జగత్ప్రసరపూరస్య న దేశ ఉపయుజ్యతే । న కాలో ధారణే స్తమ్భ ఆలోకస్యామ్బరే యథా
ప్రపంచం ఉద్భవించడానికైనా, లయమవ్వడానికైనా, స్థలం లేదా కాలం అవసరం లేదు — ఆకాశంలో వెలుగు నిలబడటానికి స్థానం, కాలం అవసరం లేనట్లు.
మనోమనననిర్మాణమాత్రమ్ ఏతజ్ జగత్త్రయమ్ । శాన్తం తను లఘు స్వచ్ఛం వాతాన్తస్ సౌరభాద్ అపి
ఈ మూడు లోకాలు మనస్సు ఊహతో, ఆలోచనతో మాత్రమే ఏర్పడినవి. ఇవి శాంతంగా, సున్నితంగా, తేలికగా, పారదర్శకంగా ఉంటాయి — గాలి ద్వారా వచ్చే పరిమళం కన్నా ఇంకా మృదువుగా ఉంటాయి.
చిచ్చమత్కృతిమాత్రస్య సాధో జగదణోẖ కిల । వాతాన్తస్ సౌరభం మేరుర్ అన్యానుభవయోగతః
ఓ సద్గుణసంపన్నుడా, ఈ జగత్తు నిజంగా చైతన్య క్రీడ వల్ల పుట్టిన ఒక చిన్న రేణువులాంటిది. ఇది గాలిలో పరిమళం ఎలా ఒక్కొక్కరికి ఒక్కో విధంగా అనిపిస్తుందో, లేదా మెరుపర్వతం ఒక్కొక్కరి అనుభవానికి తగినట్టు ఎలా కనిపిస్తుందో, అలాగే ఉంటుంది.
యం ప్రత్య్ ఉదేతి సర్గో ఽయం స ఏవేహ హి చేతతి । పదార్థస్ సన్నివేశం స్వమ్ ఇహ స్వప్నం పుమాన్ ఇవ
ఈ సృష్టి ఎవరికైతే కనిపిస్తుందో, వాడే దీనిని ఇక్కడ అనుభవిస్తాడు. మనిషి నిద్రలో కలలో వస్తువుల ఏర్పాటును తనదిగా అనుభవించడంలా ఇది కూడా అంతే.
అత్రైవోదాహరన్తీమమ్ ఇతిహాసం పురాతనమ్ । యద్ వృత్తం దేవరాజస్య త్రసరేణూదరే పురా
ఇక్కడ ఒక పురాతన కథను చెబుతారు. అది ఎప్పుడో, దేవేంద్రునికి ఒక రేణువులో జరిగిన సంఘటన.
క్వచిత్ కదాచిత్ కస్మింశ్చిత్ కిఞ్చిత్ కల్పద్రుమే ఽభవత్ । కస్యాఞ్చిద్ యుగశాఖాయాం ఫలం జగదుడుమ్బరమ్
ఒకప్పుడు, ఎక్కడో, ఎప్పుడో, ఒక యుగ శాఖపై ఉన్న కల్పవృక్షంలో, జగత్తు అనే ఉడుంబరపండు ఏర్పడింది.
ససురాసురభూతౌఘమషకాహితఘుఙ్ఘుమమ్ । శైలమాంసలపాతాలద్యుభూమ్యుగ్రకవాటకమ్
దానిలో దేవతలు, రాక్షసులు, ఇతర జీవులు సమూహంగా ఉండేవారు. దోమల గుంగురుము, మాంసపు కొండలు, పాతాళం, భూమి, ఆకాశం — ఇవన్నీ ఉగ్రమైన తలుపులతో అక్కడ కనిపించేవి.
చిచ్చమత్కృతిచారూచ్చైర్ వాసనారసపీవరమ్ । వివిధానుభవామోదం చిత్తాస్వాదమనోహరం
అది చైతన్య క్రీడ యొక్క అద్భుత ఆకర్షణతో నిండిపోయి, వాసనల రుచి తీపిగా, అనేక అనుభవాల పరిమళంతో మధురంగా, మనస్సుకు రుచికరంగా ఆకట్టుకునేది.
బృహద్బ్రహ్మతరుప్రౌఢసత్తావ్రతతికోటిగమ్ । అహఙ్కారమహావృన్తం సమాలోకసముజ్జ్వలమ్
అది పరబ్రహ్మ వృక్షం మీద పెరిగి, విస్తారమైన సత్త్వంతో ఉన్నది. అహంకారమే దాని బలమైన కాండం, గ్రహణశక్తి వెలుగు దానిని ప్రకాశింపజేసింది.
మోక్షద్వారవికాసాస్యం సరిదబ్ధిసిరావృతమ్ । మాత్రాపఞ్చకకోశస్థం తరత్తారకశీకరమ్
దాని ముఖం మోక్ష ద్వారం వలె విప్పబడింది. నదులు, సముద్రాలు, నాళాలు దానిని చుట్టుముట్టాయి. ఐదు మాయా పొరల్లో దాగి, నక్షత్రాలు, గ్రహాల తుఫాను చిందరువుతో అలంకరించబడింది.
కల్పావసానజరఢం కాలకోకిలరూపయా । పాతితం శాన్తమ్ ఆయాతం క్వాప్య్ అన్తర్ధానమ్ ఆగతమ్
యుగాంతంలో వృద్ధమై, కాలమనే కోయిల రూపంలో పడిపోయి, శాంతంగా ఎక్కడో చేరి, కనుమరుగైపోయింది.
తత్రాభూద్ అమరాధీశశ్ శక్రస్ త్రిభువనేశ్వరః । క్షౌద్రకుమ్భనిషణ్ణానాం క్షుద్రాణామ్ ఇవ నాయకః
అక్కడ అమరుల అధిపతి ఇంద్రుడు, మూడు లోకాలకు పాలకుడు, తేనెపాత్ర చుట్టూ కూర్చున్న చిన్నవాళ్లకు నాయకుడిలా ఉన్నాడు.
గురూపదేశస్వాభ్యాసాత్ స క్షీణావరణో ఽభవత్ । మహాత్మా భావితాత్మాన్తḫ పూర్వాపరవిదాం వరః
గురువు చెప్పిన మార్గాన్ని అభ్యాసంతో అనుసరించి, అతడు అన్ని అడ్డంకులను దాటి, గొప్ప మనస్కుడు, అంతరంగంగా పవిత్రుడు, గత భవిష్యత్తును తెలిసినవారిలో శ్రేష్ఠుడు అయ్యాడు.
నారాయణాదిషు తతẖ కదాచిద్ వీర్యశాలిషు । క్వచిద్ ఏవ నిలీనేషు సత్స్వ్ ఏకస్ స సురాధిపః
నారాయణుడు మొదలైనవారిలో, కొన్నిసార్లు శక్తిశాలుల మధ్య, మరికొన్ని సందర్భాల్లో ఒంటరిగా ఉన్నవారిలో, ఆ దేవేంద్రుడే ప్రధానుడు.
శస్త్రజ్వాలానలోద్గారైర్ అయుధ్యత మహాసురైః । విజితస్ తైర్ మహావీరైర్ అతో వ్యద్రవద్ ఆద్రుతమ్
అతడు మహాశూరులైన రాక్షసులతో, అగ్నిజ్వాలలు మరియు ఆయుధాలతో పోరాడాడు. ఆ మహావీరులు అతన్ని ఓడించగా, అతడు భయంతో వేగంగా పారిపోయాడు.
దిశో దశ స వేగేన దుద్రావాభిద్రుతో ఽరిభిః । న విశ్రమాస్పదం ప్రాప పరలోక ఇవాధమః
శత్రువులు వెంటాడుతుండగా, అతడు పదిహేను దిశలకూ పరుగు తీసాడు. ఎక్కడా విశ్రాంతి దొరకలేదు, పరలోకంలో నీచుడు ఎలా తిప్పలు పడతాడో అలా.
ఉద్భ్రాన్తవృత్తిష్వ్ అరిషు మనాక్ ఛిద్రమ్ అవాప్య సః । ప్రశమం కార్యసఙ్కల్పం నీత్వా స్వం స్వాన్తర్ ఏవ హి
శత్రువుల మనస్సు గందరగోళంగా ఉన్నప్పుడు, అతడు కొద్దిగా అవకాశం చూసి, తన సంకల్పాన్ని శాంతింపజేసి, తన అంతరంలోకి వెనక్కు వెళ్లిపోయాడు.
కమ్ అప్య్ అర్కాంశుకోటిస్థం త్రసరేణుం వివేశ సః । సంవిద్రూపతయా పద్మకోశం స మధుపో యథా
అతడు సూర్యకిరణంలో ఉన్న ఓ ధూళికణంలో, చైతన్యరూపంగా ప్రవేశించాడు. అది తేనెటీగ పద్మపుష్పపు ముడిలోకి వెళ్లినట్టు.
స తత్రాశు విశశ్రామ చిరాద్ ఆశ్వాసమ్ ఆయయౌ । అథ విస్మృతసఙ్గ్రామో నిర్వృతిం సముపాగమత్
అక్కడ అతను వెంటనే విశ్రాంతి పొందాడు, చాలా కాలం తర్వాత ఊరట కలిగింది. యుద్ధాన్ని మర్చిపోయి, హరిః ఆనందాన్ని పొందాడు.
కల్పితం సద్మ తత్రాథ స క్షణాద్ అనుభూతవాన్ । తస్మిన్ సద్మని పద్మాభే రేమే స్వ ఇవ విష్టపే
అక్కడ వెంటనే ఒక కల్పిత రాజప్రాసాదాన్ని అనుభవించాడు. ఆ పద్మంలా ప్రకాశించే ప్రాసాదంలో, తాను స్వర్గంలో ఉన్నట్టు హరిః ఆనందంగా విహరించాడు.
గృహస్థస్ స దదర్శాథ కల్పితం నగరం హరిః । మణిముక్తాప్రవాలాదికృతప్రాకారమన్దిరమ్
అక్కడ గృహస్థుడిగా హరిః ఒక కల్పిత నగరాన్ని చూశాడు. ఆ నగరంలో మణులు, ముత్యాలు, పగడాలు మొదలైన వాటితో నిర్మించిన ప్రాకారాలు, భవనాలు ఉన్నాయి.
నగరాన్తర్గతో ఽపశ్యత్ తతో జనపదం హరిః । నానాద్రిగ్రామగోవాటపత్తనారణ్యసంయుతమ్
ఆ నగరంలోకి ప్రవేశించిన హరిః, అక్కడ చుట్టుపక్కల ప్రాంతాన్ని చూశాడు. అక్కడ色色 పర్వతాలు, గ్రామాలు, ఆవుల మందలు, పట్టణాలు, అడవులు ఉన్నాయి.
తాదృగ్రతిశ్ చేతితవాన్ స శక్రో భువణం తతః । సాద్రిద్యూర్వీనదీశాంశం సక్రియాకాలకల్పనమ్
అలాంటి ఆలోచనలతో ఆ ఇంద్రుడు పర్వతాలు, భూమి, నదులు, దిక్కులు, క్రియలు, కాల విభాగాలు కలిగిన లోకాన్ని ఊహించాడు.
తాదృగ్రతిశ్ చేతితవాన్ స శక్రస్ త్రిజగత్ తతః । సపాతాలమహీవ్యోమవిష్టపార్కాదిపర్వతమ్
అలాంటి ఆలోచనలతో ఆ ఇంద్రుడు పాతాళం, భూమి, ఆకాశం, దేవలోకాలు, సూర్యుడు, ఇతర పర్వతాలు కలిగిన మూడు లోకాలను ఊహించాడు.
తత్రాతిష్ఠత్ సురేశత్వే స భోగభరభూషితః । పుత్రో బభూవ తస్యాథ కున్దో నామాతివీర్యవాన్
అక్కడ దేవతల అధిపతిగా, అనేక భోగాలతో అలంకృతుడై ఉండిపోయాడు. ఆ తరువాత అతనికి కుందుడు అనే అపార శక్తిశాలి కుమారుడు జన్మించాడు.
తతో జీవితపర్యన్తే త్యక్త్వా దేహమ్ అనిన్దితః । నిర్వాణమ్ ఆయయౌ శక్రో నిస్స్నేహ ఇవ దీపకః
తర్వాత, జీవితం ముగిసినప్పుడు, నిందలేమిగా తన శరీరాన్ని వదిలి, ఇంద్రుడు అనురాగం లేకుండా ఆరిపోయిన దీపంలా మోక్షాన్ని పొందాడు.
కున్దస్ త్రైలోక్యరాజో ఽభూజ్ జనయిత్వా సుతం శుభమ్ । కాలేన జీవితస్యాన్తే ప్రాప్తవాన్ పరమం పదమ్
కుందుడు మూడు లోకాల రాజుగా అవతరించి, మంచి కుమారుడిని పుట్టించి, తన జీవితాంతంలో పరమ పదాన్ని పొందాడు.
తత్పుత్రో ఽపి తథైవాథ కృత్వా రాజ్యే సుతం నిజమ్ । జగామ జీవితస్యాన్తే పావనం పరమం పదమ్
అతని కుమారుడూ అలాగే తన కుమారుడిని సింహాసనంపై కూర్చోబెట్టి, జీవితాంతంలో పవిత్రమైన పరమ పదాన్ని చేరుకున్నాడు.
ఏవం పౌత్రసహస్రాణి సమతీతాని సున్దర । తత్రాద్యాపి సురేశస్య యేషాం రాజ్యే స్థితో ఽంశకః
ఇలా వేలాది మనవళ్లు కాలక్రమంలో గడిచిపోయారు, ఓ సుందరి! వారిలో ఇప్పటికీ దేవేంద్రుని భాగం ఆ రాజ్యంలో నిలిచి ఉంది.
ఇత్య్ అద్య యావద్ అమరేశ్వరవంశ ఏష సఙ్కల్పితో జగతి వంశపదం విధత్తే । తస్మిన్ క్షతే ఽపి గలితే ఽపి హతే ఽపి నష్టే క్వాప్య్ అమ్బరే దినకరాతపపావనాణౌ
ఇలా ఈ అమరేశ్వర వంశం ఈ లోకంలో స్థాపించబడి, వంశపదాన్ని కొనసాగిస్తోంది. అది గాయపడినా, క్షీణించినా, నశించిపోయినా, ఎక్కడైనా అంతరించిపోయినా, సూర్యకిరణాల పవిత్రతతో మళ్లీ శుద్ధి చెంది నిలుస్తుంది.