సర్వత్ర సర్వదా సన్తి సుసూక్ష్మాణ్య్ ఏవ ఖాద్ అపి । కల్పనామాత్రసారత్వాన్ న దహ్యన్తే మనాగ్ అపి
ప్రతి చోటా, ఎప్పుడూ, చాలా సూక్ష్మమైన వస్తువులు ఉంటూనే ఉంటాయి, ఆకాశంలో కూడా. ఇవి ఊహతోనే ఏర్పడినవి కాబట్టి, ఎంత చిన్నగా అయినా కాలిపోవు.
తాన్య్ ఏవ దృఢభావత్వాత్ స్వేషు లోకేషు తేష్వ్ అలమ్ । మతాన్య్ ఏవ చిదంశస్య సర్వగత్వాద్ భవాన్ ఇవ
అవి తమ తమ లోకాల్లో బలంగా ఉన్నందున నిజమైనవిగా భావిస్తారు. చైతన్యం అన్నిచోట్లా వ్యాపించి ఉండడం వల్ల, అవి నీలా అనిపిస్తాయి.
ప్రతిబిమ్బపురాణీవ పురḫ ప్రాణసరిద్రయే । అనూఢాన్య్ అపి చోహ్యన్తే సూఢాన్య్ అపి చ నైవ చ
ఎలా ఒక పట్టణాన్ని ప్రతిబింబాలు నింపినట్టు ఉంటాయో, అలాగే ప్రాణశక్తి అనే నదిలో కలిసిపోలేని వాటిని కూడా కలిసినట్టుగా ఊహిస్తారు; నిజంగా కలిసినవాటికీ నిజమైన ఐక్యత ఉండదు.
సౌరభాణి సముహ్యన్తే వాతాఙ్గస్థాని రాఘవ । జగన్తి ప్రాణసంస్థాని వ్యోమాత్మకతయా తథా
ఓ రాఘవా, గాలిలో ఉండే భాగాల్లో పరిమళాలు అనుభూతి చెందబడతాయి. అలాగే, ప్రాణంలో స్థితమైన లోకాలు కూడా ఆకాశ స్వరూపంగా అనిపిస్తాయి.
కుమ్భే దేశాన్తరం నీతే యథాన్తర్ వ్యోమ్ని నాన్యతా । స్పన్దనాదిమయే చిత్తే తథైవ త్రిజగద్భ్రమే
ఒక మట్టికుండను వేరే చోటికి తీసుకెళ్లినప్పుడు, దాని లోపల ఉన్న ఆకాశంలో ఎలాంటి మార్పు ఉండదు. అలాగే, చలనాలతో నిండిన మనస్సులో మూడు లోకాల మాయ కూడా అలా ఉంటుంది.
ఇత్థం జగద్భ్రాన్తిర్ ఇయమ్ అసత్యైవోదితైవ తే । న వినశ్యతి నోదేతి కేవలం బ్రహ్మరూపిణీ
ఈ విధంగా, ఈ జగత్తు మాయను అసత్యమైనదిగా చెప్పినా, అది నశించదు, పుట్టదు కూడా; అది కేవలం బ్రహ్మ స్వరూపమే.
యది వాప్య్ ఊహ్యతే వాతైస్ తత్ తద్ అస్యా న లక్ష్యతే । తదన్తస్సంస్థితైస్ స్పన్దో నావి కోశగతైర్ ఇవ
గాలి ఊదినా, అది కదులుతోందని ఊహించినా, దాని అసలు స్వభావం మనకు కనిపించదు. ఆ లోపల ఉన్న కదలిక కూడా బయటికి తెలియదు; అది ఓడ లోపల ఉన్నదానిలా అంతరంగంగా ఉంటుంది.
యథా స్పన్దో ఽఙ్గ లగ్నో ఽపి నావ్య్ అన్తస్ సంస్థితైర్ అపి । న లక్ష్యతే తథా బ్రహ్మ తత్సంస్థైస్ తన్మయైర్ అపి
ఓడలోని భాగం కదిలినా, లోపల ఉన్నవారికి ఆ కదలిక ఎలా కనిపించదో, అలాగే పరబ్రహ్మంలో స్థిరమైనవారికైనా, దానితో ఏకమై ఉన్నవారికైనా, బ్రహ్మ తత్వం గ్రహించబడదు.
యథా యోజనవిస్తీర్ణం లఘౌ సద్మానుభూయతే । యక్షస్య పాదపస్తమ్భే పరమాణౌ తథా జగత్
ఎంతదూరం విస్తరించినదైనా, అది చిన్న ఇల్లులో చిన్నదిగా అనిపించడంలా, యక్షుని పాదం దగ్గర లేదా ఒక అణువులో కూడా ఈ జగత్తు ఉండగలదు.
వస్త్వ్ అల్పమ్ అప్య్ అతిబృహల్ లఘుసత్త్వో ఽభిమన్యతే । మూషికా స్వాఞ్జలిద్రవ్యమ్ ఇవ పఙ్కమ్ ఇవార్భకః
ఎంత చిన్నదైనా, అర్థం తెలియని వారికి అది చాలా పెద్దదిగా అనిపిస్తుంది. ఎలుకకు తన చేతిలో ఉన్న తిండి ఎంత గొప్పదో, పిల్లవాడికి మట్టికొంత ఎంత విలువైనదో అలాగే.
అసత్య్ ఏవ ఖరూపే ఽస్మిఞ్ జగదాఖ్యే విదో భ్రమే । లోకాన్తరాద్ర్యోఘమయీ సుదృఢాజ్ఞస్య భావనా
ఈ అసత్యమైన, ఖాళీ ఆకాశంలా ఉన్న లోకంలో, అజ్ఞానుల ఊహలు పర్వతంలా గట్టిగా, బలంగా ఉండి, ఈ విశ్వాన్ని సృష్టిస్తున్నాయి.
ఇదం హేయమ్ ఉపాదేయమ్ ఇదమ్ ఇత్య్ అన్తర్ అజ్ఞతా । యస్య తస్య భవాయాస్తి సర్వజ్ఞస్యాపి మూఢతా
‘ఇది వదిలేయాలి, ఇది స్వీకరించాలి’ అని లోపల కలిగే అజ్ఞానం, ఎవరిలో ఉన్నా, అదే జననానికి కారణం. అంతా తెలిసినవారిలో కూడా ఇది మూర్ఖత్వమే.
సచేతనో హ్య్ అవయవీ చేతత్య్ అవయవాన్ యథా । స్వాన్తర్ ఏవ తతం జీవస్ త్రిజగద్ బుధ్యతే తథా
ఎలా ఒక జీవి తన శరీర భాగాలను తెలుసుకుంటాడో, అలాగే జీవుడు తనలోనే ఈ మూడు లోకాలను గ్రహిస్తాడు.
సంవిదాత్మ పరాకాశమ్ అనన్తమ్ అహమ్ అవ్యయః । వ్యోమ్నో ఽవయవరూపాణి తస్యేమాని జగన్తి మే
నేను పరమాత్మ, అనంతమైన, అవినాశి, చైతన్య స్వరూపుడిని. ఈ లోకాలు నా ఆకాశానికి అవయవాల్లా ఉన్నాయి.
సచేతనో ఽయḫపిణ్డో ఽన్తẖ క్షురసూచ్యాదికం యథా । బుధ్యతే బుధ్యతే తద్వజ్ జీవో ఽన్తస్ త్రిజగద్భ్రమమ్
ఎలాగైతే ప్రాణమున్న మాంసపు ముద్దలోకి వెంట్రుక, సూచి లేదా ఇతర వస్తువులు చొచ్చుకుపోతే అది వాటిని తెలుసుకుంటుందో, అలాగే జీవుడు తనలోనే మూడు లోకాల మాయను తెలుసుకుంటాడు.
అచిత్ సచిద్ వా మృత్పిణ్డశ్ శరావోదఞ్చనాదికమ్ । యథాఙ్గం మనుతే జీవస్ తథాఙ్గం మనుతే జగత్
ప్రాణం ఉన్నా లేకపోయినా, మట్టి ముద్ద దాని ఆకారాన్ని బట్టి తాను కలసి పాత్రగా లేదా గిన్నెగా ఊహించుకుంటుంది. అలాగే జీవుడు తన స్వరూపాన్ని బట్టి ఈ లోకాన్ని ఊహించుకుంటాడు.
చిద్ అచిద్ వాఙ్కురో దేహే వృక్షత్వం మన్యతే యథా । వృక్షశబ్దార్థరహితం బ్రహ్మేదం త్రిజగత్ తథా
ప్రాణమున్నా లేకపోయినా, మొక్క దేహంలో తాను వృక్షమని ఊహించుకుంటుంది. అలాగే, వృక్షం అనే పదానికి నిజమైన అర్థం లేకపోయినా, ఈ మూడు లోకాలు బ్రహ్మమేనని ఊహించబడతాయి.
చిద్ వాచిద్ వా యథాదర్శో బిమ్బితం వాప్య్ అబిమ్బితమ్ । నగరం వేత్తి నో వాపి తథా బ్రహ్మ జగత్త్రయమ్
ప్రాణమున్నా లేకపోయినా, అద్దం లో ప్రతిబింబం పడినా పడకపోయినా, అది పట్టణాన్ని తెలుసుకుంటుందో లేదో తెలియదు. అలాగే, బ్రహ్మమే ఈ మూడు లోకాలు.
దేశకాలక్రియాద్రవ్యమాత్రమ్ ఏవ జగత్త్రయమ్ । అహన్త్వజగతోస్ తేన భేదో నాస్తి తదాత్మనోః
ఈ మూడు లోకాలు కాలం, స్థలం, చర్య, పదార్థం మాత్రమే. అందువల్ల 'నేను' అనే భావనకూ, ఈ విశ్వానికీ ఎలాంటి తేడా లేదు. రెండూ ఒకే స్వరూపమైనవి.
కల్పితేనోపమానేన యద్ ఏతద్ ఉపదిశ్యతే । అత్రోపమైకదేశేన ఉపమేయసధర్మతా
ఇక్కడ ఊహించిన ఉపమానంతో ఏది చెప్పబడుతోందో, దాంట్లో ఉపమానం, ఉపమేయం రెండింటికీ కొంత భాగంలో మాత్రమే సామ్యము ఉద్దేశించబడింది.
యద్ ఇదం దృశ్యతే కిఞ్చిజ్ జగత్ స్థావరజఙ్గమమ్ । అముఞ్చతḫ పరాణుత్వం జీవస్యైతత్ స్మృతం వపుః
ఈ లోకంలో కదిలే, కదలని ఏది కనబడుతుందో, దాని సూక్ష్మత్వాన్ని విడిచిపెట్టకూడదు. ఇదే జీవుని స్వరూపంగా చెప్పబడింది.
సర్వసంవేదనత్యాగే శుద్ధసత్తాస్పదే పదే । న మనాగ్ అపి భేదో ఽస్తి నిస్సఙ్గోపలకోశయోః
అన్ని అనుభూతులను వదిలేసి, శుద్ధమైన సత్త్వస్థితిలో నిలిచినప్పుడు, అసంగమైన జీవుడు, పరమాత్మ ఇద్దరిలో కూడా ఎలాంటి తేడా ఉండదు.
యో యో నామ సముల్లేఖో యత్ర యత్ర యథా యథా । యదా యదా యేన యేన పయసస్ స యథా ద్రవః
ఏ ఆలోచన ఏ సమయంలో, ఎక్కడ, ఎలా, ఎప్పుడు, ఏ కారణంతో పుట్టినా, అది నీటికి ద్రవత్వం ఎలా కనిపిస్తుందో అలా ప్రబలుతుంది.
యో యో నామ వికల్పాంశో యత్ర యత్ర యథా యథా । యదా యదా యేన యేన చీయతే స తథేహ చిత్
ఏ ఊహ ఏ సమయంలో, ఎక్కడ, ఎలా, ఎప్పుడు, ఏ రూపంలో వచ్చినా, ఇక్కడ అది అంతా మనస్సాక్షాత్కారమే విస్తరిస్తోంది.
అచిత్త్వాన్ నాస్తి మనసి సఙ్కల్పẖ ఖ ఇవాఙ్కురః । చిత్త్వాత్ తు చేతసో విద్ధి చితేర్ ఏవేహ కల్పనమ్
చైతన్యం లేకుండా మనస్సు ఉండదు కాబట్టి, ఆలోచన కూడా ఉండదు; అది ఆకాశంలో మొక్క మొలకెత్తినట్టు అసాధ్యం. కానీ చైతన్యం వల్లే మనస్సులో కల్పనలు అన్నీ చైతన్యమేనని తెలుసుకో.
యా యోదేతి వికల్పశ్రీర్ అప్రబుద్ధాశయం ప్రతి । సర్వగత్వాద్ అనన్తత్వాచ్ చిద్వ్యోమ్నస్ సా న సన్మయీ
ఎవరికి మనస్సు ఇంకా మేలుకోకపోతే, అతనికి ఏ ఊహా వైభవం వచ్చినా, చైతన్యం అన్నింటినీ వ్యాపించి, అనంతమైనదిగా ఉండటంవల్ల, అది నిజమైన సత్త్వ స్వరూపం కాదు.
సర్వసఙ్కల్పకలనా సత్యేత్య్ ఆబాలమ్ అక్షతమ్ । స్వప్నాదావ్ అనుభూతో ఽన్తర్ అర్థẖ కేనాపలప్స్యతే
ప్రపంచంలోని అన్ని ఊహలు మొదటి నుంచీ ఎటువంటి విరామం లేకుండా నిజమైనవిగా భావించబడతాయి. మనం కలలో లేదా ఇలాంటి అనుభవాల్లో లోపల అనుభూతిచేసినది—దానికి అర్థం లేదని ఎవరూ చెప్పలేరు.
సఙ్కల్పో వాస్త్వ్ అసఙ్కల్పో యో య ఆలిఖితశ్ చితా । సో ఽనుభూతో ఽప్య్ అసత్యస్ స్యాద్ అసత్యస్యైవ నో సతః
ఊహ ఉన్నా లేకపోయినా, మనసులో ఏది చిత్రించబడితేనైనా, అది నిజమైనది కాకపోతే, అనుభవించినా అది అసత్యమే. అసత్యమైనది ఎప్పుడూ సత్యంగా మారదు.
అసత్యతాభిధం సత్యం ముక్త ఏవ భవేచ్ ఛివః । సో ఽతివాహికదేహైకపరిక్షయవికాసవాన్
నిజమైనదిగా పిలవబడినా, వాస్తవానికి అది అసత్యమైతే, అది నిజంగా విముక్తి పొందినదే, పవిత్రమైనదే. అది ప్రయాణానికి తీసుకున్న శరీరం క్షీణించి, విస్తరించిన లక్షణాలతో ఉంటుంది.
జగన్తి వాతైర్ ఉహ్యన్తే వ్యోమ్ని శల్మలితూలవత్ । నోహ్యన్తే చోపలానీవ న చ సన్త్య్ ఏవ కల్పనాత్
ప్రపంచాలు ఆకాశంలో గాలులతో శాల్మలి పత్తిలా ఊగిపోతుంటాయి. మళ్లీ అవి రాళ్లలా ఊగిపోవు కూడా. నిజానికి, ఊహ తప్ప అవి అసలు లేవు.