తతో ఽస్మిన్ విచరన్ సర్గే శక్రాన్తే శక్రతాం గతః । చకార జగతాం రాజ్యం వృత్తాన్తశతశోభితమ్
ఆ సృష్టిలో తిరుగుతూ, ఇంద్రుని పాలన ముగిసిన తర్వాత, అతడు ఇంద్రుని స్థానం పొందాడు. అప్పుడు అనేక సంఘటనలతో అలంకరించబడిన లోకాలపై రాజ్యమందించాడు.
విద్యాధరకులాధీశ ఇహాద్యైవ స దేవరాట్ । తస్యేన్ద్రస్య కులోత్పన్న ఇతి విద్ధి యథాస్థితమ్
ఈ రోజు ఇక్కడ ఆ దేవతల రాజు, విద్యాధర వంశానికి అధిపతి. అతడు ఆ ఇంద్రుని వంశంలో జన్మించినవాడని, యథాస్థితిగా తెలుసుకో.
తతో హృదయబీజస్థప్రాఙ్ముఖాభ్యాసయోగతః । బిసజాలవిలాసాదివృత్తాన్తమ్ అనుభూతవాన్
తర్వాత హృదయంలోని విత్తనంపై మనస్సును కేంద్రీకరించి సాధనచేసి, తామర తంతువుల ఆటల వంటి అనేక అనుభవాలను పొందాడు.
యథైష శక్రẖ కథితస్ త్రసరేణూదరాస్పదః । బిసవాలాస్పదశ్ చైతత్కులజẖ కాన్తిమాన్ అథ
ఎలా ఈ ఇంద్రుడు, ముందుగా చెప్పినట్లు, ధూళి కణంలో నివసించాడో, అలాగే ఆ వంశంలో జన్మించిన ఈ ప్రకాశవంతుడు తామర తంతువులో నివసించాడు.
తథా శతసహస్రాణి తత్రతశ్ చాన్యతశ్ చ ఖే । తాదృశవ్యవహారాణి సమతీతాని సన్తి చ
అలాగే, వందలాది, వేలాది ఇటు అటు ఆకాశంలో ఇలాంటి పనులు జరిగినవి, ఇంకా జరుగుతూనే ఉన్నాయి.
వహతీయమ్ అవిచ్ఛిన్నా చిరాయైవం తరఙ్గిణీ । తాత దృశ్యసరిత్ ప్రౌఢా మూఢా రూఢేవ తత్పదే
ఈ రూపాల నది, నా కుమారా, ఎప్పటినుంచో ఆగకుండా ప్రవహిస్తోంది. అది బలమైనదిగా, మూర్ఖంగా, ఆ స్థితిలో పటిష్టంగా నిలిచిన ప్రవాహంలా ఉంది.
ఇతి మాయేయమ్ ఆదీర్ఘా ప్రసృతోపశమోన్ముఖీ । సత్యావలోకమాత్రాతివిలయైకవిలాసినీ
ఇలా, ఈ దీర్ఘమైన మాయా ప్రవాహం విస్తరించి, ఆగడానికి సిద్ధంగా ఉంది. సత్యాన్ని ఒక్కసారి చూసిన వెంటనే అది అంతరించిపోవడంలో ఆనందిస్తుంది.
యతẖ కుతశ్చిన్ మాయేయం యత్ర క్వచన వానఘ । యథా కథఞ్చిత్ సమ్పన్నమాత్రైవ పరిదృశ్యతే
ఓ పాపరహితుడా, ఈ మాయా ఎక్కడో ఒకచోట ఏదో విధంగా ఉద్భవించి, ఏ రూపంలోనైనా కనిపిస్తుంది. అది కలిగిన వెంటనే మాత్రమే మనకు కనిపిస్తుంది.
అహమ్భావచమత్కారమాత్రాద్ వృష్టిర్ ఇవామ్బుదాత్ । జాయతే మిహికేవాశు ప్రేక్షామాత్రవినాశినీ
ఈ 'నేను' అనే భావన మనలో కలిగే ఆశ్చర్యంతోనే మేఘంలో నుంచి వర్షం పడినట్టు ఉత్పన్నమవుతుంది. కానీ, ఆత్మవిచారణ చూపుతో మబ్బులోని మంచు ఎలా వెంటనే కరిగిపోతుందో, అలాగే ఈ 'నేను' భావన కూడా వెంటనే అంతరించిపోతుంది.
మైనాం పతాభిమతదర్శన పశ్య దృశ్యముక్తం స్వభావమ్ అవభాసనమాత్రతత్త్వమ్ । సర్వార్థశూన్యమ్ అత ఏవ చ శూన్యరూపమ్ ఏకం ఖమాత్రమ్ ఇవ మాత్ర వికల్పమ్ ఏహి
ఓ మనసా! నీవు కోరుకున్న దృశ్యాన్ని చూడుము. దానిలోని స్వభావం కేవలం కనబడే రూపమే తప్ప వాస్తవంలో ఏమీ లేదు. అది అన్ని అర్థాలకూ ఖాళీగా, అందువల్ల ఖాళీ రూపంలో ఉంది. అది ఒక్కటే, ఆకాశంలా, కేవలం ఊహలతోనే ఏర్పడింది.
యత్రాహన్త్వం జగత్ తత్ర పూర్వమ్ ఆగత్య తిష్ఠతి । పరాణ్వన్తర్ అపీన్ద్రస్య త్రసరేణూదరే యథా
ఎక్కడైనా 'నేను' అనే భావన ఉంటే, అక్కడే ముందు ఈ లోకం కనిపిస్తుంది, స్థిరంగా ఉంటుంది. అది ఇంద్రుడు ఎంత సూక్ష్మంగా ఉన్నా, ధూళిలోని చిన్న రేణువులో కూడా వ్యాపించి ఉన్నట్టు.
భ్రమస్య జాగతస్యాస్య జాతస్యాకాశవర్ణవత్ । అహమ్భావో ఽభిమన్త్రాత్మా మూలమ్ ఆద్యమ్ ఉదాహృతమ్
ఈ మాయలోకమంతా ఆకాశపు రంగు లాగా పుట్టింది. ఇందులో 'నేను' అనే భావన, అనుసంధానం కలిగినది, మూల కారణంగా, మొదటి కారణంగా చెప్పబడింది.
వాసనారససంసిక్తాద్ అహమ్బీజకణాద్ అయమ్ । బ్రహ్మాద్రౌ వ్యోమవిపినే జాయతే త్రిజగద్ద్రుమః
అహం అనే విత్తనం, వాసనల రసంతో తడిసి, బ్రహ్మ నుండి పర్వతాల వరకు వ్యాపించిన ఆకాశ అరణ్యంలో మూడు లోకాలకు వృక్షంగా పుట్టింది.
తారకాపుష్పనికరో వినీలాచలపల్లవః । సరిత్సారసిరాపూరో వాసనాసారసత్ఫలః
దాని నక్షత్రాలు పుష్పగుచ్ఛాలవంటివి, నీలిమలయ పర్వతాలు కొత్త మొగ్గలవంటివి, నదులు సరస్సులు దాని పరిపూర్ణత, వాసనల సారం దాని ఫలం.
అహన్త్వసలిలస్యేదం జగత్ స్పన్ద ఉదాహృతః । చిచ్చమత్కరణే స్వాదు వాసనావిసరద్రసః
ఈ జగత్తు 'అహం' అనే నీటిలో కలిగే అలల వలె ఊగిసలాడుతుంది; చైతన్యంలో ఆనందాన్ని అనుభవిస్తే, వాసనల రుచి వ్యాపిస్తుంది.
తారకాశీకరాసారో నభోఽనన్తనిఖాతవాన్ । భావాభావమహావర్తో నానాగిరితరఙ్గకః
నక్షత్ర కాంతి సారం దాని తుంపరలు, అవి అనంతమైన ఆకాశంలో లోతుగా నిక్షిప్తమై ఉంటాయి; భావాభావాల మహా చక్రవాతంలో అనేక పర్వతాల అలలు ఉప్పొంగుతుంటాయి.
త్రిలోకీవిలిఖల్లేఖో విలోలాలోకఫేనిలః । బ్రహ్మాణ్డబుద్బుదోద్భేదẖ కవాటాపీడపీవరః
ఈ మూడు లోకాలు కళ్లకు కనిపించే అలజడి గల నురుగు లాంటివి, కేవలం ఓ తేలికపాటి గుర్తు మాత్రమే. ఈ బ్రహ్మాండం ఒక ఉప్పొంగుతున్న బుడగలా, దాని తలుపు గట్టిగా మూసి ఉంది.
భూపీఠదృఢదిణ్డీరపిణ్డశ్ చిద్ఘనమణ్డవాన్ । చిత్రాజవఞ్జవీభావమజ్జనోన్మజ్జనాత్మకః
ఈ భూమి ఒక బలమైన మృదంగం వంటిది, శరీరం ఘనమైన చైతన్యపు ముద్దలా ఉంటుంది. ఇది విచిత్రంగా, వేగంగా రూపాలు మార్చుకుంటూ ఎప్పుడూ మునిగి, మళ్లీ పైకి వస్తూ ఉంటుంది.
జరామరణమోహాదివీచీచయచమత్కృతిః । ఉత్పన్నధ్వంసదేహాదిబిన్దువృన్దైకమన్దిరః
వృద్ధాప్యం, మరణం, మాయ వంటి అలలు ఆశ్చర్యంగా కలుగుతాయి. శరీరం మరియు దాని నాశనం అన్నీ పుట్టి పోయే బిందువుల సమాహారంగా, ఒకే చోట కలిసిపోతాయి.
అహన్త్వపవనస్పన్దో జగద్ ఇత్య్ అవగమ్యతామ్ । అహన్త్వచన్ద్రసౌగన్ధ్యం జగద్ ఇత్య్ ఏవ బుధ్యతామ్
‘నేను’ అనే భావన ఒక గాలి తరంగం లాంటిది, అదే జగత్తు అని గ్రహించాలి. చంద్రుని పరిమళం ఎలా ఉంటుందో, అలాగే ‘నేను’ అనే భావన కూడా జగత్తుగా తెలుసుకోవాలి.
నాహన్త్వజగతీ భిన్నే పవనస్పన్దవత్ సదా । పయో ద్రవత్వమ్ ఇవ చ వహ్నిర్ ఔష్ణ్యమ్ ఇవాపి చ
నేను అనే భావనకి, ఈ లోకానికి ఎప్పుడూ విడిపాటు ఉండదు; అవి ఎప్పుడూ కలిసే ఉంటాయి. నీటికి తేమ ఎలా విడదీయలేమో, అగ్నికి వేడి ఎలా విడదీయలేమో, అలాగే ఇవి కూడా.
జగద్ అస్త్య్ అహమర్థే ఽన్తర్ అహమ్ అస్తి జగద్ధృది । అన్యోఽన్యభావినీ హ్య్ ఏతే ఆధారాధేయవత్ స్థితే
ఈ లోకం 'నేను' అనే భావన కోసం ఉంది; 'నేను' అనే భావన కూడా లోక హృదయంలోనే ఉంటుంది. ఇవి రెండూ పరస్పరం ఆధారంగా, ఆధారంగా ఉండే వాటిలా ఎప్పుడూ కలిసే ఉంటాయి.
జగద్బీజమ్ అహన్త్వం యో మార్ష్టి బోధాద్ అవేదనాత్ । అలం చిత్రం జలేనేవ తేన ధౌతం జగన్మలమ్
బోధతోను, అబోధంతోను, లోకానికి మూలమైన 'నేను' అనే భావనను ఎవడు తొలగిస్తాడో, అతడు లోక మలినాన్ని నీరు మచ్చను తుడిచేసినట్టు శుభ్రపరుస్తాడు.
అహన్త్వం నామ తత్ కిఞ్చిద్ విద్యాధర న విద్యతే । అకారణమ్ అవస్తుత్వాచ్ ఛశశృఙ్గమ్ ఇవోదితమ్
విద్యాధరా, 'నేను' అనే భావన అసలు ఏదీ కాదు; దానికి కారణం లేదు, అది వాస్తవం కాదు. అది నక్కకు కొమ్ములున్నట్టు ఊహించబడింది.
బ్రహ్మణ్య్ అతితతే ఽనన్తే సకలోల్లేఖవర్జితే । అహన్త్వం కారణాభావాన్ న కదాచన సన్మయమ్
కాలానికి అతీతమైన, అనంతమైన, అన్ని భేదాలూ లేని పరబ్రహ్మలో 'నేను' అనే భావన ఎప్పుడూ ఉండదు, ఎందుకంటే దానికి పుట్టే కారణమే లేదు.
అవస్తున్య్ ఓతుశృఙ్గాదౌ న సమ్భవతి కారణమ్ । అతో ఽహన్త్వాది నాస్త్య్ ఏవ వన్ధ్యాసుత ఇవ క్వచిత్
ఎలాగైతే నక్కకు కొమ్ము ఉండదు, అలాగే అసలు లేనివాటిలో కారణం ఉండదు. అందువల్ల 'నేను' అనే భావనతో పాటు అలాంటి ఊహలు ఎక్కడా ఉండవు, వంధ్యకు కొడుకు లేనట్టు.
తదభావాజ్ జగన్ నాస్తి చిత్త్వం జగదభావతః । శిష్టం నిర్వాణమ్ ఏవాతశ్ శాన్తమ్ ఆస్స్వ యథాసుఖమ్
అవి లేనందువల్ల ఈ లోకమే లేదు; లోకం లేనప్పుడు మనస్సూ ఉండదు. మిగిలింది శాశ్వతమైన శాంతి మాత్రమే. కాబట్టి నీవు ఆనందంగా ఆ శాంతిలో విశ్రాంతి పొందు.
అభావాద్ ఉపపత్తిస్థాద్ ఏవం జగదహన్త్వయోః । రూపాలోకమనస్కారాశ్ శాన్తాస్ తవ భవేతరత్
లోకం, 'నేను' అనే భావన లేనప్పుడు, రూపాలు, దృష్టులు, మనస్సు కల్పనలు అన్నీ నీకు నిశ్చలంగా, శాంతంగా పోయినవే.
యన్ నాస్తి తత్ తు నాస్త్య్ ఏవ శేషం శాన్తమ్ అసి ధ్రువమ్ । సమ్ప్రబుద్ధో ఽసి మా భూయో నిర్మూలాం భ్రాన్తిమ్ ఆహర
ఏది లేదు, అది నిజంగా లేదు. మిగిలింది శాంతమే. నీవు నిశ్చయంగా ఆ శాంతమే. నీవు మేల్కొన్నవాడవు. మళ్లీ మూలం లేని మాయను మనసులోకి రానివద్దు.
వ్యపగతకలనాకలఙ్కశుద్ధశ్ శివమ్ అసి శాన్తమ్ అసీశ్వరో ఽసి నిత్యమ్ । ఖమ్ ఇవ భవసి సర్వతోపమానం జగద్ అపి వా పరమాణురూపమ్ ఏవ
నీవు అన్ని భేదాలు, మచ్చలు దూరమైన స్వచ్ఛుడవు, శాంతుడవు, మంగళకరుడవు, ఎప్పటికీ స్వతంత్రుడవు. ఆకాశంలా నీవు అన్నిటికీ ప్రమాణం. ఈ లోకమూ నిజానికి చిన్న కణంలా మాత్రమే ఉంది.