గృహస్థస్ స దదర్శాథ కల్పితం నగరం హరిః । మణిముక్తాప్రవాలాదికృతప్రాకారమన్దిరమ్
అక్కడ గృహస్థుడిగా హరిః ఒక కల్పిత నగరాన్ని చూశాడు. ఆ నగరంలో మణులు, ముత్యాలు, పగడాలు మొదలైన వాటితో నిర్మించిన ప్రాకారాలు, భవనాలు ఉన్నాయి.
నగరాన్తర్గతో ఽపశ్యత్ తతో జనపదం హరిః । నానాద్రిగ్రామగోవాటపత్తనారణ్యసంయుతమ్
ఆ నగరంలోకి ప్రవేశించిన హరిః, అక్కడ చుట్టుపక్కల ప్రాంతాన్ని చూశాడు. అక్కడ色色 పర్వతాలు, గ్రామాలు, ఆవుల మందలు, పట్టణాలు, అడవులు ఉన్నాయి.
తాదృగ్రతిశ్ చేతితవాన్ స శక్రో భువణం తతః । సాద్రిద్యూర్వీనదీశాంశం సక్రియాకాలకల్పనమ్
అలాంటి ఆలోచనలతో ఆ ఇంద్రుడు పర్వతాలు, భూమి, నదులు, దిక్కులు, క్రియలు, కాల విభాగాలు కలిగిన లోకాన్ని ఊహించాడు.
తాదృగ్రతిశ్ చేతితవాన్ స శక్రస్ త్రిజగత్ తతః । సపాతాలమహీవ్యోమవిష్టపార్కాదిపర్వతమ్
అలాంటి ఆలోచనలతో ఆ ఇంద్రుడు పాతాళం, భూమి, ఆకాశం, దేవలోకాలు, సూర్యుడు, ఇతర పర్వతాలు కలిగిన మూడు లోకాలను ఊహించాడు.
తత్రాతిష్ఠత్ సురేశత్వే స భోగభరభూషితః । పుత్రో బభూవ తస్యాథ కున్దో నామాతివీర్యవాన్
అక్కడ దేవతల అధిపతిగా, అనేక భోగాలతో అలంకృతుడై ఉండిపోయాడు. ఆ తరువాత అతనికి కుందుడు అనే అపార శక్తిశాలి కుమారుడు జన్మించాడు.
తతో జీవితపర్యన్తే త్యక్త్వా దేహమ్ అనిన్దితః । నిర్వాణమ్ ఆయయౌ శక్రో నిస్స్నేహ ఇవ దీపకః
తర్వాత, జీవితం ముగిసినప్పుడు, నిందలేమిగా తన శరీరాన్ని వదిలి, ఇంద్రుడు అనురాగం లేకుండా ఆరిపోయిన దీపంలా మోక్షాన్ని పొందాడు.
కున్దస్ త్రైలోక్యరాజో ఽభూజ్ జనయిత్వా సుతం శుభమ్ । కాలేన జీవితస్యాన్తే ప్రాప్తవాన్ పరమం పదమ్
కుందుడు మూడు లోకాల రాజుగా అవతరించి, మంచి కుమారుడిని పుట్టించి, తన జీవితాంతంలో పరమ పదాన్ని పొందాడు.
తత్పుత్రో ఽపి తథైవాథ కృత్వా రాజ్యే సుతం నిజమ్ । జగామ జీవితస్యాన్తే పావనం పరమం పదమ్
అతని కుమారుడూ అలాగే తన కుమారుడిని సింహాసనంపై కూర్చోబెట్టి, జీవితాంతంలో పవిత్రమైన పరమ పదాన్ని చేరుకున్నాడు.
ఏవం పౌత్రసహస్రాణి సమతీతాని సున్దర । తత్రాద్యాపి సురేశస్య యేషాం రాజ్యే స్థితో ఽంశకః
ఇలా వేలాది మనవళ్లు కాలక్రమంలో గడిచిపోయారు, ఓ సుందరి! వారిలో ఇప్పటికీ దేవేంద్రుని భాగం ఆ రాజ్యంలో నిలిచి ఉంది.
ఇత్య్ అద్య యావద్ అమరేశ్వరవంశ ఏష సఙ్కల్పితో జగతి వంశపదం విధత్తే । తస్మిన్ క్షతే ఽపి గలితే ఽపి హతే ఽపి నష్టే క్వాప్య్ అమ్బరే దినకరాతపపావనాణౌ
ఇలా ఈ అమరేశ్వర వంశం ఈ లోకంలో స్థాపించబడి, వంశపదాన్ని కొనసాగిస్తోంది. అది గాయపడినా, క్షీణించినా, నశించిపోయినా, ఎక్కడైనా అంతరించిపోయినా, సూర్యకిరణాల పవిత్రతతో మళ్లీ శుద్ధి చెంది నిలుస్తుంది.
తస్య శక్రస్య కులజẖ కశ్చిద్ ఆసీత్ సురాధిపః । తత్రోత్తమగుణశ్ శ్రీమాన్ పాశ్చాత్యా యస్య సా తనుః
ఆ శక్రుని వంశంలో ఒకరు ఉన్నారు. ఆయన దేవతలలో అధిపతి, ఉత్తమ గుణాలతో, పశ్చిమ దేశానికి చెందిన శరీరంతో ఉన్నవారు.
అథేన్ద్రకులపుత్రస్య తస్య తత్ర బభూవ హ । ప్రతిభాజ్ఞానసమ్ప్రాప్తిర్ బృహస్పతిగిరోదితా
ఆ ఇంద్రకుల పుత్రుడికి అక్కడ బృహస్పతి మాటల ద్వారా తెలివి, జ్ఞానం కలిగాయి.
తతో విదితవేద్యో ఽసౌ యథాప్రాప్తానువృత్తిమాన్ । చకార జగతాం రాజ్యమ్ ఆజ్యపానామ్ అధీశ్వరః
ఆయన తెలుసుకోవలసినదాన్ని తెలుసుకుని, దక్కినదాన్ని అనుసరించి, యజ్ఞాలు చేసే వారికి అధిపతిగా ప్రపంచ రాజ్యాన్ని పాలించాడు.
యుయుధే దానవైస్ సార్ధమ్ అజయత్ సర్వశాత్రవాన్ । శతం చకార యజ్ఞానామ్ అజ్ఞానోత్తీర్ణమానసః
ఆయన దానవులతో యుద్ధం చేసి, శత్రువులను జయించాడు. అజ్ఞానాన్ని దాటి, మనసు నిర్మలంగా చేసి, వంద యజ్ఞాలు నిర్వహించాడు.
ఉవాస కార్యవశతో బిసవాలాన్తరే చిరమ్ । అన్యాన్య్ అపి చ వృత్తాన్తశతాన్య్ అనుబభూవ హ
అతడు పరిస్థితుల బలవశాన, ఒక తామర కాండంలో చాలా కాలం నివసించాడు. అలాగే, వందలాది ఇతర అనుభవాలు కూడా పొందాడు.
కదాచిద్ ఆసీత్ తస్యేచ్ఛా ప్రబోధబలశాలినః । బ్రహ్మతత్త్వమ్ అవేక్షే ఽహం యథావద్ ధ్యానవాన్ ఇతి
ఒకసారి, అతనికి బలమైన జ్ఞానశక్తితో, 'నేను బ్రహ్మతత్వాన్ని యథావిధిగా ధ్యానిస్తాను' అనే కోరిక కలిగింది.
సో ఽపశ్యత్ ప్రణిధానేన తత ఏకాన్తసంస్థితః । స బాహ్యాభ్యన్తరాశేషకరణత్యాగశాన్తధీః
అప్పుడతడు ఒంటరిగా ఉండి, బయటపక్కా లోపలపక్కా అన్ని క్రియలను వదిలేసి, మనస్సు ప్రశాంతంగా చేసి, లోతైన ధ్యానంతో తాను చూశాడు.
సర్వశక్తి పరం బ్రహ్మ సర్వవస్తుమయం తతమ్ । సర్వథా సర్వదా సర్వం సర్వైస్ సర్వత్ర సర్వగమ్
అతడు పరమశక్తిగల పరబ్రహ్మను, అన్ని వస్తువుల్లో వ్యాపించి, ఎప్పుడూ, ఎక్కడైనా, అందరిలో, అన్నిటిలోనూ ఉన్నదిగా చూశాడు.
సర్వతḫ పాణిపాదాన్తం సర్వతో ఽక్షిశిరోముఖమ్ । సర్వతశ్ శ్రుతిమల్ లోకే సర్వమ్ ఆవృత్య సంస్థితమ్
ఈ జగత్తులో అన్నిచోట్ల చేతులు, కాళ్లు, కన్నులు, తలలు, ముఖాలు, చెవులు ఉన్నవాడిగా, అన్నిటినీ ఆవరించి నిలిచినవాడు.
సర్వేన్ద్రియగుణైర్ ముక్తం సర్వేన్ద్రియగుణాన్వితమ్ । అసక్తం సర్వభృచ్ చైవ నిర్గుణం గుణభోక్తృ చ
అన్ని ఇంద్రియాల లక్షణాలు లేనివాడైనా, అన్ని లక్షణాలు కలవాడిగా, ఎలాంటి ఆసక్తి లేకపోయినా, అన్నిటినీ పోషించేవాడిగా, గుణాలు లేనివాడైనా, గుణాలను అనుభవించేవాడిగా ఉన్నాడు.
బహిర్ అన్తశ్ చ భూతానామ్ అచరం చరమ్ ఏవ చ । సూక్ష్మత్వాత్ తద్ అవిజ్ఞేయం దూరస్థం చాన్తికే చ తత్
ప్రాణులందరిలోపల, బయట కూడా ఉండి, కదలని వాడైనా, కదిలే వాడిగా, అతని సూత్ష్మత్వం వల్ల తెలుసుకోలేనిదిగా, దూరంగా ఉన్నట్టూ, దగ్గరగా ఉన్నట్టూ ఉంటాడు.
సర్వత్ర చన్ద్రార్కమయం సర్వత్రైవ ధరామయమ్ । సర్వత్ర పర్వతమయం సర్వత్రాబ్ధిమయం తథా
అన్నిచోట్ల చంద్రుడు, సూర్యుడు ఉన్నట్టు, అన్నిచోట్ల భూమి ఉన్నట్టు, అన్నిచోట్ల పర్వతాలు ఉన్నట్టు, అన్నిచోట్ల సముద్రాలు ఉన్నట్టుగా ఉన్నాడు.
సర్వత్ర సారగురుకం సర్వత్రైవ నభోమయమ్ । సర్వత్ర సంసృతిమయం సర్వత్రైవ జగన్మయమ్
ప్రతి చోటా సారమూ, బరువూ, ఆకాశ విస్తారమూ కనిపిస్తాయి. ప్రతి చోటా జనన మరణాల ప్రవాహమూ, ప్రతి చోటా ఈ సృష్టి అంతయూ ఉంది.
సర్వత్రైవ చ మోక్షాత్మ సర్వత్రైవాద్యచిన్మయమ్ । సర్వత్ర సర్వార్థమయం సర్వతస్ సర్వవర్జితమ్
ప్రతి చోటా మోక్ష స్వరూపమూ, ప్రతి చోటా ఆదిక చైతన్యమూ ఉంది. ప్రతి చోటా అన్నిటి అర్థసారమూ, ప్రతి చోటా అన్నిటినుండి విముక్తమైనదీ ఉంది.
ఘటే వటే పటే కుడ్యే శకటే వానరే నరే । ధామ్ని వ్యోమ్ని తరావ్ అద్రావ్ అనిలే సలిలే ఽనలే
ఒక మట్టికుండలో, వటవృక్షంలో, బట్టలో, గోడలో, బండిలో, కోతిలో, మనిషిలో, నివాసంలో, ఆకాశంలో, నక్షత్రంలో, కొండలో, గాలిలో, నీటిలో, అగ్నిలో —
నానాచారవికారాణి వివిధావృత్తిమన్తి చ । పరమాణ్వంశమాత్రే ఽపి త్రిజగన్తి దదర్శ సః
అతడు అతి చిన్న పరమాణువులో కూడా మూడు లోకాల్లోని విభిన్న ఆచారాలు, మార్పులు, అనేక రకాల క్రియలు అన్నింటినీ చూశాడు.
మరిచస్యాన్తరే తైక్ష్ణ్యం శూన్యత్వమ్ ఇవ వాఙ్గ ఖే । త్రిజగత్ సత్య్ అసతి చ విద్యతే చిన్మయాత్మని
కాంతి కిరణంలో తీవ్రత ఉన్నట్లు, ఆకాశంలో ఖాళీదనం ఉన్నట్లు, మాటలో శూన్యత ఉన్నట్లు, అలాగే చైతన్య స్వరూపంలో ఈ మూడు లోకాలు నిజమైనవిగా, అబద్ధమైనవిగా కూడా ఉంటాయి.
ఇత్య్ ఏవం భావయన్ ముక్తభావయా శుద్ధసంవిదా । శక్రẖ క్రమేణ తేనైవ స నిర్వాణమ్ అవాప్తవాన్
ఇలా విముక్త స్థితిలోని పవిత్రమైన జ్ఞానంతో ఎవరైతే ఆలోచిస్తారో, ఆ విధంగా ఇంద్రుడు కూడా క్రమంగా అదే మార్గంలో నిర్వాణాన్ని పొందాడు.
తస్యాభవద్ యశ్ శక్రస్య పుత్రḫ పరపురఞ్జయః । సో ఽపి క్రమేణ తేనైవ తథైవ ధ్యానవాన్ అభూత్
ఆ ఇంద్రునికి పరపురంజయుడు అనే కుమారుడు పుట్టాడు. అతడూ అదే విధంగా క్రమంగా ధ్యానంలో లీనమయ్యాడు.
ధ్యానేన సర్వమ్ ఏకత్ర పశ్యంశ్ చిరమ్ ఉదారధీః । దదర్శేమమ్ అసౌ సర్గమ్ అస్మదీయం మహామతిః
ఆ మహామతి, ధ్యానంతో ఎంతో కాలం అన్నిటినీ ఒకటిగా చూశాడు. అలా మన సృష్టిని స్పష్టంగా గ్రహించాడు.