యథేదం న స్థితం విశ్వం నోత్పన్నం న చ విద్యతే । తథా కథయ మే బ్రహ్మన్ యేనైతన్ నిశ్చితం భవేత్
ఈ జగత్తు స్థిరంగా లేదు, పుట్టినదీ కాదు, నిజంగా ఉన్నదీ కాదు. బ్రహ్మన్, ఈ విషయాన్ని స్పష్టంగా అర్థమయ్యేలా నాకు చెప్పండి.
నాసమన్వితవాగ్ అస్మి శృణు రాఘవ కథ్యతే । యథేదమ్ అసద్ ఆభాతి వన్ధ్యాపుత్ర ఇవారవీ
నా మాటలకు శక్తి లేదు. రాఘవా, విను, నేను వివరంగా చెబుతున్నాను: ఇది ఎలా అసత్యంగా కనిపిస్తుందో, ఎడారిలో వంధ్యకు కుమారుడు ఉండలేనట్టే.
ఇదమ్ ఆదావ్ అనుత్పన్నం సర్గాదౌ తేన నాస్త్య్ అలమ్ । ఇదం హి మనసా భాతి స్వప్నాదౌ పత్తనం యథా
ప్రారంభంలో ఇది ఏమీ పుట్టలేదు, అందుకే ఏదీ నిజంగా లేదు. మనసులో ఇది కలగా, కలలో పట్టణం కనిపించడంలా కనిపిస్తుంది.
మన ఏవ చ సర్గాదావ్ అనుత్పన్నమ్ అసద్వపుః । తథైతచ్ ఛృణు వక్ష్యామి యథైతద్ అనుభూయతే
సృష్టి ఆరంభంలో మనసు కూడా పుట్టలేదు, అది అసత్య స్వరూపమైంది. ఇది ఎలా అనుభవంలోకి వస్తుందో నేను ఇప్పుడు చెబుతాను, విను.
మనో దృశ్యమయం దోషం తనోతీమం క్షయాత్మకమ్ । అసద్ ఏవాసదాకారం స్వప్నస్ స్వప్నాన్తరం యథా
మనస్సు అనుభూతుల మిశ్రమంగా ఉండి, నశించేవిధమైన ఈ లోపాన్ని సృష్టిస్తుంది. ఇది వాస్తవం కానిది, అబద్ధపు రూపంలో కనిపిస్తుంది. అది ఒక కలలో ఇంకో కల వచ్చినట్టే.
తత్ స్వయం స్వైరమ్ ఏవాశు సఙ్కల్పయతి దేహకమ్ । తేనేయమ్ ఇన్ద్రజాలశ్రీర్ వితతేన వితన్యతే
ఆ మనస్సు తన స్వేచ్ఛతో త్వరగా శరీరాన్ని ఊహించుకుంటుంది. దాంతో ఈ మాయాజాలపు మహిమ విస్తరించి వ్యాపిస్తుంది.
స్ఫురతి గచ్ఛతి వల్గతి యాచతే భవతి మజ్జతి సంహరతి స్వయమ్ । అమరతామ్ ఉపయాత్య్ అపి కేవలం చలతి చఞ్చలశక్తితయా మనః
మనస్సు మెరుస్తుంది, కదులుతుంది, ఆడిపాడుతుంది, అడుగుతుంది, అవుతుంది, మునిగిపోతుంది, తానే వెనక్కి తీసుకుంటుంది. అది అమరత్వాన్ని కూడా పొందగలదు, కానీ దాని చంచలశక్తివల్ల ఎప్పుడూ మారుతూ ఉంటుంది.
భగవన్ మునిశార్దూల కిమ్ ఇవేహ మనో భ్రమే । విద్యతే కథమ్ ఉత్పన్నం మనో మాయామయం కుతః
భగవంతుడా, మునులలో సింహుడా, ఈ మనస్సు గందరగోళం ఏమిటి? ఇది ఎలా ఉంది? మనస్సు ఎలా పుట్టింది? ఈ మాయతో కూడిన మనస్సు ఎక్కడి నుంచి వచ్చింది?
ఉత్పత్తిమ్ ఆదావ్ ఇతి మే సమాసేన వద ప్రభో । ప్రవక్ష్యసి తతశ్ శిష్టం వక్తవ్యం వదతాం వర
ప్రభూ, ఆది కాలంలో సృష్టి ఎలా ప్రారంభమైందో సంక్షిప్తంగా చెప్పండి. మిగతా విషయాలు తరువాత వివరంగా చెప్పగలరు, మాటలలో గొప్పవాడవు కదా.
మహాప్రలయసమ్పత్తావ్ అసత్తాం సముపాగతే । అశేషదృశ్యే సర్గాదౌ శాన్తమ్ ఏవావశిష్యతే
మహాప్రళయం వచ్చినప్పుడు, అన్నీ కనబడకుండా పోయినప్పుడు, ఆది సృష్టి ప్రారంభంలో, కేవలం నిశ్శబ్దమైన శాంతి మాత్రమే మిగిలి ఉంటుంది.
ఆస్తే ఽనస్తమితో భాస్వాన్ అజో దేవో నిరామయః । సర్వదా సర్వకృత్ సర్వః పరమాత్మా మహేశ్వరః
ఆ కాలంలో, ఎప్పుడూ అస్తమించని, జన్మలేని, ప్రకాశవంతమైన, దైవ స్వరూపుడైన, నిష్కళంకుడైన పరమాత్మ, అన్నింటికీ కారణమైన మహేశ్వరుడు సర్వకాలంలో నిలిచి ఉంటాడు.
యతో వాచో నివర్తన్తే యో ముక్తైర్ అవగమ్యతే । యస్య చాత్మాదికాస్ సఞ్జ్ఞాః కల్పితా న స్వభావజాః
ఆయన గురించి మాటలు చెప్పలేవు, ముక్తులు మాత్రమే ఆయనను అనుభవిస్తారు. 'ఆత్మ' అనే పేర్లు కూడా ఆయన సహజ స్వభావం వల్ల కాకుండా మన ఊహల వల్లే వచ్చాయి.
యః పుమాన్ సాఙ్ఖ్యదృష్టీనాం బ్రహ్మ వేదాన్తవాదినామ్ । విజ్ఞానమాత్రం విజ్ఞానవిదామ్ ఏకాన్తనిర్మలమ్
సాంక్యమార్గాన్ని అనుసరించే వారికి ఆయన బ్రహ్మగా, వేదాంతాన్ని అనుసరించే వారికి ఆయన నిర్మలమైన చైతన్యంగా, జ్ఞానాన్ని తెలుసుకునే వారికి ఆయన పూర్తిగా పవిత్రమైన అవగాహనగా కనిపిస్తారు.
యశ్ శూన్యవాదినాం శూన్యం భాసకో యో ఽర్కతేజసామ్ । వక్తా స్మర్తా ఋతం భోక్తా ద్రష్టా కర్తా సదైవ యః
శూన్యవాదులకు ఆయన శూన్యమే, సూర్యుడి తేజస్సును ప్రశంసించే వారికి ఆయన వెలుగును ప్రసరించేవాడు; ఆయన ఎప్పుడూ మాట్లాడేవాడు, జ్ఞాపకం చేసేవాడు, నిజమైన అనుభవించేవాడు, చూస్తేవాడు, చేయేవాడు.
సద్ అప్య్ అసద్ యో జగతి యో దేహస్థో ఽపి దూరగః । చిత్ప్రకాశో హ్య్ అయం యస్మాద్ ఆలోక ఇవ భాస్వతః
ఈ లోకంలో ఆయన ఉన్నవాడే అయినా లేనివాడిగా, శరీరంలో ఉన్నవాడే అయినా దూరంగా ఉంటాడు; ఆయన చైతన్యపు వెలుగు, అది సూర్యుని నుండి వెలుగు ఎలా వస్తుందో అలాగే ప్రసరిస్తుంది.
యస్మాద్ విష్ణ్వాదయో దేవాస్ సూర్యాద్ ఇవ మరీచయః । యస్మాజ్ జగన్త్య్ అనన్తాని బుద్బుదా జలధేర్ ఇవ
విష్ణువుతో పాటు ఇతర దేవతలు ఆయన నుండి సూర్యుని నుండి కిరణాలు పుట్టినట్లుగా పుడతారు; అనేక లోకాలు ఆయన నుండి సముద్రంలో బుడగలు ఎలా ఏర్పడతాయో అలా ఏర్పడతాయి.
యం యాన్తి దృశ్యవృన్దాని పయాంసీవ మహామ్బుధిమ్ । య ఆత్మానం పదార్థం చ ప్రకాశయతి దీపవత్
యావన్నీ కనిపించే వస్తువులు, పెద్ద సముద్రంలోకి ప్రవహించే నదులవలె, దానిలో కలిసిపోతాయో; అది తానే తాను, ఇతర వస్తువులను కూడా దీపంలా ప్రకాశింపజేస్తుందో, అదే ఆత్మ.
ఆకాశే యశ్ శరీరే చ దృషత్స్వ్ అప్సు లతాసు చ । పాంసుష్వ్ అద్రిషు వాతేషు పాతాలేషు చ సంస్థితః
ఆకాశంలో, శరీరాల్లో, రాళ్లలో, నీళ్లలో, వేళ్లలో, ధూళిలో, కొండల్లో, గాలుల్లో, పాతాళాల్లో కూడా స్థితిచేసినది అదే.
యః ప్లావయతి సంరబ్ధం పుర్యష్టకమ్ ఇతస్ తతః । యేన మూకీకృతా మూఢాశ్ శిలా ధ్యానమ్ ఇవాస్థితాః
ఏది ఎనిమిది భాగాలైన ఈ శరీరాన్ని ఇక్కడ అక్కడ వేగంగా నింపుతుందో; ఏదివల్ల మూర్ఖులు ధ్యానంలో లీనమైన రాళ్లవలె నిశ్శబ్దంగా మారిపోతారో, అదే ఆత్మ.
వ్యోమ యేన కృతం శూన్యం శైలా యేన ఘనీకృతాః । ఆపో ద్రుతాః కృతా యేన దీప్తో యస్య వశాద్ రవిః
ఏదివల్ల ఆకాశం ఖాళీగా మారిందో, కొండలు ఘనంగా ఏర్పడినవో, నీళ్లు వేగంగా ప్రవహించేవో, సూర్యుడు తేజస్సుతో ప్రకాశించేవాడో, ఆ శక్తి అదే.
ప్రసరన్తి యతశ్ చిత్రాస్ సంసారాసారదృష్టయః । అక్షయామృతసమ్పూర్ణాద్ అమ్భోదాద్ ఇవ వృష్టయః
ఎందులోనుండి ఈ అనేకరకాల సంసార దృశ్యాలు పుట్టుకొస్తాయో, అది ఎప్పటికీ తరిగిపోని అమృతంతో నిండిన మేఘం నుండి వర్షం ఎలా కురుస్తుందో అలా విస్తరిస్తుంటాయి.
ఆవిర్భావతిరోభావమయ్యస్ త్రిభువనోర్మయః । స్ఫురన్త్య్ అవిరతం యస్మిన్ ఘృణావ్ ఇవ మరీచయః
ఏదిలో ప్రపంచములోని మూడు లోకాలు ఉద్భవం, లయ రూపంలో తరచూ అలలవలె ఉప్పొంగుతూ, ఎండలో కిరణాలు మెరిసేలా ఎప్పుడూ మెరుస్తుంటాయో, అది అదే.
నాశరూపో ఽవినాశాత్మా యో ఽన్తస్స్థస్ సర్వవస్తుషు । గుప్తో యో వ్యతిరిక్తో ఽపి సర్వభావేషు సంస్థితః
నాశన స్వభావం కలిగి ఉండి, అయినా తానేం నశించని, ప్రతి వస్తువులో అంతర్లీనంగా ఉన్నది, దాచబడి, వేరుగా కనిపించినా, అన్ని జీవుల్లోనూ స్థితమైనది ఏదో అదే.
ప్రకృతివ్రతతిర్ వ్యోమ్ని జాతా బ్రహ్మాణ్డసత్ఫలా । చిత్తమూలేన్ద్రియదలా యేన నృత్యతి వాయునా
ఆకాశంలో పెరిగిన సహజ వల్లి, బ్రహ్మాండ ఫలాన్ని కాయగా కలిగి, మనస్సు, ఇంద్రియాలను ఆకులుగా ధరించి, గాలితో నాట్యం చేసే వృక్షం లాంటిది.
యశ్ చిన్మణిః ప్రకచతి ప్రతిదేహసముద్గకమ్ । యస్మిన్న్ ఇన్దౌ స్ఫురన్త్య్ ఏతా జగజ్జాలమరీచయః
ప్రతి శరీరం ద్వారా వెలుగునిచ్చే ఆ చైతన్య మణి ప్రకాశిస్తుంది. ఆ మణిలో, చంద్రునిలో కిరణాల్లా, ఈ జగత్తు అల్లికలు మెరిసిపోతుంటాయి.
ప్రశాన్తచిద్ఘనే యస్మిన్ స్ఫురన్త్య్ అమృతవర్షిణి । ధారాజలాని భూతాని దృష్టయస్ తడితస్ స్ఫుటాః
ఆ ప్రశాంతమైన చైతన్య సముదాయంలో, అమృతాన్ని వర్షించే వెలుగులో, భూతాలు ప్రవాహాల్లా ప్రవహిస్తాయి; దృష్టులు మెరుపుల్లా మెరుస్తాయి.
చమత్కుర్వన్తి వస్తూని యదాలోకనయా మిథః । అసజ్ జాతమ్ అసద్ యేన యేన సత్ సత్త్వమ్ ఆగతమ్
దాని వెలుగుతో వస్తువులు పరస్పరం మెరుస్తాయి. దానివల్ల అసత్యం అసత్యంగానే పుట్టి, సత్యం నిజమైన సత్త్వాన్ని పొందుతుంది.
చలతీదమ్ అనిచ్ఛస్య కాయాయో యస్య సన్నిధౌ । జడం పరమరత్నస్య శాన్తమ్ ఆత్మని తిష్ఠతః
ఆ పరమ రత్నం ఆత్మలో నిశ్శబ్దంగా, స్థిరంగా ఉండగా, మన శరీరం ఏ ఆశ లేకుండా కదులుతూ పనిచేస్తుంది.
నియతిర్ దేశకాలౌ చ చలనం స్పన్దనం క్రియాః । ఇతి యేన గతం సత్తాం సర్వసత్త్వాభిగామినా
దురదృష్టం, దేశం, కాలం, కదలిక, కంపనం, కార్యాలు — ఇవన్నీ అన్ని జీవులకూ చేరే విధంగా, వాటి ఆవిర్భావం, లయం కలిగించే ఆ పరమాత్మ ద్వారా సంభవించాయి.
శుద్ధసంవిన్మయత్వాద్ యః ఖం భవేద్ వ్యోమవిత్తయా । పదార్థవిత్తయార్థత్వమ్ అవతిష్ఠత్య్ అనిష్ఠితః
శుద్ధమైన చైతన్య స్వభావం వల్ల అది ఆకాశాన్ని తెలుసుకున్నప్పుడు ఆకాశంలా మారుతుంది; పదార్థాలను తెలుసుకున్నప్పుడు వాటి స్వరూపాన్ని ధరిస్తుంది. అయినా, ఏదీ స్థిరంగా ఉండదు.