాః
జీవుడు అత్యంత సూక్ష్మమైన వాటికన్నా ఇంకా సూక్ష్మమైనవాడని, అతి పెద్దదానికన్నా ఇంకా గొప్పవాడని, ఏమీ కానివాడని, అంతే కాకుండా అన్నిటిలోనూ ఉన్నవాడని జ్ఞానులు తెలుసుకుంటారు.
యస్య యస్య పదార్థస్య యో భావస్ తేన తత్ర తమ్ । స్థితం విద్ధి తదాభాసం తదాత్మైకాన్తవేదనాత్
ప్రతి వస్తువుకు ఏ స్వభావమైతే ఉందో, ఆ స్వభావంలోనే జీవుడు ప్రతిబింబంలా స్థితిచేస్తాడని, ఆ రూపాన్ని పూర్తిగా తనదిగా భావించడంవల్ల అలా జరుగుతుందని తెలుసుకో.