కల్పావసానజరఢం కాలకోకిలరూపయా । పాతితం శాన్తమ్ ఆయాతం క్వాప్య్ అన్తర్ధానమ్ ఆగతమ్
యుగాంతంలో వృద్ధమై, కాలమనే కోయిల రూపంలో పడిపోయి, శాంతంగా ఎక్కడో చేరి, కనుమరుగైపోయింది.
తత్రాభూద్ అమరాధీశశ్ శక్రస్ త్రిభువనేశ్వరః । క్షౌద్రకుమ్భనిషణ్ణానాం క్షుద్రాణామ్ ఇవ నాయకః
అక్కడ అమరుల అధిపతి ఇంద్రుడు, మూడు లోకాలకు పాలకుడు, తేనెపాత్ర చుట్టూ కూర్చున్న చిన్నవాళ్లకు నాయకుడిలా ఉన్నాడు.
గురూపదేశస్వాభ్యాసాత్ స క్షీణావరణో ఽభవత్ । మహాత్మా భావితాత్మాన్తḫ పూర్వాపరవిదాం వరః
గురువు చెప్పిన మార్గాన్ని అభ్యాసంతో అనుసరించి, అతడు అన్ని అడ్డంకులను దాటి, గొప్ప మనస్కుడు, అంతరంగంగా పవిత్రుడు, గత భవిష్యత్తును తెలిసినవారిలో శ్రేష్ఠుడు అయ్యాడు.
నారాయణాదిషు తతẖ కదాచిద్ వీర్యశాలిషు । క్వచిద్ ఏవ నిలీనేషు సత్స్వ్ ఏకస్ స సురాధిపః
నారాయణుడు మొదలైనవారిలో, కొన్నిసార్లు శక్తిశాలుల మధ్య, మరికొన్ని సందర్భాల్లో ఒంటరిగా ఉన్నవారిలో, ఆ దేవేంద్రుడే ప్రధానుడు.
శస్త్రజ్వాలానలోద్గారైర్ అయుధ్యత మహాసురైః । విజితస్ తైర్ మహావీరైర్ అతో వ్యద్రవద్ ఆద్రుతమ్
అతడు మహాశూరులైన రాక్షసులతో, అగ్నిజ్వాలలు మరియు ఆయుధాలతో పోరాడాడు. ఆ మహావీరులు అతన్ని ఓడించగా, అతడు భయంతో వేగంగా పారిపోయాడు.
దిశో దశ స వేగేన దుద్రావాభిద్రుతో ఽరిభిః । న విశ్రమాస్పదం ప్రాప పరలోక ఇవాధమః
శత్రువులు వెంటాడుతుండగా, అతడు పదిహేను దిశలకూ పరుగు తీసాడు. ఎక్కడా విశ్రాంతి దొరకలేదు, పరలోకంలో నీచుడు ఎలా తిప్పలు పడతాడో అలా.
ఉద్భ్రాన్తవృత్తిష్వ్ అరిషు మనాక్ ఛిద్రమ్ అవాప్య సః । ప్రశమం కార్యసఙ్కల్పం నీత్వా స్వం స్వాన్తర్ ఏవ హి
శత్రువుల మనస్సు గందరగోళంగా ఉన్నప్పుడు, అతడు కొద్దిగా అవకాశం చూసి, తన సంకల్పాన్ని శాంతింపజేసి, తన అంతరంలోకి వెనక్కు వెళ్లిపోయాడు.
కమ్ అప్య్ అర్కాంశుకోటిస్థం త్రసరేణుం వివేశ సః । సంవిద్రూపతయా పద్మకోశం స మధుపో యథా
అతడు సూర్యకిరణంలో ఉన్న ఓ ధూళికణంలో, చైతన్యరూపంగా ప్రవేశించాడు. అది తేనెటీగ పద్మపుష్పపు ముడిలోకి వెళ్లినట్టు.
స తత్రాశు విశశ్రామ చిరాద్ ఆశ్వాసమ్ ఆయయౌ । అథ విస్మృతసఙ్గ్రామో నిర్వృతిం సముపాగమత్
అక్కడ అతను వెంటనే విశ్రాంతి పొందాడు, చాలా కాలం తర్వాత ఊరట కలిగింది. యుద్ధాన్ని మర్చిపోయి, హరిః ఆనందాన్ని పొందాడు.
కల్పితం సద్మ తత్రాథ స క్షణాద్ అనుభూతవాన్ । తస్మిన్ సద్మని పద్మాభే రేమే స్వ ఇవ విష్టపే
అక్కడ వెంటనే ఒక కల్పిత రాజప్రాసాదాన్ని అనుభవించాడు. ఆ పద్మంలా ప్రకాశించే ప్రాసాదంలో, తాను స్వర్గంలో ఉన్నట్టు హరిః ఆనందంగా విహరించాడు.
గృహస్థస్ స దదర్శాథ కల్పితం నగరం హరిః । మణిముక్తాప్రవాలాదికృతప్రాకారమన్దిరమ్
అక్కడ గృహస్థుడిగా హరిః ఒక కల్పిత నగరాన్ని చూశాడు. ఆ నగరంలో మణులు, ముత్యాలు, పగడాలు మొదలైన వాటితో నిర్మించిన ప్రాకారాలు, భవనాలు ఉన్నాయి.
నగరాన్తర్గతో ఽపశ్యత్ తతో జనపదం హరిః । నానాద్రిగ్రామగోవాటపత్తనారణ్యసంయుతమ్
ఆ నగరంలోకి ప్రవేశించిన హరిః, అక్కడ చుట్టుపక్కల ప్రాంతాన్ని చూశాడు. అక్కడ色色 పర్వతాలు, గ్రామాలు, ఆవుల మందలు, పట్టణాలు, అడవులు ఉన్నాయి.
తాదృగ్రతిశ్ చేతితవాన్ స శక్రో భువణం తతః । సాద్రిద్యూర్వీనదీశాంశం సక్రియాకాలకల్పనమ్
అలాంటి ఆలోచనలతో ఆ ఇంద్రుడు పర్వతాలు, భూమి, నదులు, దిక్కులు, క్రియలు, కాల విభాగాలు కలిగిన లోకాన్ని ఊహించాడు.
తాదృగ్రతిశ్ చేతితవాన్ స శక్రస్ త్రిజగత్ తతః । సపాతాలమహీవ్యోమవిష్టపార్కాదిపర్వతమ్
అలాంటి ఆలోచనలతో ఆ ఇంద్రుడు పాతాళం, భూమి, ఆకాశం, దేవలోకాలు, సూర్యుడు, ఇతర పర్వతాలు కలిగిన మూడు లోకాలను ఊహించాడు.
తత్రాతిష్ఠత్ సురేశత్వే స భోగభరభూషితః । పుత్రో బభూవ తస్యాథ కున్దో నామాతివీర్యవాన్
అక్కడ దేవతల అధిపతిగా, అనేక భోగాలతో అలంకృతుడై ఉండిపోయాడు. ఆ తరువాత అతనికి కుందుడు అనే అపార శక్తిశాలి కుమారుడు జన్మించాడు.
తతో జీవితపర్యన్తే త్యక్త్వా దేహమ్ అనిన్దితః । నిర్వాణమ్ ఆయయౌ శక్రో నిస్స్నేహ ఇవ దీపకః
తర్వాత, జీవితం ముగిసినప్పుడు, నిందలేమిగా తన శరీరాన్ని వదిలి, ఇంద్రుడు అనురాగం లేకుండా ఆరిపోయిన దీపంలా మోక్షాన్ని పొందాడు.
కున్దస్ త్రైలోక్యరాజో ఽభూజ్ జనయిత్వా సుతం శుభమ్ । కాలేన జీవితస్యాన్తే ప్రాప్తవాన్ పరమం పదమ్
కుందుడు మూడు లోకాల రాజుగా అవతరించి, మంచి కుమారుడిని పుట్టించి, తన జీవితాంతంలో పరమ పదాన్ని పొందాడు.
తత్పుత్రో ఽపి తథైవాథ కృత్వా రాజ్యే సుతం నిజమ్ । జగామ జీవితస్యాన్తే పావనం పరమం పదమ్
అతని కుమారుడూ అలాగే తన కుమారుడిని సింహాసనంపై కూర్చోబెట్టి, జీవితాంతంలో పవిత్రమైన పరమ పదాన్ని చేరుకున్నాడు.
ఏవం పౌత్రసహస్రాణి సమతీతాని సున్దర । తత్రాద్యాపి సురేశస్య యేషాం రాజ్యే స్థితో ఽంశకః
ఇలా వేలాది మనవళ్లు కాలక్రమంలో గడిచిపోయారు, ఓ సుందరి! వారిలో ఇప్పటికీ దేవేంద్రుని భాగం ఆ రాజ్యంలో నిలిచి ఉంది.
ఇత్య్ అద్య యావద్ అమరేశ్వరవంశ ఏష సఙ్కల్పితో జగతి వంశపదం విధత్తే । తస్మిన్ క్షతే ఽపి గలితే ఽపి హతే ఽపి నష్టే క్వాప్య్ అమ్బరే దినకరాతపపావనాణౌ
ఇలా ఈ అమరేశ్వర వంశం ఈ లోకంలో స్థాపించబడి, వంశపదాన్ని కొనసాగిస్తోంది. అది గాయపడినా, క్షీణించినా, నశించిపోయినా, ఎక్కడైనా అంతరించిపోయినా, సూర్యకిరణాల పవిత్రతతో మళ్లీ శుద్ధి చెంది నిలుస్తుంది.
తస్య శక్రస్య కులజẖ కశ్చిద్ ఆసీత్ సురాధిపః । తత్రోత్తమగుణశ్ శ్రీమాన్ పాశ్చాత్యా యస్య సా తనుః
ఆ శక్రుని వంశంలో ఒకరు ఉన్నారు. ఆయన దేవతలలో అధిపతి, ఉత్తమ గుణాలతో, పశ్చిమ దేశానికి చెందిన శరీరంతో ఉన్నవారు.
అథేన్ద్రకులపుత్రస్య తస్య తత్ర బభూవ హ । ప్రతిభాజ్ఞానసమ్ప్రాప్తిర్ బృహస్పతిగిరోదితా
ఆ ఇంద్రకుల పుత్రుడికి అక్కడ బృహస్పతి మాటల ద్వారా తెలివి, జ్ఞానం కలిగాయి.
తతో విదితవేద్యో ఽసౌ యథాప్రాప్తానువృత్తిమాన్ । చకార జగతాం రాజ్యమ్ ఆజ్యపానామ్ అధీశ్వరః
ఆయన తెలుసుకోవలసినదాన్ని తెలుసుకుని, దక్కినదాన్ని అనుసరించి, యజ్ఞాలు చేసే వారికి అధిపతిగా ప్రపంచ రాజ్యాన్ని పాలించాడు.
యుయుధే దానవైస్ సార్ధమ్ అజయత్ సర్వశాత్రవాన్ । శతం చకార యజ్ఞానామ్ అజ్ఞానోత్తీర్ణమానసః
ఆయన దానవులతో యుద్ధం చేసి, శత్రువులను జయించాడు. అజ్ఞానాన్ని దాటి, మనసు నిర్మలంగా చేసి, వంద యజ్ఞాలు నిర్వహించాడు.
ఉవాస కార్యవశతో బిసవాలాన్తరే చిరమ్ । అన్యాన్య్ అపి చ వృత్తాన్తశతాన్య్ అనుబభూవ హ
అతడు పరిస్థితుల బలవశాన, ఒక తామర కాండంలో చాలా కాలం నివసించాడు. అలాగే, వందలాది ఇతర అనుభవాలు కూడా పొందాడు.
కదాచిద్ ఆసీత్ తస్యేచ్ఛా ప్రబోధబలశాలినః । బ్రహ్మతత్త్వమ్ అవేక్షే ఽహం యథావద్ ధ్యానవాన్ ఇతి
ఒకసారి, అతనికి బలమైన జ్ఞానశక్తితో, 'నేను బ్రహ్మతత్వాన్ని యథావిధిగా ధ్యానిస్తాను' అనే కోరిక కలిగింది.
సో ఽపశ్యత్ ప్రణిధానేన తత ఏకాన్తసంస్థితః । స బాహ్యాభ్యన్తరాశేషకరణత్యాగశాన్తధీః
అప్పుడతడు ఒంటరిగా ఉండి, బయటపక్కా లోపలపక్కా అన్ని క్రియలను వదిలేసి, మనస్సు ప్రశాంతంగా చేసి, లోతైన ధ్యానంతో తాను చూశాడు.
సర్వశక్తి పరం బ్రహ్మ సర్వవస్తుమయం తతమ్ । సర్వథా సర్వదా సర్వం సర్వైస్ సర్వత్ర సర్వగమ్
అతడు పరమశక్తిగల పరబ్రహ్మను, అన్ని వస్తువుల్లో వ్యాపించి, ఎప్పుడూ, ఎక్కడైనా, అందరిలో, అన్నిటిలోనూ ఉన్నదిగా చూశాడు.
సర్వతḫ పాణిపాదాన్తం సర్వతో ఽక్షిశిరోముఖమ్ । సర్వతశ్ శ్రుతిమల్ లోకే సర్వమ్ ఆవృత్య సంస్థితమ్
ఈ జగత్తులో అన్నిచోట్ల చేతులు, కాళ్లు, కన్నులు, తలలు, ముఖాలు, చెవులు ఉన్నవాడిగా, అన్నిటినీ ఆవరించి నిలిచినవాడు.
సర్వేన్ద్రియగుణైర్ ముక్తం సర్వేన్ద్రియగుణాన్వితమ్ । అసక్తం సర్వభృచ్ చైవ నిర్గుణం గుణభోక్తృ చ
అన్ని ఇంద్రియాల లక్షణాలు లేనివాడైనా, అన్ని లక్షణాలు కలవాడిగా, ఎలాంటి ఆసక్తి లేకపోయినా, అన్నిటినీ పోషించేవాడిగా, గుణాలు లేనివాడైనా, గుణాలను అనుభవించేవాడిగా ఉన్నాడు.