బహిర్ అన్తశ్ చ భూతానామ్ అచరం చరమ్ ఏవ చ । సూక్ష్మత్వాత్ తద్ అవిజ్ఞేయం దూరస్థం చాన్తికే చ తత్
ప్రాణులందరిలోపల, బయట కూడా ఉండి, కదలని వాడైనా, కదిలే వాడిగా, అతని సూత్ష్మత్వం వల్ల తెలుసుకోలేనిదిగా, దూరంగా ఉన్నట్టూ, దగ్గరగా ఉన్నట్టూ ఉంటాడు.
సర్వత్ర చన్ద్రార్కమయం సర్వత్రైవ ధరామయమ్ । సర్వత్ర పర్వతమయం సర్వత్రాబ్ధిమయం తథా
అన్నిచోట్ల చంద్రుడు, సూర్యుడు ఉన్నట్టు, అన్నిచోట్ల భూమి ఉన్నట్టు, అన్నిచోట్ల పర్వతాలు ఉన్నట్టు, అన్నిచోట్ల సముద్రాలు ఉన్నట్టుగా ఉన్నాడు.
సర్వత్ర సారగురుకం సర్వత్రైవ నభోమయమ్ । సర్వత్ర సంసృతిమయం సర్వత్రైవ జగన్మయమ్
ప్రతి చోటా సారమూ, బరువూ, ఆకాశ విస్తారమూ కనిపిస్తాయి. ప్రతి చోటా జనన మరణాల ప్రవాహమూ, ప్రతి చోటా ఈ సృష్టి అంతయూ ఉంది.
సర్వత్రైవ చ మోక్షాత్మ సర్వత్రైవాద్యచిన్మయమ్ । సర్వత్ర సర్వార్థమయం సర్వతస్ సర్వవర్జితమ్
ప్రతి చోటా మోక్ష స్వరూపమూ, ప్రతి చోటా ఆదిక చైతన్యమూ ఉంది. ప్రతి చోటా అన్నిటి అర్థసారమూ, ప్రతి చోటా అన్నిటినుండి విముక్తమైనదీ ఉంది.
ఘటే వటే పటే కుడ్యే శకటే వానరే నరే । ధామ్ని వ్యోమ్ని తరావ్ అద్రావ్ అనిలే సలిలే ఽనలే
ఒక మట్టికుండలో, వటవృక్షంలో, బట్టలో, గోడలో, బండిలో, కోతిలో, మనిషిలో, నివాసంలో, ఆకాశంలో, నక్షత్రంలో, కొండలో, గాలిలో, నీటిలో, అగ్నిలో —
నానాచారవికారాణి వివిధావృత్తిమన్తి చ । పరమాణ్వంశమాత్రే ఽపి త్రిజగన్తి దదర్శ సః
అతడు అతి చిన్న పరమాణువులో కూడా మూడు లోకాల్లోని విభిన్న ఆచారాలు, మార్పులు, అనేక రకాల క్రియలు అన్నింటినీ చూశాడు.
మరిచస్యాన్తరే తైక్ష్ణ్యం శూన్యత్వమ్ ఇవ వాఙ్గ ఖే । త్రిజగత్ సత్య్ అసతి చ విద్యతే చిన్మయాత్మని
కాంతి కిరణంలో తీవ్రత ఉన్నట్లు, ఆకాశంలో ఖాళీదనం ఉన్నట్లు, మాటలో శూన్యత ఉన్నట్లు, అలాగే చైతన్య స్వరూపంలో ఈ మూడు లోకాలు నిజమైనవిగా, అబద్ధమైనవిగా కూడా ఉంటాయి.
ఇత్య్ ఏవం భావయన్ ముక్తభావయా శుద్ధసంవిదా । శక్రẖ క్రమేణ తేనైవ స నిర్వాణమ్ అవాప్తవాన్
ఇలా విముక్త స్థితిలోని పవిత్రమైన జ్ఞానంతో ఎవరైతే ఆలోచిస్తారో, ఆ విధంగా ఇంద్రుడు కూడా క్రమంగా అదే మార్గంలో నిర్వాణాన్ని పొందాడు.
తస్యాభవద్ యశ్ శక్రస్య పుత్రḫ పరపురఞ్జయః । సో ఽపి క్రమేణ తేనైవ తథైవ ధ్యానవాన్ అభూత్
ఆ ఇంద్రునికి పరపురంజయుడు అనే కుమారుడు పుట్టాడు. అతడూ అదే విధంగా క్రమంగా ధ్యానంలో లీనమయ్యాడు.
ధ్యానేన సర్వమ్ ఏకత్ర పశ్యంశ్ చిరమ్ ఉదారధీః । దదర్శేమమ్ అసౌ సర్గమ్ అస్మదీయం మహామతిః
ఆ మహామతి, ధ్యానంతో ఎంతో కాలం అన్నిటినీ ఒకటిగా చూశాడు. అలా మన సృష్టిని స్పష్టంగా గ్రహించాడు.
తతో ఽస్మిన్ విచరన్ సర్గే శక్రాన్తే శక్రతాం గతః । చకార జగతాం రాజ్యం వృత్తాన్తశతశోభితమ్
ఆ సృష్టిలో తిరుగుతూ, ఇంద్రుని పాలన ముగిసిన తర్వాత, అతడు ఇంద్రుని స్థానం పొందాడు. అప్పుడు అనేక సంఘటనలతో అలంకరించబడిన లోకాలపై రాజ్యమందించాడు.
విద్యాధరకులాధీశ ఇహాద్యైవ స దేవరాట్ । తస్యేన్ద్రస్య కులోత్పన్న ఇతి విద్ధి యథాస్థితమ్
ఈ రోజు ఇక్కడ ఆ దేవతల రాజు, విద్యాధర వంశానికి అధిపతి. అతడు ఆ ఇంద్రుని వంశంలో జన్మించినవాడని, యథాస్థితిగా తెలుసుకో.
తతో హృదయబీజస్థప్రాఙ్ముఖాభ్యాసయోగతః । బిసజాలవిలాసాదివృత్తాన్తమ్ అనుభూతవాన్
తర్వాత హృదయంలోని విత్తనంపై మనస్సును కేంద్రీకరించి సాధనచేసి, తామర తంతువుల ఆటల వంటి అనేక అనుభవాలను పొందాడు.
యథైష శక్రẖ కథితస్ త్రసరేణూదరాస్పదః । బిసవాలాస్పదశ్ చైతత్కులజẖ కాన్తిమాన్ అథ
ఎలా ఈ ఇంద్రుడు, ముందుగా చెప్పినట్లు, ధూళి కణంలో నివసించాడో, అలాగే ఆ వంశంలో జన్మించిన ఈ ప్రకాశవంతుడు తామర తంతువులో నివసించాడు.
తథా శతసహస్రాణి తత్రతశ్ చాన్యతశ్ చ ఖే । తాదృశవ్యవహారాణి సమతీతాని సన్తి చ
అలాగే, వందలాది, వేలాది ఇటు అటు ఆకాశంలో ఇలాంటి పనులు జరిగినవి, ఇంకా జరుగుతూనే ఉన్నాయి.
వహతీయమ్ అవిచ్ఛిన్నా చిరాయైవం తరఙ్గిణీ । తాత దృశ్యసరిత్ ప్రౌఢా మూఢా రూఢేవ తత్పదే
ఈ రూపాల నది, నా కుమారా, ఎప్పటినుంచో ఆగకుండా ప్రవహిస్తోంది. అది బలమైనదిగా, మూర్ఖంగా, ఆ స్థితిలో పటిష్టంగా నిలిచిన ప్రవాహంలా ఉంది.
ఇతి మాయేయమ్ ఆదీర్ఘా ప్రసృతోపశమోన్ముఖీ । సత్యావలోకమాత్రాతివిలయైకవిలాసినీ
ఇలా, ఈ దీర్ఘమైన మాయా ప్రవాహం విస్తరించి, ఆగడానికి సిద్ధంగా ఉంది. సత్యాన్ని ఒక్కసారి చూసిన వెంటనే అది అంతరించిపోవడంలో ఆనందిస్తుంది.
యతẖ కుతశ్చిన్ మాయేయం యత్ర క్వచన వానఘ । యథా కథఞ్చిత్ సమ్పన్నమాత్రైవ పరిదృశ్యతే
ఓ పాపరహితుడా, ఈ మాయా ఎక్కడో ఒకచోట ఏదో విధంగా ఉద్భవించి, ఏ రూపంలోనైనా కనిపిస్తుంది. అది కలిగిన వెంటనే మాత్రమే మనకు కనిపిస్తుంది.
అహమ్భావచమత్కారమాత్రాద్ వృష్టిర్ ఇవామ్బుదాత్ । జాయతే మిహికేవాశు ప్రేక్షామాత్రవినాశినీ
ఈ 'నేను' అనే భావన మనలో కలిగే ఆశ్చర్యంతోనే మేఘంలో నుంచి వర్షం పడినట్టు ఉత్పన్నమవుతుంది. కానీ, ఆత్మవిచారణ చూపుతో మబ్బులోని మంచు ఎలా వెంటనే కరిగిపోతుందో, అలాగే ఈ 'నేను' భావన కూడా వెంటనే అంతరించిపోతుంది.
మైనాం పతాభిమతదర్శన పశ్య దృశ్యముక్తం స్వభావమ్ అవభాసనమాత్రతత్త్వమ్ । సర్వార్థశూన్యమ్ అత ఏవ చ శూన్యరూపమ్ ఏకం ఖమాత్రమ్ ఇవ మాత్ర వికల్పమ్ ఏహి
ఓ మనసా! నీవు కోరుకున్న దృశ్యాన్ని చూడుము. దానిలోని స్వభావం కేవలం కనబడే రూపమే తప్ప వాస్తవంలో ఏమీ లేదు. అది అన్ని అర్థాలకూ ఖాళీగా, అందువల్ల ఖాళీ రూపంలో ఉంది. అది ఒక్కటే, ఆకాశంలా, కేవలం ఊహలతోనే ఏర్పడింది.
యత్రాహన్త్వం జగత్ తత్ర పూర్వమ్ ఆగత్య తిష్ఠతి । పరాణ్వన్తర్ అపీన్ద్రస్య త్రసరేణూదరే యథా
ఎక్కడైనా 'నేను' అనే భావన ఉంటే, అక్కడే ముందు ఈ లోకం కనిపిస్తుంది, స్థిరంగా ఉంటుంది. అది ఇంద్రుడు ఎంత సూక్ష్మంగా ఉన్నా, ధూళిలోని చిన్న రేణువులో కూడా వ్యాపించి ఉన్నట్టు.
భ్రమస్య జాగతస్యాస్య జాతస్యాకాశవర్ణవత్ । అహమ్భావో ఽభిమన్త్రాత్మా మూలమ్ ఆద్యమ్ ఉదాహృతమ్
ఈ మాయలోకమంతా ఆకాశపు రంగు లాగా పుట్టింది. ఇందులో 'నేను' అనే భావన, అనుసంధానం కలిగినది, మూల కారణంగా, మొదటి కారణంగా చెప్పబడింది.
వాసనారససంసిక్తాద్ అహమ్బీజకణాద్ అయమ్ । బ్రహ్మాద్రౌ వ్యోమవిపినే జాయతే త్రిజగద్ద్రుమః
అహం అనే విత్తనం, వాసనల రసంతో తడిసి, బ్రహ్మ నుండి పర్వతాల వరకు వ్యాపించిన ఆకాశ అరణ్యంలో మూడు లోకాలకు వృక్షంగా పుట్టింది.
తారకాపుష్పనికరో వినీలాచలపల్లవః । సరిత్సారసిరాపూరో వాసనాసారసత్ఫలః
దాని నక్షత్రాలు పుష్పగుచ్ఛాలవంటివి, నీలిమలయ పర్వతాలు కొత్త మొగ్గలవంటివి, నదులు సరస్సులు దాని పరిపూర్ణత, వాసనల సారం దాని ఫలం.
అహన్త్వసలిలస్యేదం జగత్ స్పన్ద ఉదాహృతః । చిచ్చమత్కరణే స్వాదు వాసనావిసరద్రసః
ఈ జగత్తు 'అహం' అనే నీటిలో కలిగే అలల వలె ఊగిసలాడుతుంది; చైతన్యంలో ఆనందాన్ని అనుభవిస్తే, వాసనల రుచి వ్యాపిస్తుంది.
తారకాశీకరాసారో నభోఽనన్తనిఖాతవాన్ । భావాభావమహావర్తో నానాగిరితరఙ్గకః
నక్షత్ర కాంతి సారం దాని తుంపరలు, అవి అనంతమైన ఆకాశంలో లోతుగా నిక్షిప్తమై ఉంటాయి; భావాభావాల మహా చక్రవాతంలో అనేక పర్వతాల అలలు ఉప్పొంగుతుంటాయి.
త్రిలోకీవిలిఖల్లేఖో విలోలాలోకఫేనిలః । బ్రహ్మాణ్డబుద్బుదోద్భేదẖ కవాటాపీడపీవరః
ఈ మూడు లోకాలు కళ్లకు కనిపించే అలజడి గల నురుగు లాంటివి, కేవలం ఓ తేలికపాటి గుర్తు మాత్రమే. ఈ బ్రహ్మాండం ఒక ఉప్పొంగుతున్న బుడగలా, దాని తలుపు గట్టిగా మూసి ఉంది.
భూపీఠదృఢదిణ్డీరపిణ్డశ్ చిద్ఘనమణ్డవాన్ । చిత్రాజవఞ్జవీభావమజ్జనోన్మజ్జనాత్మకః
ఈ భూమి ఒక బలమైన మృదంగం వంటిది, శరీరం ఘనమైన చైతన్యపు ముద్దలా ఉంటుంది. ఇది విచిత్రంగా, వేగంగా రూపాలు మార్చుకుంటూ ఎప్పుడూ మునిగి, మళ్లీ పైకి వస్తూ ఉంటుంది.
జరామరణమోహాదివీచీచయచమత్కృతిః । ఉత్పన్నధ్వంసదేహాదిబిన్దువృన్దైకమన్దిరః
వృద్ధాప్యం, మరణం, మాయ వంటి అలలు ఆశ్చర్యంగా కలుగుతాయి. శరీరం మరియు దాని నాశనం అన్నీ పుట్టి పోయే బిందువుల సమాహారంగా, ఒకే చోట కలిసిపోతాయి.
అహన్త్వపవనస్పన్దో జగద్ ఇత్య్ అవగమ్యతామ్ । అహన్త్వచన్ద్రసౌగన్ధ్యం జగద్ ఇత్య్ ఏవ బుధ్యతామ్
‘నేను’ అనే భావన ఒక గాలి తరంగం లాంటిది, అదే జగత్తు అని గ్రహించాలి. చంద్రుని పరిమళం ఎలా ఉంటుందో, అలాగే ‘నేను’ అనే భావన కూడా జగత్తుగా తెలుసుకోవాలి.