యత్రాహన్త్వం జగత్ తత్ర పూర్వమ్ ఆగత్య తిష్ఠతి । పరాణ్వన్తర్ అపీన్ద్రస్య త్రసరేణూదరే యథా
ఎక్కడైనా 'నేను' అనే భావన ఉంటే, అక్కడే ముందు ఈ లోకం కనిపిస్తుంది, స్థిరంగా ఉంటుంది. అది ఇంద్రుడు ఎంత సూక్ష్మంగా ఉన్నా, ధూళిలోని చిన్న రేణువులో కూడా వ్యాపించి ఉన్నట్టు.
భ్రమస్య జాగతస్యాస్య జాతస్యాకాశవర్ణవత్ । అహమ్భావో ఽభిమన్త్రాత్మా మూలమ్ ఆద్యమ్ ఉదాహృతమ్
ఈ మాయలోకమంతా ఆకాశపు రంగు లాగా పుట్టింది. ఇందులో 'నేను' అనే భావన, అనుసంధానం కలిగినది, మూల కారణంగా, మొదటి కారణంగా చెప్పబడింది.
వాసనారససంసిక్తాద్ అహమ్బీజకణాద్ అయమ్ । బ్రహ్మాద్రౌ వ్యోమవిపినే జాయతే త్రిజగద్ద్రుమః
అహం అనే విత్తనం, వాసనల రసంతో తడిసి, బ్రహ్మ నుండి పర్వతాల వరకు వ్యాపించిన ఆకాశ అరణ్యంలో మూడు లోకాలకు వృక్షంగా పుట్టింది.
తారకాపుష్పనికరో వినీలాచలపల్లవః । సరిత్సారసిరాపూరో వాసనాసారసత్ఫలః
దాని నక్షత్రాలు పుష్పగుచ్ఛాలవంటివి, నీలిమలయ పర్వతాలు కొత్త మొగ్గలవంటివి, నదులు సరస్సులు దాని పరిపూర్ణత, వాసనల సారం దాని ఫలం.
అహన్త్వసలిలస్యేదం జగత్ స్పన్ద ఉదాహృతః । చిచ్చమత్కరణే స్వాదు వాసనావిసరద్రసః
ఈ జగత్తు 'అహం' అనే నీటిలో కలిగే అలల వలె ఊగిసలాడుతుంది; చైతన్యంలో ఆనందాన్ని అనుభవిస్తే, వాసనల రుచి వ్యాపిస్తుంది.
తారకాశీకరాసారో నభోఽనన్తనిఖాతవాన్ । భావాభావమహావర్తో నానాగిరితరఙ్గకః
నక్షత్ర కాంతి సారం దాని తుంపరలు, అవి అనంతమైన ఆకాశంలో లోతుగా నిక్షిప్తమై ఉంటాయి; భావాభావాల మహా చక్రవాతంలో అనేక పర్వతాల అలలు ఉప్పొంగుతుంటాయి.
త్రిలోకీవిలిఖల్లేఖో విలోలాలోకఫేనిలః । బ్రహ్మాణ్డబుద్బుదోద్భేదẖ కవాటాపీడపీవరః
ఈ మూడు లోకాలు కళ్లకు కనిపించే అలజడి గల నురుగు లాంటివి, కేవలం ఓ తేలికపాటి గుర్తు మాత్రమే. ఈ బ్రహ్మాండం ఒక ఉప్పొంగుతున్న బుడగలా, దాని తలుపు గట్టిగా మూసి ఉంది.
భూపీఠదృఢదిణ్డీరపిణ్డశ్ చిద్ఘనమణ్డవాన్ । చిత్రాజవఞ్జవీభావమజ్జనోన్మజ్జనాత్మకః
ఈ భూమి ఒక బలమైన మృదంగం వంటిది, శరీరం ఘనమైన చైతన్యపు ముద్దలా ఉంటుంది. ఇది విచిత్రంగా, వేగంగా రూపాలు మార్చుకుంటూ ఎప్పుడూ మునిగి, మళ్లీ పైకి వస్తూ ఉంటుంది.
జరామరణమోహాదివీచీచయచమత్కృతిః । ఉత్పన్నధ్వంసదేహాదిబిన్దువృన్దైకమన్దిరః
వృద్ధాప్యం, మరణం, మాయ వంటి అలలు ఆశ్చర్యంగా కలుగుతాయి. శరీరం మరియు దాని నాశనం అన్నీ పుట్టి పోయే బిందువుల సమాహారంగా, ఒకే చోట కలిసిపోతాయి.
అహన్త్వపవనస్పన్దో జగద్ ఇత్య్ అవగమ్యతామ్ । అహన్త్వచన్ద్రసౌగన్ధ్యం జగద్ ఇత్య్ ఏవ బుధ్యతామ్
‘నేను’ అనే భావన ఒక గాలి తరంగం లాంటిది, అదే జగత్తు అని గ్రహించాలి. చంద్రుని పరిమళం ఎలా ఉంటుందో, అలాగే ‘నేను’ అనే భావన కూడా జగత్తుగా తెలుసుకోవాలి.
నాహన్త్వజగతీ భిన్నే పవనస్పన్దవత్ సదా । పయో ద్రవత్వమ్ ఇవ చ వహ్నిర్ ఔష్ణ్యమ్ ఇవాపి చ
నేను అనే భావనకి, ఈ లోకానికి ఎప్పుడూ విడిపాటు ఉండదు; అవి ఎప్పుడూ కలిసే ఉంటాయి. నీటికి తేమ ఎలా విడదీయలేమో, అగ్నికి వేడి ఎలా విడదీయలేమో, అలాగే ఇవి కూడా.
జగద్ అస్త్య్ అహమర్థే ఽన్తర్ అహమ్ అస్తి జగద్ధృది । అన్యోఽన్యభావినీ హ్య్ ఏతే ఆధారాధేయవత్ స్థితే
ఈ లోకం 'నేను' అనే భావన కోసం ఉంది; 'నేను' అనే భావన కూడా లోక హృదయంలోనే ఉంటుంది. ఇవి రెండూ పరస్పరం ఆధారంగా, ఆధారంగా ఉండే వాటిలా ఎప్పుడూ కలిసే ఉంటాయి.
జగద్బీజమ్ అహన్త్వం యో మార్ష్టి బోధాద్ అవేదనాత్ । అలం చిత్రం జలేనేవ తేన ధౌతం జగన్మలమ్
బోధతోను, అబోధంతోను, లోకానికి మూలమైన 'నేను' అనే భావనను ఎవడు తొలగిస్తాడో, అతడు లోక మలినాన్ని నీరు మచ్చను తుడిచేసినట్టు శుభ్రపరుస్తాడు.
అహన్త్వం నామ తత్ కిఞ్చిద్ విద్యాధర న విద్యతే । అకారణమ్ అవస్తుత్వాచ్ ఛశశృఙ్గమ్ ఇవోదితమ్
విద్యాధరా, 'నేను' అనే భావన అసలు ఏదీ కాదు; దానికి కారణం లేదు, అది వాస్తవం కాదు. అది నక్కకు కొమ్ములున్నట్టు ఊహించబడింది.
బ్రహ్మణ్య్ అతితతే ఽనన్తే సకలోల్లేఖవర్జితే । అహన్త్వం కారణాభావాన్ న కదాచన సన్మయమ్
కాలానికి అతీతమైన, అనంతమైన, అన్ని భేదాలూ లేని పరబ్రహ్మలో 'నేను' అనే భావన ఎప్పుడూ ఉండదు, ఎందుకంటే దానికి పుట్టే కారణమే లేదు.
అవస్తున్య్ ఓతుశృఙ్గాదౌ న సమ్భవతి కారణమ్ । అతో ఽహన్త్వాది నాస్త్య్ ఏవ వన్ధ్యాసుత ఇవ క్వచిత్
ఎలాగైతే నక్కకు కొమ్ము ఉండదు, అలాగే అసలు లేనివాటిలో కారణం ఉండదు. అందువల్ల 'నేను' అనే భావనతో పాటు అలాంటి ఊహలు ఎక్కడా ఉండవు, వంధ్యకు కొడుకు లేనట్టు.
తదభావాజ్ జగన్ నాస్తి చిత్త్వం జగదభావతః । శిష్టం నిర్వాణమ్ ఏవాతశ్ శాన్తమ్ ఆస్స్వ యథాసుఖమ్
అవి లేనందువల్ల ఈ లోకమే లేదు; లోకం లేనప్పుడు మనస్సూ ఉండదు. మిగిలింది శాశ్వతమైన శాంతి మాత్రమే. కాబట్టి నీవు ఆనందంగా ఆ శాంతిలో విశ్రాంతి పొందు.
అభావాద్ ఉపపత్తిస్థాద్ ఏవం జగదహన్త్వయోః । రూపాలోకమనస్కారాశ్ శాన్తాస్ తవ భవేతరత్
లోకం, 'నేను' అనే భావన లేనప్పుడు, రూపాలు, దృష్టులు, మనస్సు కల్పనలు అన్నీ నీకు నిశ్చలంగా, శాంతంగా పోయినవే.
యన్ నాస్తి తత్ తు నాస్త్య్ ఏవ శేషం శాన్తమ్ అసి ధ్రువమ్ । సమ్ప్రబుద్ధో ఽసి మా భూయో నిర్మూలాం భ్రాన్తిమ్ ఆహర
ఏది లేదు, అది నిజంగా లేదు. మిగిలింది శాంతమే. నీవు నిశ్చయంగా ఆ శాంతమే. నీవు మేల్కొన్నవాడవు. మళ్లీ మూలం లేని మాయను మనసులోకి రానివద్దు.
వ్యపగతకలనాకలఙ్కశుద్ధశ్ శివమ్ అసి శాన్తమ్ అసీశ్వరో ఽసి నిత్యమ్ । ఖమ్ ఇవ భవసి సర్వతోపమానం జగద్ అపి వా పరమాణురూపమ్ ఏవ
నీవు అన్ని భేదాలు, మచ్చలు దూరమైన స్వచ్ఛుడవు, శాంతుడవు, మంగళకరుడవు, ఎప్పటికీ స్వతంత్రుడవు. ఆకాశంలా నీవు అన్నిటికీ ప్రమాణం. ఈ లోకమూ నిజానికి చిన్న కణంలా మాత్రమే ఉంది.
కథయత్య్ అథ మయ్య్ ఏవం స విద్యాధరనాయకః । ఆసీత్ సంశాన్తసంవిత్తిస్ సమాధిపరిణామవాన్
అతడు నాకు ఇలా చెప్పిన తరువాత, ఆ విద్యాధరుల నాయకుడు పూర్తిగా శాంతమైన జ్ఞానంతో, సమాధి ఫలితంగా స్థిరుడైపోయాడు.
ప్రబోధ్యమానో ఽపి మయా భూయో భూయస్ తతస్ తతః । న పపాత పురోదృశ్యే పరం నిర్వాణమ్ ఆగతః
నేను ఎంతసార్లు మేల్కొనిపర్చాలని ప్రయత్నించినా, అతడు తిరిగి వెలుపలని భావనలోకి రాలేదు. అతడు పరమ నిర్వాణాన్ని పొందాడు.
స ప్రాప పరమం స్థానం తావన్మాత్రప్రబోధనాత్ । కేనచిన్ నాధికేనాఙ్గ యత్నేనాతిశయైషిణా
అతడు కేవలం స్వచ్ఛమైన జ్ఞానం కలిగినప్పుడు, మరే విధమైన ప్రయత్నం లేకుండా, ఎక్కువగా ఆశించి శ్రమపడకుండానే, పరమ స్థితిని పొందాడు, ప్రియమైనవాడా.
అత ఉక్తం మయా నామ యది శుద్ధే హి చేతసి । ఉపదేశḫ ప్రసరతి తైలబిన్దుర్ ఇవామ్భసి
కాబట్టి నేను చెప్పింది ఇదే — మనస్సు నిజంగా పవిత్రంగా ఉన్నపుడు, ఉపదేశం నీటిపై నూనెబొట్టు వ్యాపించునట్లు వ్యాపిస్తుంది.
నాహమ్ ఇత్య్ అస్తి తేనాన్తర్ మైవం భావయ శాన్తయే । ఏతావత్య్ ఉపదేశోక్తిḫ పరమా నేతరాస్తి హి
లోపల 'నేను' అనే భావన ఉండదు; శాంతికోసం ఇలా అనుకోవద్దు. ఇదే పరమమైన ఉపదేశం, ఇంకొకటి లేదు.
ఏషైవాభవ్యమనసి పతితా ప్రపలాయతే । ఉత్తానే మసృణాదర్శే ముక్తాఫలమ్ ఇవాతలమ్
ఇలాంటి ఉపదేశం అనర్హమైన మనస్సులో పడితే, అది మెత్తని అద్దంలో పైకి ఉంచిన ముత్యంలా జారిపోతుంది.
భవ్యే తు శాన్తే మనసి లగత్య్ అభ్యేతి చ ద్యుతిమ్ । ప్రవిశ్యాన్తర్ విచారాఖ్యామ్ అర్చిర్ అర్కమణావ్ ఇవ
శాంతమైన, ఉత్తమమైన మనసులో ఆ జ్ఞానం స్థిరంగా నిలిచి, లోపలికి ప్రవేశించి, విచారణగా ప్రకాశిస్తుంది. అది రత్నంలోకి కాంతిరేఖ ప్రవేశించినట్టు మెరిసిపోతుంది.
అహమ్భావనమ్ ఏవోచ్చైర్ బీజం దుẖఖాఖ్యశల్మలేః । మమేదం తద్వశాద్ ఏతి శాఖాప్రసరకారణమ్
‘నేను’ అనే భావమే బాధల చెట్టుకు విత్తనం. దానివల్లే ‘ఇది నాది’ అనే భావన కలుగుతుంది. అదే ఆ చెట్టు శాఖలు విస్తరించడానికి కారణమవుతుంది.
అహమాదౌ మమేత్య్ అన్తస్ తత ఇచ్ఛా ప్రవర్తతే । ఇదమర్థశతానర్థకారిణీ భవభావినీ
మొదట ‘నేను’ అనే భావన వస్తుంది. ఆ తర్వాత లోపల ‘ఇది నాది’ అనే భావన కలుగుతుంది. దాని వల్ల కోరికలు పుడతాయి. అవే ఎన్నో విషయాలను కలిగించి, జనన మరణాల చక్రాన్ని కొనసాగిస్తాయి.
ఏవంవిధా మునిశ్రేష్ఠ మూఢా అపి చిరాయుషః । భవన్తి నియమో హ్య్ అఙ్గ దీర్ఘాయుష్ట్వస్య కారణమ్
ఇలా, మునిశ్రేష్ఠా, మూర్ఖులు కూడా దీర్ఘాయుష్మంతులవుతారు. ఎందుకంటే, ప్రియమా, దీర్ఘాయుష్కత్వం ఒక నిశ్చితమైన నియమం వల్ల కలుగుతుంది.