కథయత్య్ అథ మయ్య్ ఏవం స విద్యాధరనాయకః । ఆసీత్ సంశాన్తసంవిత్తిస్ సమాధిపరిణామవాన్
అతడు నాకు ఇలా చెప్పిన తరువాత, ఆ విద్యాధరుల నాయకుడు పూర్తిగా శాంతమైన జ్ఞానంతో, సమాధి ఫలితంగా స్థిరుడైపోయాడు.
ప్రబోధ్యమానో ఽపి మయా భూయో భూయస్ తతస్ తతః । న పపాత పురోదృశ్యే పరం నిర్వాణమ్ ఆగతః
నేను ఎంతసార్లు మేల్కొనిపర్చాలని ప్రయత్నించినా, అతడు తిరిగి వెలుపలని భావనలోకి రాలేదు. అతడు పరమ నిర్వాణాన్ని పొందాడు.
స ప్రాప పరమం స్థానం తావన్మాత్రప్రబోధనాత్ । కేనచిన్ నాధికేనాఙ్గ యత్నేనాతిశయైషిణా
అతడు కేవలం స్వచ్ఛమైన జ్ఞానం కలిగినప్పుడు, మరే విధమైన ప్రయత్నం లేకుండా, ఎక్కువగా ఆశించి శ్రమపడకుండానే, పరమ స్థితిని పొందాడు, ప్రియమైనవాడా.
అత ఉక్తం మయా నామ యది శుద్ధే హి చేతసి । ఉపదేశḫ ప్రసరతి తైలబిన్దుర్ ఇవామ్భసి
కాబట్టి నేను చెప్పింది ఇదే — మనస్సు నిజంగా పవిత్రంగా ఉన్నపుడు, ఉపదేశం నీటిపై నూనెబొట్టు వ్యాపించునట్లు వ్యాపిస్తుంది.
నాహమ్ ఇత్య్ అస్తి తేనాన్తర్ మైవం భావయ శాన్తయే । ఏతావత్య్ ఉపదేశోక్తిḫ పరమా నేతరాస్తి హి
లోపల 'నేను' అనే భావన ఉండదు; శాంతికోసం ఇలా అనుకోవద్దు. ఇదే పరమమైన ఉపదేశం, ఇంకొకటి లేదు.
ఏషైవాభవ్యమనసి పతితా ప్రపలాయతే । ఉత్తానే మసృణాదర్శే ముక్తాఫలమ్ ఇవాతలమ్
ఇలాంటి ఉపదేశం అనర్హమైన మనస్సులో పడితే, అది మెత్తని అద్దంలో పైకి ఉంచిన ముత్యంలా జారిపోతుంది.
భవ్యే తు శాన్తే మనసి లగత్య్ అభ్యేతి చ ద్యుతిమ్ । ప్రవిశ్యాన్తర్ విచారాఖ్యామ్ అర్చిర్ అర్కమణావ్ ఇవ
శాంతమైన, ఉత్తమమైన మనసులో ఆ జ్ఞానం స్థిరంగా నిలిచి, లోపలికి ప్రవేశించి, విచారణగా ప్రకాశిస్తుంది. అది రత్నంలోకి కాంతిరేఖ ప్రవేశించినట్టు మెరిసిపోతుంది.
అహమ్భావనమ్ ఏవోచ్చైర్ బీజం దుẖఖాఖ్యశల్మలేః । మమేదం తద్వశాద్ ఏతి శాఖాప్రసరకారణమ్
‘నేను’ అనే భావమే బాధల చెట్టుకు విత్తనం. దానివల్లే ‘ఇది నాది’ అనే భావన కలుగుతుంది. అదే ఆ చెట్టు శాఖలు విస్తరించడానికి కారణమవుతుంది.
అహమాదౌ మమేత్య్ అన్తస్ తత ఇచ్ఛా ప్రవర్తతే । ఇదమర్థశతానర్థకారిణీ భవభావినీ
మొదట ‘నేను’ అనే భావన వస్తుంది. ఆ తర్వాత లోపల ‘ఇది నాది’ అనే భావన కలుగుతుంది. దాని వల్ల కోరికలు పుడతాయి. అవే ఎన్నో విషయాలను కలిగించి, జనన మరణాల చక్రాన్ని కొనసాగిస్తాయి.
ఏవంవిధా మునిశ్రేష్ఠ మూఢా అపి చిరాయుషః । భవన్తి నియమో హ్య్ అఙ్గ దీర్ఘాయుష్ట్వస్య కారణమ్
ఇలా, మునిశ్రేష్ఠా, మూర్ఖులు కూడా దీర్ఘాయుష్మంతులవుతారు. ఎందుకంటే, ప్రియమా, దీర్ఘాయుష్కత్వం ఒక నిశ్చితమైన నియమం వల్ల కలుగుతుంది.
అన్తశ్శుద్ధమనస్కా యే సుచిరాయాభవప్రదమ్ । మనాగ్ అప్య్ ఉపదిష్టాస్ తే ప్రాప్నువన్తి పరం పదమ్
అంతరంగం పవిత్రంగా ఉన్నవారు, దీర్ఘకాలంగా లోకబంధనాలను వదిలినవారు, కొద్దిగా ఉపదేశం అందుకున్నా, వారు పరమపదాన్ని తప్పక పొందుతారు.
మేరుమూర్ధని మామ్ ఏవమ్ ఉక్త్వా స విహగాధిపః । తూష్ణీం బభూవ ముక్తాత్మా వృష్టమూక ఇవామ్బుదః
మేరుపర్వత శిఖరంపై నాతో ఇలా చెప్పిన తరువాత, పక్షిరాజు భుశుండి మౌనంగా, విముక్తాత్ముడిగా, మేఘం వానను కురిపించిన తర్వాత నిశ్శబ్దంగా ఉండినట్టు నిలిచిపోయాడు.
అహమ్ ఆమన్త్ర్య తం సిద్ధం విద్యాధరపథా పునః । ప్రాప్త ఆత్మాస్పదం రామ మునిమణ్డలమణ్డితమ్
ఆ సిద్ధునికి వీడ్కోలు చెప్పి, మళ్లీ విద్యాధరుల మార్గంలో ప్రయాణించి, ఓ రామా, మునుల సమూహంతో అలంకరించబడిన ఆత్మ స్థానాన్ని చేరుకున్నాను.
ఏతత్ తవాద్య కథితం బలిభుక్కథోత్థం విద్యాధరోపశమనం లఘుబోధనోత్థమ్ । అస్మిన్ భుసుణ్డవిహగేన్ద్రసమాగమే మే చైకాదశేహ హి గతాని మహాయుగాని
ఈ రోజు నీకు నేను చెప్పిన ఈ కథ, బలిచరిత్ర నుంచి ఉద్భవించినది, విద్యాధరులకు శాంతిని కలిగించేందుకు, సులభంగా అర్థమయ్యేలా చెప్పినది. ఈ భుశుండి పక్షిరాజుతో నా కలయికలో పదకొండు మహాయుగాలు గడిచిపోయాయి.
అనహంవేదనాద్ ఏవ శుభాశుభఫలప్రదా । సంసారఫలినీ నూనమ్ ఇచ్ఛాన్తర్ ఉపశామ్యతి
అహంకార భావం లేకపోతే, ఈ లోకంలో మంచిది, చెడ్డది అనే ఫలితాలను ఇచ్చే కోరిక అంతరంగంలో నిశ్శబ్దమై పోతుంది.
అనహంవేదనాభ్యాసాత్ సమలోష్టాశ్మకాఞ్చనః । భూత్వా శాన్తభవాపీడో న నరḫ పరితామ్యతి
అహంకారాన్ని విడిచిపెట్టడం సాధన వల్ల, మట్టికట్టు, రాయి, బంగారం అన్నీ సమానంగా కనిపిస్తాయి. భవబంధన బాధలు తొలగిపోతాయి, అలాంటి మనిషి ఇక బాధపడడు.
స్వసత్తాపుటకోడ్డీనḫ పరబోధబలేరితః । అహమిత్యర్థపాషాణో న జానే క్వాశు గచ్ఛతి
తన స్వరూపపు పొరలో గట్టి అయిన 'నేను' అనే భావాన్ని, పరజ్ఞాన శక్తి తోడ్పడితే అది ఎక్కడికి పోతుందో నాకు తెలియదు.
అహన్తాపుటకోడ్డీనో బ్రహ్మవీరబలేరితః । శరీరయన్త్రపాషాణో న జానే క్వాశు గచ్ఛతి
అహంకారపు పొరలో గట్టి అయిన శరీర రూపాన్ని, బ్రహ్మవీరుని బలంతో నడిపితే అది ఎక్కడికి పోతుందో నాకు తెలియదు.
అహమర్థహిమం త్వ్ అన్తర్ అనహన్తావిదర్చిషా । ఉడ్డీయేవ విలీనం సన్ న జానే క్వాశు గచ్ఛతి
నా లోపల ఉన్న 'నేను' అనే భావం, అహంకారం లేని వెలుగు వల్ల, మబ్బులా కరిగిపోతుంది. అది ఎక్కడికి పోతుందో నాకు తెలియదు.
అహంరసో విలీనో ఽన్తర్ అనహన్తావిదర్చిషా । శరీరపర్ణాద్ ఉద్వర్ణాన్ న జానే క్వాశు గచ్ఛతి
నా లోపల 'నేనితనం' అనే రసం, అహంకారం లేని వెలుగు వల్ల కరిగిపోతుంది. ఈ శరీరపు ఆకుల నుంచి పైకి ఎగిరిపోతూ అది ఎక్కడికి వెళ్ళిపోతుందో నాకు తెలియదు.
శరీరపర్ణాన్ నిష్పీతో హ్య్ అహమ్భావరసాసవః । అనహన్తార్కమార్గేణ పరతామ్ అధిగచ్ఛతి
ఈ శరీరపు ఆకుల నుంచి 'నేనితనం' అనే మత్తు రసం పూర్తిగా పిండిపోగా, అహంకారం లేని సూర్యుని మార్గంలో అది పరమ స్థితిని చేరుతుంది.
శయనే కర్దమే శైలే గృహే వ్యోమ్ని స్థలే జలే । స్థూలా సూక్ష్మా నిరాకారా రూపాన్తరగతాపి చ
పట్టుపై, మట్టిలో, కొండపై, ఇంట్లో, ఆకాశంలో, భూమిపై, నీటిలో—స్థూలంగా, సూక్ష్మంగా, రూపం లేకుండా, లేదా వేరే రూపంలో ఉన్నా కూడా—
యత్ర తత్ర స్థితా సుప్తా ప్రబుద్ధా భస్మతాం గతా । మృతా పీతా నిమగ్నా చ దూరస్థా నికటా సతీ
ఏ ప్రదేశంలోనైనా, పడుకుని ఉన్నా, నిద్రలోనైనా, మేలుకుని ఉన్నా, బూడిదైపోయినా, చనిపోయినా, తాగిపోయినా, మునిగిపోయినా, దూరంగా ఉన్నా, దగ్గరగా ఉన్నా —
శరీరవటధానాన్తస్స్థితాహన్త్వనవాఙ్కురా । శాఖాజాలం తనోత్య్ ఉచ్చైస్ సంసారాఖ్యమ్ ఇదం క్షణాత్
ఈ శరీరమనే వృక్షపు లోపల, కొత్తగా మొలిచిన 'నానేనే' అనే అహంకార మొక్క ఒక్క క్షణంలోనే 'సంసారం' అనే కొమ్మల వలయాన్ని విస్తరించేస్తుంది.
అహన్త్వవటధానాన్తస్స్థితో దేహబృహద్ద్రుమః । సంసారశాఖానివహం యత్ర తత్ర తనోత్య్ అలమ్
అహంకార వృక్షపు లోపల నిలిచిన ఈ శరీరమనే పెద్ద వృక్షం, ఎక్కడ ఉన్నా, సంసారం అనే అనేక కొమ్మలను విస్తృతంగా వ్యాపింపజేస్తుంది.
శాఖాశతేద్ధదలపుష్పఫలో ద్రుమో ఽస్తి బీజోదరే న తు దృశా పరిదృశ్యతే ఽసౌ । దేహో ఽప్య్ అహన్త్వకణికాన్తర్ అశేషదృశ్యసంవిత్పరీత ఇతి దృశ్యదృశైవ దృష్టమ్
వందల కొమ్మలు, ఆకులు, పువ్వులు, ఫలాలతో కూడిన ఒక వృక్షం ఉంది; దాని విత్తనం లోపల దాగి ఉంటుంది, కాని అది కనుక్కోవడానికి కంటికి కనిపించదు. అలాగే, శరీరం కూడా అహంకారపు చిన్న కణంలో ఉన్న ఆంతర జ్ఞానంతో చుట్టబడి, చూసేవారికి మాత్రమే కనిపిస్తుంది.
దేహాద్ అహన్త్వమ్ అనవాప్తవతో విచారైర్ విద్వ్యోమమాత్రవపుషో వపుషో ఽథ వోచ్చైః । నాహన్త్వబీజజఠరాద్ అసతో ఽభ్యుదేతి సంసారవృక్ష ఇహ బోధమహాగ్నిదగ్ధాత్
శరీరంలో 'నేను' అనే భావన కలగని వాడికి, విచారణ ద్వారా ఆయన స్వరూపం పరిపూర్ణమైన చైతన్యమే అయినప్పుడు, అసత్యమైన అహంకారపు విత్తనం పుట్టదు. ఇక్కడ జ్ఞానమహాగ్ని వల్ల సంసారవృక్షం పూర్తిగా కాలిపోతుంది.
మరణం సర్వనాశాత్మ న కదాచన విద్యతే । స్వసఙ్కల్పాన్తర్ అస్థైర్యం మృతిర్ ఇత్య్ అభిధీయతే
ప్రపంచమంతా నశించిపోవడం అనే మరణం ఎప్పుడూ నిజంగా ఉండదు. మన మనసులోని ఆలోచనలు స్థిరంగా లేకపోవడమే 'మరణం' అని అంటారు.
పశ్య మే పుర ఉహ్యన్తే ఇవ మన్దరమేరవః । అనూఢా అపి దిగ్వాతైస్ సరిద్బిమ్బితశైలవత్
నాలోని నగరంలో, మందర పర్వతం, మెరు పర్వతం లాంటి పర్వతాలు కదిలిపోతున్నట్టు కనిపిస్తున్నాయి. అవి నడిపించబడకపోయినా, నదిలో ప్రతిబింబించే కొండలు నీటి ప్రవాహంతో కదిలినట్టు అనిపించడంలా ఇది.
ఉపర్య్ ఉపర్య్ అన్తర్ అన్తẖ కదలీదలపీఠవత్ । శ్లిష్టాశ్లిష్టాẖ ఖరూపాẖ ఖే మిథస్ సంసృతయస్ స్థితాః
అరటి కాండంలో పొరల వలె, లోపల బయట పలుమార్లు కలిసిపోతూ, విడిపోతూ, సూక్ష్మంగా, స్థూలంగా ఈ రూపాలు అంతరిక్షంలో కలిసిమెలిసి, జనన మరణాల చక్రంలో తిరుగుతూ ఉంటాయి.